Ksiegarnia Akademicka Publishing is an independent scholarly publisher established in 1992 and headquartered in Kraków, Poland. We offer a wide range of academic books and journals mainly in humanities and social sciences, including digital projects and open access publications.
Książka Jednostka Wojskowa Nil. Współczesność – historia – tradycja realizuje kilka istotnych celów, co wpływa na strukturę niniejszego opracowania. Podstawowym z nich jest chęć zapoznania czytelników z JW NIL, jednostką wychodzącą naprzeciw zmieniającym się warunkom, a przez to i różnym zapotrzebowaniom na jej działanie. Kolejnym celem, dla którego realizacji powstała książka, jest potrzeba kompleksowego wskazania elementów, na których budowany jest etos żołnierzy służących w JW NIL. Zarówno patron gen. August Emil Fieldorf, jak i żołnierze Kedywu, do których nawiązuje swą tradycją JW NIL, stanowią doskonały punkt wyjścia do budowania ducha współczesnej jednostki Wojsk Specjalnych. Oprócz zaprezentowania działalności i tradycji tytułowej jednostki niniejsze opracowanie zachęca czytelników do dotknięcia historii zapisanej w przestrzeni geograficznej. Wskazując miejsca związane z bohaterami, na których buduje swą tożsamość JW NIL, książka bez wątpienia wzmacnia przekaz, dając odbiorcy możliwość bezpośredniego znalezienia się w miejscach opisywanych na jej stronach.
Copyright (c) 2025 Olgierd Grott (Volume editor); Jarosław Michalik, Monika Karolczuk, Karol Kordas, Tomasz Dudek, Joanna Chudzicka, Marek Bik, Paweł Stachnik
Publikacja Samorząd terytorialny na Dolnym Śląsku. Sprawy, dylematy i wyzwania wpisuje się w tegoroczny jubileusz 35-lecia reformy samorządowej z 8 marca 1990 r. To właśnie wtedy odbudowano samorząd gminny, przywracając podmiotowość wspólnotom lokalnym i dając nowy impuls do rozwoju prawie 2500 gmin. Monografia nie tylko diagnozuje stan polskiej samorządności, lecz także wskazuje na różnorodne problemy i wyzwania stojące przed samorządem terytorialnym, takie jak wojna w Ukrainie, kryzys energetyczny, skutki pandemii, potrzeba nowego podejścia do bezpieczeństwa publicznego, procesy migracyjne, depopulacja miast i miasteczek, w tym dolnośląskich, zarządzanie oświatą i służbą zdrowia, powódź 2024 r. w regionie czy skażenie rzeki Odry (złota alga). Aby się z nimi zmierzyć, władze lokalne muszą podejmować szereg wieloaspektowych działań. Właśnie o tych kwestiach piszą Autorzy prezentowanej publikacji, oferując czytelnikowi wgląd w złożone zagadnienia dotyczące skutecznego zarządzania rozwojem regionalnym.
Copyright (c) 2025 Grzegorz Strauchold, Rafał Nowakowski (Volume editor); Mateusz Gąssowski, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Edward Czapiewski, Dorota Orlińska, Izabela Delfina Klisowska, Artur Łysoń, Kacper Rosner-Leszczyński
Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej : nr 12841–13300
Kolejny tom Inwentarza rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej – w odróżnieniu od czterech poprzednich, poświęconych Archiwum Domowemu Pawlikowskich – składa się z opisów kilku archiwów rodowych i prywatnych (spuścizn), kolekcji autografów i pojedynczych rękopisów. Są to przeważnie materiały, które były rozproszone w zasobie akcesyjnym Sekcji Rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, ponieważ wpływały do zbiorów z różnych źródeł i/lub w różnych latach. Przy wyborze braliśmy pod uwagę wartość naukową i historyczną poszczególnych obiektów oraz zainteresowanie, jakim cieszą się u naszych czytelników.
Copyright (c) 2025 Monika Jaglarz, Urszula Klatka (Volume editor)
Ryzyko dysleksji w warunkach dwujęzyczności polsko-obcej
THE RISK OF DYSLEXIA IN POLISH-FOREIGN BILINGUALISM The monograph “The Risk of Dyslexia in Polish-Foreign Bilingualism. Towards Humanistic Linguistics” is an interdisciplinary study devoted to the specifics of language functioning in bilingual children at risk of dyslexia. The authors combine speech therapy, linguistic, psychological, and language teaching perspectives, situating their research within the field of humanistic linguistics – a concept in which the child, as a subject of communication immersed in culture, experience, and social environment, occupies a central place. The publication is in line with the latest research trends in Polish-foreign bilingualism, language processing disorders, and the diagnosis of specific learning difficulties, while offering therapeutic solutions for speech therapy practice.
Copyright (c) 2025 Magdalena Knapek, Rafał Młyński
Literatura purnonsensu ma to do siebie, że jest szalenie zaraźliwa. Grzegorz Gądek zaraził się od najlepszych, jest więc ofiarą najszlachetniejszej mutacji wirusa nonsensu. Ofiarą, ale i nosicielem, zatem ostrzegam: jest wysoce prawdopodobne, że Czytelniczki i Czytelnicy tej niewinnej z pozoru książeczki niebawem sami będą próbować swoich sił w układaniu limeryków, moskalików i – nomen omen – pandemików. Ku uciesze, ale i zarazem ku utrapieniu swych bliskich. Michał Rusinek
Kasuya Makoto zaprasza na niespieszną wędrówkę po wyobrażeniach buddyjskich zaświatów, gdzie przemoc splata się z pożądaniem, a cierpienie z fascynacją. Autor prowadzi czytelnika przez mityczne krajobrazy oraz piekielne przestrzenie, które odbijają to, co wyparte, lecz nie zatarte w ludzkiej duszy. Cień podziemnych światów ciągnie się za nami – wystarczy spojrzeć za siebie
Poruszające wspomnienia okupacyjne Stanisławy Piekarskiej z Krakowa – wdowy, matki pięciorga dzieci, właścicielki firmy, a jednocześnie członkini konspiracji zaangażowanej w działalność podziemną. Aresztowana w 1940 r. przez Niemców, przesłuchiwana w budzącym grozę więzieniu przy ul. Montelupich, cudem odzyskała wolność. Aresztowana powtórnie, brawurowo uciekła gestapowcom i musiała ukrywać się do końca wojny. Oddzielona od domu, dzieci i swojej matki, drżała o ich życie i bezpieczeństwo. Podkrakowską wieś Targowisko, w której się ukrywała, opuściła po wsypie w miejscowej konspiracji. Z Warszawy wyjechała 1 sierpnia 1944 r., tuż przed wybuchem powstania. Resztę wojny spędziła w Łysej Górze koło Brzeska. Wielokrotnie w dramatycznych okolicznościach unikała schwytania przez Niemców i niechybnej śmierci. Swoje wspomnienia spisała w latach 70. XX w. Skrupulatnie przechowane przez wnuczkę, opracowane redakcyjnie i zaopatrzone w komentarze, ukazują się drukiem. Są niezwykłym świadectwem kobiecego patriotyzmu, hartu ducha i wytrwałości, pokazują też, jak trudne były realia okupacyjnej rzeczywistości.
Copyright (c) 2026 Wydawnictwo Księgarnia Akademicka
Rzeczpospolite partyzanckie – enklawy wolności
Rzeczpospolite partyzanckie to enklawy wolnej Polski, tereny opanowane przez siły własne AK i utrzymane przez dłuższy czas, zamieszkałe przez stałych mieszkańców, którzy znaleźli się pod władzą i opieką polskiego wojska. Obszary te powstawały w wyniku akcji partyzanckich oraz działań powstańczych w okresie poprzedzającym łub w toku wykonywania zadań operacji „Burza”. Realizacją powstańczej formy walki było również zdobywanie miast, samodzielne lub wespół z Armią Czerwoną. Rzeczpospolite partyzanckie i walka o miasta były najbardziej wymownymi wystąpieniami zbrojnymi, które przyniosły największe spełnienie i momenty chwały dla żołnierzy AK, jednocześnie będąc źródłem głębokich przeżyć, uniesień i radości dla umęczonego okupacją i terrorem polskiego społeczeństwa.
Copyright (c) 2025 Arkadiusz Bąk, Monika Karolczuk (Volume editor)
CHRONOLOGY OR CHURCH ANNALS BY STEFAN STEFANOWICZ ROSZKA Stefan Stefanowicz Roszka (Stepannos Stepanian Roshka) was an outstanding Armenian intellectual from Poland, liturgist, lexicographer, historian, translator, and Catholic priest, who lived from 1670 to 1739. He was born into an Armenian merchant family in Kamieniec Podolski (Kingdom of Poland, today: Kamianets-Podilskyi in Ukraine) shortly before the city was captured by Turkey in 1672. At that time, he and his family took refuge in Transylvania, where in Gyergyószentmiklós (today: Gheorgheni in Romania), he received his basic education at an Armenian church school and was ordained to the minor orders by Minas Zilifdar-oghlu, bishop of the Moldavian and Wallachian Armenians, who sympathized with Catholicism. Around 1689, he returned to Poland to study for the Armenian Catholic priesthood in Lwów (today: Lviv). At the request of archbishop Vartan Hunanian, ordinary of the Armenian Catholic diocese of Lwów, he studied theology in Rome at the Collegium Urbanum (Pontifical Urban College for the Propagation of the Faith) from 1691. It was also in Rome that he was ordained a priest by Elia (Elijah), the Armenian bishop of Bethlehem (1700), and obtained his doctorate (1701). During his studies, he met many prominent figures of the Roman and Armenian Churches, translated letters from Armenian hierarchs and secular dignitaries (including those brought by Israeal Ori, envoy of the Armenian meliks) for Pope Clement XI, and became close to the wealthiest family of Armenian merchants from Persia, the Scerimans (Shahremanians). He returned to Poland in 1701 as a seasoned expert on Armenian rites and culture; he was fluent in Armenian, Latin, Italian, and Polish, as well as Greek and Bulgarian. In 1703, archbishop Deodat Nersesowicz, who administered the diocese of Lwów, sent him to do pastoral work in Podolia and Pokuttya, the regions with the largest Armenian settlements in Poland. He was first a dean there, residing mainly in the two largest parishes – Kamieniec Podolski and Stanisławów (today: Ivano-Frankivsk). In 1710, with the support of the Roman Curia, he sought the position of Armenian archbishop of Lwów, but was unsuccessful due to resistance from the Armenian community in this city. In 1718, the new archbishop, Jan Tobiasz Augustynowicz, appointed him as an official, i.e., the bishop’s judge in that part of the diocese which had previously been under his authority as dean. In 1719, he also became parish priest in Stanisławów. In 1729, he was general visitor of the Armenian Catholic parishes in Transylvania. The plan to make him bishop there failed due to opposition from the local Roman Catholic bishops. He died in Stanisławów. Throughout his life, Roszka collected books and manuscripts and created the latter. He documented his life, took notes of lectures he attended in Rome, wrote down words from Armenian readings, commented on the history of old manuscripts, translated from Latin, recorded the lives of his parishioners, systematically compiling books of their births, marriages, and deaths, and corresponded with numerous personalities. Many of his writings are now valuable sources for the history of Polish Armenians and their Church. He is the author of only one printed work – penitential reflections entitled Դուռն ողորմութեան Աստուծոյ (The Gates of Divine Mercy), published in Venice in 1702 at the expense of the Sceriman family. The rest of his works remained in manuscripts, most of which are now held by: the Mechitarist Libraries in Vienna and Venice, the Foundation for the Culture and Heritage of Polish Armenians in Warsaw, Matenadaran in Yerevan, and the Vatican Library. These include textbooks on theology and philosophy, translations of religious texts, revised versions of the liturgical books of the Armenian Catholic Church, and dictionaries (Armenian-Latin and Latin-Armenian, as well as Polish-Armenian and Armenian-Polish).
Copyright (c) 2025 Stefan Stefanowicz Roszka
BERNARDINES IN THE FORMER EASTERN BORDERLANDS OF POLAND After many years of the degradation of communal life, the turn of the 20th century brought a reform to Bernardines that was meant to heal their conventual life in all monasteries of the province. The province encompassed conventual houses of the former Rutinian province in the East of Austro-Hungarian Lodomeria (so-called ‘Galicja’): Brzeżany, Fraga, Gwoździec, Krystynopol, Leszniów, Lwów, Sambor, Sokal and Zbaraż. The work of the renewal was taken upon by the province minister, Fr. Norbert Golichowski, and subsequently by his successors: Łukasz Dankiewicz and Apolinary Garguliński. The carrying out of the reforms coincided with an unprecedented event of the joining the Bernardine province with the province of Reformed Franciscans. Until that time, the two provinces were not in contact due to their mutual animosity. The union was doomed to fail from the start, especially seeing the vexation of the Franciscans, who were eff ectively absorbed by the Bernardines. The displeased Franciscans made eff orts to separate the provinces again, in which they succeeded in 1911. From the perspective of Bernardine monasteries in the Eastern part of Galicja, the union was symbolized by the rebuilding of the monastery in Fraga. This also meant the image of Our Lady of Fraga returning to its original home after nearly a hundred years of absence on August 14, 1904. In this period, many Eastern monasteries underwent modernization, such as in Brzeżany, Sambor, Sokal, and Leszniów. Substantial work was also done in the Zbaraż parish, particularly around filial chapels. The development of the Bernardine province was halted by the World War I. The greatest losses were sustained by the Eastern monasteries in Gwoździec, Leszniów, Sokal, and Zbaraż. Bells from several monasteries and copper from church rooftops were seized. Many fathers and brethren got conscripted.
historical Eastern borderlands of Poland
Współczesne zmiany konstytucji w wybranych państwach europejskich
Publikacja analizuje zmiany konstytucyjne wprowadzone po 2005 roku w wybranych państwach europejskich: Bułgarii, Danii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Turcji, Węgrzech oraz Wielkiej Brytanii. Stanowi rezultat badań uwzględniających polityczne i społeczne uwarunkowania procesów nowelizacyjnych oraz ich szerszy kontekst ustrojowy. Celem opracowania jest odpowiedź na pytanie, czy zmiany te miały charakter przede wszystkim wewnętrzny („partykularyzm prawny”), czy też pozostawały w związku z tendencjami i doświadczeniami wspólnymi dla innych państw, zwłaszcza europejskich („wspólnota doświadczeń”). Sformułowane wnioski pozwalają ocenić, w jakim stopniu analizowane reformy konstytucyjne stanowią reakcję na krajowe wyzwania polityczne, a w jakim wpisują się w szersze procesy przemian ustrojowych w Europie i na świecie.
Copyright (c) 2025 Wojciech Firek, Marcin Krzemiński (Volume editor)
MARIA WINOWSKA, AN ÉMIGRÉ WRITER: SECRET ASSISTANT TO CARDINAL WYSZYŃSKI This book discusses the life and works of Maria Winowska, writer, journalist, and catholic activist. She was born in Skałat in 1904, by the river Zbrucz, which divided Austria-Hungary and Russia, and died in 1993 in Champcueil near Paris. Since 1939 she lived and worked abroad. With her command of twelve languages, she combined literary work with social activism, brought together different communities, and was a promoter of various international projects. She was behind many important cultural, religious, and social events of the 20th century, for example, writing letters to foreign episcopates about the millennium of Polish baptism, yet she remained in the shadow of other prominent figures. For many years she worked with the Polish Primate, Cardinal Stefan Wyszyński, and with the Kraków Bishop Karol Wojtyła, the later Pope John Paul II.
Książka Andrzeja Bryka to zbiór esejów przedstawiających i analizujących zapaść kulturową dzisiejszego świata zachodniego, opowiedzianych w sposób oryginalny i w wielu miejscach odkrywczy. Autor łączy głęboką erudycję uczonego z bystrym okiem obserwatora, precyzją prawnika, talentem opowiadacza oraz mądrością człowieka wysokiej kultury. Narracja jest żywa, emocjonująca, a niekiedy trafnie zjadliwa wobec negatywnych bohaterów książki. Książkę należy też czytać jako świadectwo zdrowego rozsądku oraz odwagi w myśleniu - cech, których nigdy nie było za dużo, a których deficyt w naszych czasach jest szczególnie dotkliwy. Ryszard Legutko
Publikacja poświęcona jest trzem powiązanym fenomenom: wojnie, kulturze i polityce. Autorzy, analizując tytułową triadę w ujęciu interdyscyplinarnym, podejmują namysł nad relacjami zachodzącymi między tymi trzema obszarami ludzkiej działalności. Punktem wyjścia są pytania: w jakim stopniu (zależności) te trzy płaszczyzny wzajemnie się określają, jakim kosztem (nie tylko finansowym), jakie mogą być prognozy tegoż w kontekście trzeciej dekady XXI wieku oraz wynikające z tego możliwe (re)konfiguracje układów międzynarodowych. Prezentowane teksty w szczególności dotyczą kulturowych uwarunkowań wojny (jej różnych form), kultury politycznej, dyskursu politycznego i narracji o wojnie, obrazów wojny w tekstach kultury, niszczenia kultury jako instrumentu wojny oraz zastosowania sztucznej inteligencji w działaniach wojennych i w polityce.
Copyright (c) 2026 Monika Banaś (Volume editor); Ewa Stasiak-Jazukiewicz, Marta Jas-Koziarkiewicz, Renata Hołda, Juliusz Sikorski, Iryna Kukharuk, Yuliana Lavrysh, Viktoryia Klimovich, Jan Gordziejew, Helena Jańczuk, Jakub Polit, Paweł Skorut
Zebrane w tomie artykuły to efekt interdyscyplinarnego namysłu zarówno nad historycznymi, jak i współczesnymi formami obecności religii w przestrzeni społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem kultury popularnej, mediów wizualnych oraz cyfrowych form religijności. Ich Autorzy zabierają czytelnika w podróż – od shintoistycznych śladów w Godzilli, przez hinduistyczne boginie protestu, aż po islam i judaizm widziane z perspektywy Japonii – ukazując trwałość religijnych narracji w nowych kontekstach kulturowych. To książka o tym, jak sacrum przenika codzienność, popkulturę i nowe media – żywa, zaskakująca, pełna nieoczywistych spotkań tradycji z nowoczesnością.
Copyright (c) 2025 Kamila Junik, Maciej Pletnia (Volume editor); Karolina Rak, Joanna M. Guzik, Kamila Junik, Paweł Dybała, Joanna Puchalska, Renata Iwicka, Agnieszka Mikrut-Żaczkiewicz, Jarosław Zapart, Maciej Pletnia
Контекстуальный словниклемківского языка
CONTEXTUAL DICTIONARY OF THE LEMKO LANGUAGE Although the concept of a contextual dictionary does not generally function in lexicography, we have used it in order to emphasize the specific function of this dictionary, which is to capture the specificity of the Lemko language not only in terms of its lexical and semantic aspects, but also in terms of its entire structure of expression and verbal interaction. We are including this dictionary in the revitalization efforts undertaken for the highly endangered Lemko language, understanding its disappearance not only in quantitative terms (number of users), but also in qualitative terms (assimilation into the dominant language). The nuances of meaning of given lexemes, captured in context and meticulously activated in our dictionary, are part of an immersive revitalization method. In the case of minority languages, only this method of revitalization can be effective. On this basis, the multifunctional nature of the dictionary and the methodology of working on it are developed. The dictionary fulfills an explanatory/defining, normative, and cultural function. It strives to refer to the living, spoken language preserved in texts to the greatest extent possible. Therefore, it does not introduce highly organizing and schematizing norms for constructing dictionary entries, leaving the definition of entries to the individual choices and linguistic intuition of the authors of the basic version of these entries. This reflects the natural diversity of expression in a language that is based more on mechanisms of intra-community communication than on institutional support aimed at standardization, efficiency, and economy of communication. The dictionary was initially compiled by a team of revitalizers who were not professional lexicographers, but mostly native speakers (in the case of three people, neo-speakers) of the Lemko language. Naturally acquired linguistic forms and habits from the family environment were combined with patterns of definition developed mainly on the basis of the dominant language (Polish, and to a lesser extent Ukrainian or Russian) and the guidelines necessary for such a project, which had to be formulated at the beginning of the work and were subject to clarification or modification during the course of the work. The lexical material was drawn mainly from a text corpus developed by the team, which contains 1,891 Lemko-language texts published after 1945. The corpus also includes some Lemko dictionaries and lexicographical materials collected during field research or interviews conducted, for example, during the recording of documentary films. Texts from Lemko-language websites were also included. Sometimes the context was taken from so-called living speech, i.e., the use of a given lexeme recorded during conversations within the family or among friends. The valuable and diverse dictionary material prepared on the basis of these lexical resources underwent further significant editorial work. This work was not aimed at standardizing the material or making it similar to other highly systematized dictionaries. It focused mainly on revitalization and consisted primarily of adapting definitions that were artificial for the Lemko language, often copied from other dictionaries, to expressions and forms more appropriate to it. For example, noun forms, mainly verbal nouns, which were common in definitions, were replaced as far as possible with original verbal expressions more typical of indigenous languages. Particular attention was paid to lexical and structural Polonisms, frequent calques, and borrowings from Polish, and less frequently from Ukrainian. An important methodological assumption of the dictionary is the absence of translations into other languages. Knowing the situation of the Lemko language, which is increasingly using Polish language structures filled with Lemko vocabulary (very often direct calques from Polish), we believe that providing a database of such equivalents will weaken rather than strengthen the condition of this endangered language. Therefore, we consistently use language immersion.
Copyright (c) 2025 Олена Дуць-Файфер (Volume editor)
Контекстуальный словник лемківского языка
Copyright (c) 2025 Олены Дуць-Файфер (Volume editor)
Adam Tomczyk to niezwykle utalentowany samorodek literacki obdarzony absolutnym słuchem na muzykę słów, zdanie, żywy dialog i posiadający rzadki dziś wśród pisarzy kapitał dużej wiedzy o zwykłym życiu na prowincji. Swobodnie porusza się zarówno w konwencji realistycznej, jak i groteskowej, miewa jako prozaik kapitalne poczucie humoru, czego próbkę zaprezentował np. w opowiadaniu Pociąg przyjaźni, gdzie występuje jako inżynier Adam Tomczyk, znikający literacki sobowtór. Potrafi z dużą maestrią przechodzić od poetyki realizmu do surrealizmu i prozy poetyckiej. Rekomenduję jego zbiór opowiadań nie z koleżeńskiej uprzejmości (należy do krakowskiego oddziału SPP), lecz z niekłamanym podziwem. Józef Baran U źródeł prozy Adama Tomczyka leży dziecięce pragnienie, by świat był inny od tego, który jest. Stąd jego swoiste zawieszenie między rzeczywistością a snem. Spisane losy miejsc i ludzi przepojone są nostalgią. Życie mija czule. Raz zawadiacko, raz ulegle. Barwie opowiadań sprzyja swoboda językowa. Plastyczne opisy zatrzymują czytelnika na dłużej. Jakby przesłaniem opowieści Adama Tomczyka było „zostawać na dłużej”, przyglądać się pilniej, pilniej… żyć. Krzysztof Bielecki
The publication covers the twenty-year process of institutionalisation of Polish development cooperation and the importance of its socio-political environment for this process: international institutions and organisations, public administration bodies, the non-governmental sector, private enterprises, representatives of the Polish parliament, and citizens themselves, not only those involved in development aid activities. It presents a diagnosis of the state of the institution based on research, as well as an analysis of the reforms necessary for it in the context of changes taking place in the international environment, including those concerning the balance of power in the development cooperation environment, the growing need for humanitarian activities, and Poland's plan to participate in the post-war reconstruction of Ukraine. The aim of the book is to contribute to the development of research on the institution of aid from the perspective not only of the hard rules and strategies it outlines, but also of the values and behaviours associated with the culture of aid and co-created by its institutional environment. The publication also serves as a voice in the still niche scientific and expert discussion on Polish Aid, its essence for Poland's international relations as a member of the “club of the richest Western donors,” and its importance for a greater understanding of global challenges and sustainable development by citizens.
Copyright (c) 2025 Katarzyna Zalas-Kamińska
Tkaniny zabytkowe z okresu od XV do XVII wieku ze zbiorów krakowskich kościołów i klasztorów
Obszerna publikacja na temat zabytkowych szat liturgicznych z zasobów kościołów i klasztorów krakowskich jest bardzo istotnym wkładem w poznanie i badanie nowożytnych tekstyliów zachowanych w Polsce. Jej wartość podnosi fakt ujawnienia i wielostronnego przeanalizowania prezentowanych zabytków pod kątem historycznym, stylistycznym i technologicznym. Znakomity materiał ilustracyjny pozwala doskonale zapoznać się z tak ważnym działem rzemiosła artystycznego, często jeszcze zbyt mało docenianym przez badaczy polskiej kultury i sztuki. Tom 3 poświęcony został tkaninom o pochodzeniu wschodnim ze zbiorów krakowskich kościołów. Katalog uzupełnia słownik terminologiczny oraz zbiór artykułów naukowych dotyczących barwników występujących w tkaninach, stanu zachowania zabytków przechowywanych w różnych środowiskach oraz oceny mikrobiologicznej materiałów będących przedmiotem opracowania.
Copyright (c) 2025 Natalia Krupa (Volume editor)
Leksykon angielskich przekładów polskiej literatury dziecięcej
Celem niniejszej publikacji jest naszkicowanie kulturowej mapy angielskich przekładów polskiej literatury dla dzieci. W centrum uwagi znajdują się tłumaczenia jako teksty, czemu służy układ haseł głównych, poświęconych konkretnym utworom, które zostały przetłumaczone na język angielski. Przekłady zostały także umieszczone w szerszym kontekście historyczno-literackim. Ważnym założeniem Leksykonu jest zwrócenie uwagi na pośredników, czyli ambasadorów kultury, którzy umożliwili ich zaistnienie w innym języku, czyli przede wszystkim na tłumaczy, a także najważniejsze wydawnictwa, stowarzyszenia oraz instytucje kultury. Hasła Leksykonu prezentują zatem historię obecności polskiej literatury dla dzieci w obszarze języka angielskiego. Niniejsza publikacja wpisuje się w model szeroko rozumianych badań przekładoznawczych, łączących ujęcia językoznawcze, krytyczno-literackie, socjologiczne i historyczne.
Książka podejmuje refleksję nad miejscem i znaczeniem dyplomacji we współczesnym świecie, w dobie dynamicznych przemian geopolitycznych. Na licznych przykładach Arkady Rzegocki dowodzi, że Polska potrzebuje nowego modelu prowadzenia polityki zagranicznej – „dyplomacji otwartej”. Tylko dyplomacja angażująca nie tylko rząd i służbę zagraniczną, lecz także obywateli, Polonię, organizacje społeczne, instytucje kultury, nauki i biznesu może skutecznie realizować polską rację stanu. Autor podkreśla, że tradycyjny model dyplomacji, praktykowanej za zamkniętymi drzwiami gabinetów, nie odpowiada wyzwaniom współczesności. Globalizacja, nowe technologie, dezinformacja, a także agresywna polityka mocarstw – zwłaszcza Rosji i Chin – sprawiają, że skuteczna polityka zagraniczna musi być czytelna, przejrzysta i włączająca. Tylko w ten sposób można budować wiarygodny i atrakcyjny wizerunek państwa na arenie międzynarodowej. Polska, ze względu na położenie i doświadczenia historyczne, ma szczególną misję jako rzeczniczka wolności, solidarności i demokracji w Europie Środkowo-Wschodniej. Książka ukazuje ewolucję polskiej dyplomacji – od czasów zaborów, przez II wojnę światową i okres komunizmu, aż po III RP oraz integrację z NATO i Unią Europejską. Autor zwraca uwagę, że mimo wielu sukcesów – takich jak bezprecedensowa pomoc udzielona Ukrainie, dynamiczny wzrost gospodarczy czy aktywność w regionie – Polska nadal nie w pełni wykorzystuje swój potencjał. Zbyt słabo promuje swoje osiągnięcia i zbyt rzadko jasno komunikuje własne racje. Głównym elementem koncepcji „dyplomacji otwartej” jest włączenie obywateli w promocję Polski. Oznacza to m.in. rozwój edukacji dyplomatycznej, dyplomacji akademickiej i kulturalnej, wzmocnienie więzi z Polonią, pielęgnowanie rzetelnego wizerunku kraju na świecie oraz skuteczną walkę z dezinformacją. Rzegocki akcentuje także konieczność profesjonalizacji służby zagranicznej i stworzenia nowoczesnej akademii dyplomatycznej. Odwołując się do przykładów zagranicznych – zwłaszcza dobrze mu znanego przypadku Wielkiej Brytanii, gdzie otwarta dyplomacja stała się istotnym narzędziem polityki państwowej – Rzegocki pokazuje, że Polska, państwo o bogatym dziedzictwie historycznym, dynamicznej gospodarce i rosnącej pozycji regionalnej, ma szansę stać się swoistym „mocarstwem dyplomatycznym”, jeśli tylko umiejętnie wykorzysta swój potencjał i otworzy dyplomację na obywateli. Autor apeluje o zasadniczą zmianę myślenia: dyplomacja nie może być postrzegana jako wyłączna domena elit, lecz jako wspólna odpowiedzialność wszystkich obywateli. Dyplomacja otwarta jawi się w tej perspektywie jako droga do skuteczniejszej realizacji polskiej racji stanu, wzmocnienia pozycji kraju na arenie międzynarodowej i pełniejszego wykorzystania jego unikatowych zasobów – gospodarczych, kulturowych i społecznych.
Seminarium nauczycielskie męskie w Starym Sączu (1903–1936)
MEN’S TEACHERS’ SEMINARY IN STARY SĄCZ (1903–1936): STUDENTS, GRADUATES, AND STAFF This book is a pioneering monograph of one of the best-known educational institutions in the Sądecki region. It traces the history and operation of the Men’s Teachers’ Seminary (Seminarium Nauczycielskie Męskie) in Stary Sącz from its establishment to its dissolution, addressing both socio-political conditions and the everyday life of the school. Particular attention is devoted to the profiles of pupils and alumni – their social origins, periods of attendance, subsequent professional trajectories, and the roles they played in local communities as teachers, civic activists, and soldiers. Given the breadth of material and the large number of biographical entries, the work has been divided into two volumes. Volume I brings together entries on pupils and alumni – i.e., the school’s own attendees – from A to Ł; Volume II covers M to Ż, and additionally includes school staff and a register of external secondary-school candidates who sat the final examination (matura) at the Men’s Teachers’ Seminary in Stary Sącz without having been enrolled there. The monograph rests on a rich evidentiary base—above all archival records and printed primary sources—supplemented by extensive secondary literature. The publication aligns with current scholarship on the history of education in Poland and constitutes a significant contribution to the study of education in the Sądecczyzna region, within Austro-Hungarian Galicia and the Second Polish Republic.
MIGRATION IN VILNIUS: 1915–1994 For centuries, migration processes have played a significant role in the life of Vilnius. Even the first mention of Vilnius in 1323 refers to the importance of the movement of people for the city and looks forward to the arrival of new Vilniusites. Migration processes in the city intensified in times of political change (wars, uprisings, revolutions, etc.) or social cataclysms (fires, famines, disease out- breaks, etc.). With each passing century, the importance and significance of migration has increased. It was perhaps in the twentieth century that this had the strongest impact on the city’s community. That was when not just thousands but tens and even hundreds of thousands of people were caught up in the whirl of migration. At the center of this maelstrom were the inhabitants of Vilnius who more than once were in the focus of interest for several countries. These interests led to the deformation and re-creation of the identity of the Vilniusites. The most drastic changes took place during the Second World War and the early post-war years, when the city lost almost all of its former inhabitants. Paradoxically, it was migration that facilitated the growth of the city and its social environment. In the twentieth century, Vilnius went through several major transformations: first it was a city of a guberniya of the tsarist empire, then it became a city on the outskirts of Poland (with much higher ambitions to be seen as the country’s cultural capital), and, finally, the actual capital. For some groups of the residents of Vilnius, for example, Jews, Vilnius was a world-class city of special significance. It was also equally special or unique for Lithuanians, Poles, and Belarusians.
Copyright (c) 2025 Vitalija Stravinskienė
Profesjonalizacja kształcenia nauczycieli języka polskiego jako obcego i drugiego
PROFESSIONALIZING THE EDUCATION OF POLISH AS FOREIGN AND SECOND LANGUAGE TEACHERS: DIDACTIC-METHODICAL COMPETENCES AND AWARENESS OF PERSONAL DEVELOPMENT AMONG REFLECTIVE PRACTITIONERS The dissertation Professionalizing the Education of Polish as Foreign and Second Language Teachers: Didactic-Methodical Competences and Awareness of Personal Development among Reflective Practitioners is a contribution to the discussion and scholarly reflection on the evolution of Polish language glottodidactics and, in particular, Polish language pedeutology, which is an important element determining further directions of development for the whole space of learning and teaching Polish as a foreign and second language. With the growing interest of foreigners in the Polish language, as well as with the socio-economic and cultural changes in the world, the teaching of foreign languages attracts an increasing amount of attention. In the research perspective, the representation of the course of language education has become crucial, and research usually focuses on the main actors of the glottodiadatic process: the teacher and the learner (Grucza 1978; Lewandowski 1985; Woźniewicz 1987; Pfeiffer 2001; Gębal 2008c). The present dissertation centers research on the awareness and development of the didactic and methodological competence of teachers as the key skills that constitute the teaching practice of novice teachers, and facilitate their entry into the profession.
Copyright (c) 2025 Kamila Dembińska Kamila Dembińska
DUCHACY: THE ORDER OF THE HOLY SPIRIT IN SAXIA IN OLD POLAND The Order of the Holy Spirit de Saxia, founded by Blessed Guy of Montpellier in southern France during the final decades of the twelfth century, emerged as one of the earliest non-military hospital orders of medieval Europe. Its institutional identity was shaped by an explicitly charitable mission focused on caring for the poor, the sick, abandoned children, and unsupported pregnant women. From 1198 on, the Order received a strong papal patronage from Innocent III, who entrusted it with the Roman hospital he had established. From its French origins and Roman centre, the Order expanded across Central and Eastern Europe, with the Vienna convent functioning as the mother house for new foundations in Poland, Silesia, Moravia, and Hungary. The Polish history of the Order began with its introduction into the diocese of Kraków, most likely in 1221, through the initiative of Bishop Iwo Odrowąż. The first Polish house, a hospital and convent at Prądnik near Kraków, was among the earliest foundations outside France and Italy. In 1244, Bishop Prandota relocated the community into Kraków, placing it within the emerging structure of the medieval city. There it developed into the largest hospital in the capital of the Polish Kingdom. Although some historians have attempted to associate the Order with an early hospital at Sławków, this connection can no longer be sustained.
Metafory choroby i walki w polskim i angielskim dyskursie politycznym
Gorączka polityczna, atak na demokrację, walka o władzę, obłęd medialny – metafory te brzmią dziś znajomo, ponieważ stały się codziennym językiem debaty publicznej. Autorka prowadzi czytelnika przez prasowe narracje, w których polityka przypomina chore ciało lub pole bitwy. Książka odsłania, jak metafory choroby i walki kształtują medialny obraz świata w prasie polskiej brytyjskiej, jak nabierają one mocy w czasach kryzysu i dlaczego tak silnie oddziałują na odbiorcę. To opowieść o słowach, które nie tylko opisują rzeczywistość, lecz kształtują sposób jej rozumienia.
Copyright (c) 2025 Małgorzata Brożyna-Reczko
Tożsamość, pamięć i narracja w anglojęzycznym pisarstwie subkontynentu indyjskiego
IDENTITY, MEMORY, AND NARRATIVE IN ENGLISH-LANGUAGE WRITING OF THE INDIAN SUBCONTINENT: VOICES OF SELECTED WRITERS This monograph explores the interwoven themes of identity, memory, post-memory, and narrative within the English-language literature of the Indian Subcontinent. Anchored in literary analysis, the study is enriched by philosophical, cultural, and sociological reflections. It comprises three chapters preceded by an introduction that delineates the scope of inquiry and outlines the structure of the work.
Idea Risorgimento w refleksji polsko-włoskiej = L’idea di risorgimento nella riflessione italo-polacca
Il volume che consegniamo nelle mani del Lettore è il risultato del lavoro di un gruppo interdisciplinare di studiosi provenienti dalla Polonia e dall’Italia, dediti a una riflessione sul Risorgimento come idea di rinascita nazionale, libertà e solidarietà, capace di unire le esperienze delle due nazioni. L’opera illustra le lotte italiane per l’unità e l’indipendenza, che divennero per i polacchi un’ispirazione alla propria “rinascita”, dal Romanticismo fino ai nostri tempi. Gli Autori presentano il Risorgimento come simbolo universale del risveglio civile, il cui significato oltarepassa i confini del XIX secolo, concorrendo a plasmare la mappa spirituale dell’Europa. “Nazione e libertà. Ecco il binomio indissolubile dei nostri due Risorgimenti... in questi anni di grandi inquietudini, di grandi confltti, ma anche di grandi speranze” – ricorda Giovanni Spadolini, attribuendo a questa riflessione un valore senza tempo.
Copyright (c) 2025 Małgorzata Kiwior-Filo (Volume editor), Mirela Marta Banach (Volume editor)
EDUCATION IN TIMES OF UNCERTAINTY: EDUCATIONAL POLICY AS A RESPONSE Calls for a fundamental reform of the education system have been appearing in the public sphere for years. For any reform to be a useful and valuable initiative, it is necessary to define its goals and refer to current data describing the situation in the decision-making process. This publication is the result of an effort to examine the extent to which education policy in Poland enables the entire system, individual institutions, and the people working within them to respond coherently and effectively to the challenges of the modern world. It summarizes research conducted as part of the project “Investigating Educational Policy-Making and its Responsiveness to Challenges in the World. A Qualitative Research Study in Four Transitioning Contexts: Georgia (USA), Poland, the Czech Republic, and Wales,” funded by the Spencer Foundation. Using qualitative methodology and situational analysis within a constructivist paradigm, we conducted research on selected legal acts that shape educational policy, conducted group interviews with educational leaders working in schools and other educational institutions, and conducted individual interviews with experts, researchers, activists, and local government representatives. As a result of a decision made during the study design process and during consultations with project partners, legal documents were analyzed for references to the following challenges: the crisis of democracy, equal opportunities and inclusiveness, cultural diversity, the climate and environmental crisis, health, the development of new technologies, war and armed conflicts. The results of the analyses are presented in chapter four.
Copyright (c) 2025 Grzegorz Mazurkiewicz, Bogna Halska-Pionka, Jakub Kołodziejczyk, Joanna Kołodziejczyk, Joanna Kotlarz, Joanna Trzópek-Paszkiewicz, Roksana Ulatowska