Ksiegarnia Akademicka Publishing is an independent scholarly publisher established in 1992 and headquartered in Kraków, Poland. We offer a wide range of academic books and journals mainly in humanities and social sciences, including digital projects and open access publications.
Współczesne zmiany konstytucji w wybranych państwach europejskich
Niniejsza publikacja stanowi rezultat badań naukowych prowadzonych przez grupę studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w ramach projektu edukacyjnego pt. „Akademia Młodych Badaczy Centrum Interdyscyplinarnych Studiów Konstytucyjnych UJ”, który dwukrotnie uzyskał finansowanie w programie strategicznym Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim (ID.UJ), w konkursie „WPiA Dofinansowanie projektu edukacyjnego” (edycja II i III). Zasadniczymi celami powyższego projektu były identyfikacja oraz analiza dokonanych lub współcześnie rozważanych zmian konstytucji w wybranych państwach europejskich, z uwzględnieniem społecznych i politycznych uwarunkowań, które determinowały proces ich nowelizacji.
Copyright (c) 2025 Wojciech Firek, Marcin Krzemiński (Volume editor)
Książka Andrzeja Bryka to zbiór esejów przedstawiających i analizujących zapaść kulturową dzisiejszego świata zachodniego, opowiedzianych w sposób oryginalny i w wielu miejscach odkrywczy. Autor łączy głęboką erudycję uczonego z bystrym okiem obserwatora, precyzją prawnika, talentem opowiadacza oraz mądrością człowieka wysokiej kultury. Narracja jest żywa, emocjonująca, a niekiedy trafnie zjadliwa wobec negatywnych bohaterów książki. Książkę należy też czytać jako świadectwo zdrowego rozsądku oraz odwagi w myśleniu - cech, których nigdy nie było za dużo, a których deficyt w naszych czasach jest szczególnie dotkliwy. Ryszard Legutko
Zebrane w tomie artykuły to efekt interdyscyplinarnego namysłu zarówno nad historycznymi, jak i współczesnymi formami obecności religii w przestrzeni społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem kultury popularnej, mediów wizualnych oraz cyfrowych form religijności. Ich Autorzy zabierają czytelnika w podróż – od shintoistycznych śladów w Godzilli, przez hinduistyczne boginie protestu, aż po islam i judaizm widziane z perspektywy Japonii – ukazując trwałość religijnych narracji w nowych kontekstach kulturowych. To książka o tym, jak sacrum przenika codzienność, popkulturę i nowe media – żywa, zaskakująca, pełna nieoczywistych spotkań tradycji z nowoczesnością.
Copyright (c) 2025 Kamila Junik, Maciej Pletnia (Volume editor); Karolina Rak, Joanna M. Guzik, Kamila Junik, Paweł Dybała, Joanna Puchalska, Renata Iwicka, Agnieszka Mikrut-Żaczkiewicz, Jarosław Zapart, Maciej Pletnia
Контекстуальный словниклемківского языка
CONTEXTUAL DICTIONARY OF THE LEMKO LANGUAGE Although the concept of a contextual dictionary does not generally function in lexicography, we have used it in order to emphasize the specific function of this dictionary, which is to capture the specificity of the Lemko language not only in terms of its lexical and semantic aspects, but also in terms of its entire structure of expression and verbal interaction. We are including this dictionary in the revitalization efforts undertaken for the highly endangered Lemko language, understanding its disappearance not only in quantitative terms (number of users), but also in qualitative terms (assimilation into the dominant language). The nuances of meaning of given lexemes, captured in context and meticulously activated in our dictionary, are part of an immersive revitalization method. In the case of minority languages, only this method of revitalization can be effective. On this basis, the multifunctional nature of the dictionary and the methodology of working on it are developed. The dictionary fulfills an explanatory/defining, normative, and cultural function. It strives to refer to the living, spoken language preserved in texts to the greatest extent possible. Therefore, it does not introduce highly organizing and schematizing norms for constructing dictionary entries, leaving the definition of entries to the individual choices and linguistic intuition of the authors of the basic version of these entries. This reflects the natural diversity of expression in a language that is based more on mechanisms of intra-community communication than on institutional support aimed at standardization, efficiency, and economy of communication. The dictionary was initially compiled by a team of revitalizers who were not professional lexicographers, but mostly native speakers (in the case of three people, neo-speakers) of the Lemko language. Naturally acquired linguistic forms and habits from the family environment were combined with patterns of definition developed mainly on the basis of the dominant language (Polish, and to a lesser extent Ukrainian or Russian) and the guidelines necessary for such a project, which had to be formulated at the beginning of the work and were subject to clarification or modification during the course of the work. The lexical material was drawn mainly from a text corpus developed by the team, which contains 1,891 Lemko-language texts published after 1945. The corpus also includes some Lemko dictionaries and lexicographical materials collected during field research or interviews conducted, for example, during the recording of documentary films. Texts from Lemko-language websites were also included. Sometimes the context was taken from so-called living speech, i.e., the use of a given lexeme recorded during conversations within the family or among friends. The valuable and diverse dictionary material prepared on the basis of these lexical resources underwent further significant editorial work. This work was not aimed at standardizing the material or making it similar to other highly systematized dictionaries. It focused mainly on revitalization and consisted primarily of adapting definitions that were artificial for the Lemko language, often copied from other dictionaries, to expressions and forms more appropriate to it. For example, noun forms, mainly verbal nouns, which were common in definitions, were replaced as far as possible with original verbal expressions more typical of indigenous languages. Particular attention was paid to lexical and structural Polonisms, frequent calques, and borrowings from Polish, and less frequently from Ukrainian. An important methodological assumption of the dictionary is the absence of translations into other languages. Knowing the situation of the Lemko language, which is increasingly using Polish language structures filled with Lemko vocabulary (very often direct calques from Polish), we believe that providing a database of such equivalents will weaken rather than strengthen the condition of this endangered language. Therefore, we consistently use language immersion.
Copyright (c) 2025 Олена Дуць-Файфер (Volume editor)
Контекстуальный словник лемківского языка
Copyright (c) 2025 Олены Дуць-Файфер (Volume editor)
Adam Tomczyk to niezwykle utalentowany samorodek literacki obdarzony absolutnym słuchem na muzykę słów, zdanie, żywy dialog i posiadający rzadki dziś wśród pisarzy kapitał dużej wiedzy o zwykłym życiu na prowincji. Swobodnie porusza się zarówno w konwencji realistycznej, jak i groteskowej, miewa jako prozaik kapitalne poczucie humoru, czego próbkę zaprezentował np. w opowiadaniu Pociąg przyjaźni, gdzie występuje jako inżynier Adam Tomczyk, znikający literacki sobowtór. Potrafi z dużą maestrią przechodzić od poetyki realizmu do surrealizmu i prozy poetyckiej. Rekomenduję jego zbiór opowiadań nie z koleżeńskiej uprzejmości (należy do krakowskiego oddziału SPP), lecz z niekłamanym podziwem. Józef Baran U źródeł prozy Adama Tomczyka leży dziecięce pragnienie, by świat był inny od tego, który jest. Stąd jego swoiste zawieszenie między rzeczywistością a snem. Spisane losy miejsc i ludzi przepojone są nostalgią. Życie mija czule. Raz zawadiacko, raz ulegle. Barwie opowiadań sprzyja swoboda językowa. Plastyczne opisy zatrzymują czytelnika na dłużej. Jakby przesłaniem opowieści Adama Tomczyka było „zostawać na dłużej”, przyglądać się pilniej, pilniej… żyć. Krzysztof Bielecki
The publication covers the twenty-year process of institutionalisation of Polish development cooperation and the importance of its socio-political environment for this process: international institutions and organisations, public administration bodies, the non-governmental sector, private enterprises, representatives of the Polish parliament, and citizens themselves, not only those involved in development aid activities. It presents a diagnosis of the state of the institution based on research, as well as an analysis of the reforms necessary for it in the context of changes taking place in the international environment, including those concerning the balance of power in the development cooperation environment, the growing need for humanitarian activities, and Poland's plan to participate in the post-war reconstruction of Ukraine. The aim of the book is to contribute to the development of research on the institution of aid from the perspective not only of the hard rules and strategies it outlines, but also of the values and behaviours associated with the culture of aid and co-created by its institutional environment. The publication also serves as a voice in the still niche scientific and expert discussion on Polish Aid, its essence for Poland's international relations as a member of the “club of the richest Western donors,” and its importance for a greater understanding of global challenges and sustainable development by citizens.
Copyright (c) 2025 Katarzyna Zalas-Kamińska
Tkaniny zabytkowe z okresu od XV do XVII wieku ze zbiorów krakowskich kościołów i klasztorów
Obszerna publikacja na temat zabytkowych szat liturgicznych z zasobów kościołów i klasztorów krakowskich jest bardzo istotnym wkładem w poznanie i badanie nowożytnych tekstyliów zachowanych w Polsce. Jej wartość podnosi fakt ujawnienia i wielostronnego przeanalizowania prezentowanych zabytków pod kątem historycznym, stylistycznym i technologicznym. Znakomity materiał ilustracyjny pozwala doskonale zapoznać się z tak ważnym działem rzemiosła artystycznego, często jeszcze zbyt mało docenianym przez badaczy polskiej kultury i sztuki. Tom 3 poświęcony został tkaninom o pochodzeniu wschodnim ze zbiorów krakowskich kościołów. Katalog uzupełnia słownik terminologiczny oraz zbiór artykułów naukowych dotyczących barwników występujących w tkaninach, stanu zachowania zabytków przechowywanych w różnych środowiskach oraz oceny mikrobiologicznej materiałów będących przedmiotem opracowania.
Copyright (c) 2025 Natalia Krupa (Volume editor)
Leksykon angielskich przekładów polskiej literatury dziecięcej
Celem niniejszej publikacji jest naszkicowanie kulturowej mapy angielskich przekładów polskiej literatury dla dzieci. W centrum uwagi znajdują się tłumaczenia jako teksty, czemu służy układ haseł głównych, poświęconych konkretnym utworom, które zostały przetłumaczone na język angielski. Przekłady zostały także umieszczone w szerszym kontekście historyczno-literackim. Ważnym założeniem Leksykonu jest zwrócenie uwagi na pośredników, czyli ambasadorów kultury, którzy umożliwili ich zaistnienie w innym języku, czyli przede wszystkim na tłumaczy, a także najważniejsze wydawnictwa, stowarzyszenia oraz instytucje kultury. Hasła Leksykonu prezentują zatem historię obecności polskiej literatury dla dzieci w obszarze języka angielskiego. Niniejsza publikacja wpisuje się w model szeroko rozumianych badań przekładoznawczych, łączących ujęcia językoznawcze, krytyczno-literackie, socjologiczne i historyczne.
Książka podejmuje refleksję nad miejscem i znaczeniem dyplomacji we współczesnym świecie, w dobie dynamicznych przemian geopolitycznych. Na licznych przykładach Arkady Rzegocki dowodzi, że Polska potrzebuje nowego modelu prowadzenia polityki zagranicznej – „dyplomacji otwartej”. Tylko dyplomacja angażująca nie tylko rząd i służbę zagraniczną, lecz także obywateli, Polonię, organizacje społeczne, instytucje kultury, nauki i biznesu może skutecznie realizować polską rację stanu. Autor podkreśla, że tradycyjny model dyplomacji, praktykowanej za zamkniętymi drzwiami gabinetów, nie odpowiada wyzwaniom współczesności. Globalizacja, nowe technologie, dezinformacja, a także agresywna polityka mocarstw – zwłaszcza Rosji i Chin – sprawiają, że skuteczna polityka zagraniczna musi być czytelna, przejrzysta i włączająca. Tylko w ten sposób można budować wiarygodny i atrakcyjny wizerunek państwa na arenie międzynarodowej. Polska, ze względu na położenie i doświadczenia historyczne, ma szczególną misję jako rzeczniczka wolności, solidarności i demokracji w Europie Środkowo-Wschodniej. Książka ukazuje ewolucję polskiej dyplomacji – od czasów zaborów, przez II wojnę światową i okres komunizmu, aż po III RP oraz integrację z NATO i Unią Europejską. Autor zwraca uwagę, że mimo wielu sukcesów – takich jak bezprecedensowa pomoc udzielona Ukrainie, dynamiczny wzrost gospodarczy czy aktywność w regionie – Polska nadal nie w pełni wykorzystuje swój potencjał. Zbyt słabo promuje swoje osiągnięcia i zbyt rzadko jasno komunikuje własne racje. Głównym elementem koncepcji „dyplomacji otwartej” jest włączenie obywateli w promocję Polski. Oznacza to m.in. rozwój edukacji dyplomatycznej, dyplomacji akademickiej i kulturalnej, wzmocnienie więzi z Polonią, pielęgnowanie rzetelnego wizerunku kraju na świecie oraz skuteczną walkę z dezinformacją. Rzegocki akcentuje także konieczność profesjonalizacji służby zagranicznej i stworzenia nowoczesnej akademii dyplomatycznej. Odwołując się do przykładów zagranicznych – zwłaszcza dobrze mu znanego przypadku Wielkiej Brytanii, gdzie otwarta dyplomacja stała się istotnym narzędziem polityki państwowej – Rzegocki pokazuje, że Polska, państwo o bogatym dziedzictwie historycznym, dynamicznej gospodarce i rosnącej pozycji regionalnej, ma szansę stać się swoistym „mocarstwem dyplomatycznym”, jeśli tylko umiejętnie wykorzysta swój potencjał i otworzy dyplomację na obywateli. Autor apeluje o zasadniczą zmianę myślenia: dyplomacja nie może być postrzegana jako wyłączna domena elit, lecz jako wspólna odpowiedzialność wszystkich obywateli. Dyplomacja otwarta jawi się w tej perspektywie jako droga do skuteczniejszej realizacji polskiej racji stanu, wzmocnienia pozycji kraju na arenie międzynarodowej i pełniejszego wykorzystania jego unikatowych zasobów – gospodarczych, kulturowych i społecznych.
Seminarium nauczycielskie męskie w Starym Sączu (1903–1936)
MEN’S TEACHERS’ SEMINARY IN STARY SĄCZ (1903–1936): STUDENTS, GRADUATES, AND STAFF This book is a pioneering monograph of one of the best-known educational institutions in the Sądecki region. It traces the history and operation of the Men’s Teachers’ Seminary (Seminarium Nauczycielskie Męskie) in Stary Sącz from its establishment to its dissolution, addressing both socio-political conditions and the everyday life of the school. Particular attention is devoted to the profiles of pupils and alumni – their social origins, periods of attendance, subsequent professional trajectories, and the roles they played in local communities as teachers, civic activists, and soldiers. Given the breadth of material and the large number of biographical entries, the work has been divided into two volumes. Volume I brings together entries on pupils and alumni – i.e., the school’s own attendees – from A to Ł; Volume II covers M to Ż, and additionally includes school staff and a register of external secondary-school candidates who sat the final examination (matura) at the Men’s Teachers’ Seminary in Stary Sącz without having been enrolled there. The monograph rests on a rich evidentiary base—above all archival records and printed primary sources—supplemented by extensive secondary literature. The publication aligns with current scholarship on the history of education in Poland and constitutes a significant contribution to the study of education in the Sądecczyzna region, within Austro-Hungarian Galicia and the Second Polish Republic.
MIGRATION IN VILNIUS: 1915–1994 For centuries, migration processes have played a significant role in the life of Vilnius. Even the first mention of Vilnius in 1323 refers to the importance of the movement of people for the city and looks forward to the arrival of new Vilniusites. Migration processes in the city intensified in times of political change (wars, uprisings, revolutions, etc.) or social cataclysms (fires, famines, disease out- breaks, etc.). With each passing century, the importance and significance of migration has increased. It was perhaps in the twentieth century that this had the strongest impact on the city’s community. That was when not just thousands but tens and even hundreds of thousands of people were caught up in the whirl of migration. At the center of this maelstrom were the inhabitants of Vilnius who more than once were in the focus of interest for several countries. These interests led to the deformation and re-creation of the identity of the Vilniusites. The most drastic changes took place during the Second World War and the early post-war years, when the city lost almost all of its former inhabitants. Paradoxically, it was migration that facilitated the growth of the city and its social environment. In the twentieth century, Vilnius went through several major transformations: first it was a city of a guberniya of the tsarist empire, then it became a city on the outskirts of Poland (with much higher ambitions to be seen as the country’s cultural capital), and, finally, the actual capital. For some groups of the residents of Vilnius, for example, Jews, Vilnius was a world-class city of special significance. It was also equally special or unique for Lithuanians, Poles, and Belarusians.
Copyright (c) 2025 Vitalija Stravinskienė
Profesjonalizacja kształcenia nauczycieli języka polskiego jako obcego i drugiego
PROFESSIONALIZING THE EDUCATION OF POLISH AS FOREIGN AND SECOND LANGUAGE TEACHERS: DIDACTIC-METHODICAL COMPETENCES AND AWARENESS OF PERSONAL DEVELOPMENT AMONG REFLECTIVE PRACTITIONERS The dissertation Professionalizing the Education of Polish as Foreign and Second Language Teachers: Didactic-Methodical Competences and Awareness of Personal Development among Reflective Practitioners is a contribution to the discussion and scholarly reflection on the evolution of Polish language glottodidactics and, in particular, Polish language pedeutology, which is an important element determining further directions of development for the whole space of learning and teaching Polish as a foreign and second language. With the growing interest of foreigners in the Polish language, as well as with the socio-economic and cultural changes in the world, the teaching of foreign languages attracts an increasing amount of attention. In the research perspective, the representation of the course of language education has become crucial, and research usually focuses on the main actors of the glottodiadatic process: the teacher and the learner (Grucza 1978; Lewandowski 1985; Woźniewicz 1987; Pfeiffer 2001; Gębal 2008c). The present dissertation centers research on the awareness and development of the didactic and methodological competence of teachers as the key skills that constitute the teaching practice of novice teachers, and facilitate their entry into the profession.
Copyright (c) 2025 Kamila Dembińska Kamila Dembińska
DUCHACY: THE ORDER OF THE HOLY SPIRIT IN SAXIA IN OLD POLAND The Order of the Holy Spirit de Saxia, founded by Blessed Guy of Montpellier in southern France during the final decades of the twelfth century, emerged as one of the earliest non-military hospital orders of medieval Europe. Its institutional identity was shaped by an explicitly charitable mission focused on caring for the poor, the sick, abandoned children, and unsupported pregnant women. From 1198 on, the Order received a strong papal patronage from Innocent III, who entrusted it with the Roman hospital he had established. From its French origins and Roman centre, the Order expanded across Central and Eastern Europe, with the Vienna convent functioning as the mother house for new foundations in Poland, Silesia, Moravia, and Hungary. The Polish history of the Order began with its introduction into the diocese of Kraków, most likely in 1221, through the initiative of Bishop Iwo Odrowąż. The first Polish house, a hospital and convent at Prądnik near Kraków, was among the earliest foundations outside France and Italy. In 1244, Bishop Prandota relocated the community into Kraków, placing it within the emerging structure of the medieval city. There it developed into the largest hospital in the capital of the Polish Kingdom. Although some historians have attempted to associate the Order with an early hospital at Sławków, this connection can no longer be sustained.
Metafory choroby i walki w polskim i angielskim dyskursie politycznym
Gorączka polityczna, atak na demokrację, walka o władzę, obłęd medialny – metafory te brzmią dziś znajomo, ponieważ stały się codziennym językiem debaty publicznej. Autorka prowadzi czytelnika przez prasowe narracje, w których polityka przypomina chore ciało lub pole bitwy. Książka odsłania, jak metafory choroby i walki kształtują medialny obraz świata w prasie polskiej brytyjskiej, jak nabierają one mocy w czasach kryzysu i dlaczego tak silnie oddziałują na odbiorcę. To opowieść o słowach, które nie tylko opisują rzeczywistość, lecz kształtują sposób jej rozumienia.
Copyright (c) 2025 Małgorzata Brożyna-Reczko
Tożsamość, pamięć i narracja w anglojęzycznym pisarstwie subkontynentu indyjskiego
IDENTITY, MEMORY, AND NARRATIVE IN ENGLISH-LANGUAGE WRITING OF THE INDIAN SUBCONTINENT: VOICES OF SELECTED WRITERS This monograph explores the interwoven themes of identity, memory, post-memory, and narrative within the English-language literature of the Indian Subcontinent. Anchored in literary analysis, the study is enriched by philosophical, cultural, and sociological reflections. It comprises three chapters preceded by an introduction that delineates the scope of inquiry and outlines the structure of the work.
Idea Risorgimento w refleksji polsko-włoskiej = L’idea di risorgimento nella riflessione italo-polacca
Il volume che consegniamo nelle mani del Lettore è il risultato del lavoro di un gruppo interdisciplinare di studiosi provenienti dalla Polonia e dall’Italia, dediti a una riflessione sul Risorgimento come idea di rinascita nazionale, libertà e solidarietà, capace di unire le esperienze delle due nazioni. L’opera illustra le lotte italiane per l’unità e l’indipendenza, che divennero per i polacchi un’ispirazione alla propria “rinascita”, dal Romanticismo fino ai nostri tempi. Gli Autori presentano il Risorgimento come simbolo universale del risveglio civile, il cui significato oltarepassa i confini del XIX secolo, concorrendo a plasmare la mappa spirituale dell’Europa. “Nazione e libertà. Ecco il binomio indissolubile dei nostri due Risorgimenti... in questi anni di grandi inquietudini, di grandi confltti, ma anche di grandi speranze” – ricorda Giovanni Spadolini, attribuendo a questa riflessione un valore senza tempo.
Copyright (c) 2025 Małgorzata Kiwior-Filo (Volume editor), Mirela Marta Banach (Volume editor)
EDUCATION IN TIMES OF UNCERTAINTY: EDUCATIONAL POLICY AS A RESPONSE Calls for a fundamental reform of the education system have been appearing in the public sphere for years. For any reform to be a useful and valuable initiative, it is necessary to define its goals and refer to current data describing the situation in the decision-making process. This publication is the result of an effort to examine the extent to which education policy in Poland enables the entire system, individual institutions, and the people working within them to respond coherently and effectively to the challenges of the modern world. It summarizes research conducted as part of the project “Investigating Educational Policy-Making and its Responsiveness to Challenges in the World. A Qualitative Research Study in Four Transitioning Contexts: Georgia (USA), Poland, the Czech Republic, and Wales,” funded by the Spencer Foundation. Using qualitative methodology and situational analysis within a constructivist paradigm, we conducted research on selected legal acts that shape educational policy, conducted group interviews with educational leaders working in schools and other educational institutions, and conducted individual interviews with experts, researchers, activists, and local government representatives. As a result of a decision made during the study design process and during consultations with project partners, legal documents were analyzed for references to the following challenges: the crisis of democracy, equal opportunities and inclusiveness, cultural diversity, the climate and environmental crisis, health, the development of new technologies, war and armed conflicts. The results of the analyses are presented in chapter four.
Copyright (c) 2025 Grzegorz Mazurkiewicz, Bogna Halska-Pionka, Jakub Kołodziejczyk, Joanna Kołodziejczyk, Joanna Kotlarz, Joanna Trzópek-Paszkiewicz, Roksana Ulatowska
Władza neutralna we współczesnym prawie konstytucyjnym
Książka podejmuje pogłębioną analizę jednej z najbardziej złożonych, a jednocześnie relatywnie słabo opracowanych kategorii współczesnego prawa konstytucyjnego. Autorzy rekonstruują ewolucję idei władzy neutralnej – od koncepcji pouvoir neutre Benjamina Constanta po współczesne instytucjonalne mechanizmy równoważenia władz oraz ochrony praw jednostki – ukazując ją jako normatywne i funkcjonalne dopełnienie klasycznego modelu podziału władz. Monografia analizuje konstytucyjną przestrzeń dla nowych prawnych form działania państwa, zdolnych do wypełnienia braków po społecznym podziale władzy oraz niewystarczalności technicznie pojmowanego modelu odwołującego się do klasycznej triady. Władza neutralna ujmowana jest jako szczególny segment organów gwarancyjnych, których zadania nie mogą być powierzone organom władzy politycznej. Łącząc refleksję teoretyczną z analizą porównawczą i pogłębionym studium konkretnych instytucji, książka proponuje spójne ujęcie władzy neutralnej jako elementu ustrojowego stabilizującego system konstytucyjny poza logiką bieżącej rywalizacji politycznej oraz mechanizmami odpowiedzialności politycznej.
Copyright (c) 2025 Grzegorz Kuca, Michał Mistygacz (Volume editor); Mateusz Nieć, Sławomir Patyra, Piotr Uziębło, Łukasz Jakubiak, Tomasz Słomka, Jacek Wojnicki, Krzysztof Urbaniak, Michał Bożek, Michał Bożek, Elżbieta Gudowska-Natanek, Krzysztof Prokop
70 lat polonistyki Pekińskiego Uniwersytetu Języków Obcych
70 lat polonistyki Pekińskiego Uniwersytetu Języków Obcych! Z tej okazji, 18 października 2024 roku, w Pekinie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa z udziałem badaczy i dydaktyków z Polski i Chin. Tematem były współczesne wyzwania nauczania języka polskiego jako obcego, a także zagadnienia kultury, literatury, dyplomacji kulturalnej, politologii i realioznawstwa. W tomie zebrano artykuły prezentujące szerokie spektrum tematów – od glottodydaktyki i metodyki nauczania studentów chińskojęzycznych, przez praktyczne rozwiązania w dydaktyce, po refleksje nad relacjami polsko-chińskimi w języku, historii i literaturze. Nie zabrakło też głosu młodego pokolenia chińskich polonistów – ich spojrzenie na teksty kultury wnosi świeżość i nową energię. To publikacja, która dokumentuje nie tylko ważne jubileuszowe wydarzenie, ale też puls współczesnej polonistyki poza granicami kraju.
Copyright (c) 2025 Junjian Ye, Agnieszka Wójcicka, Juan He, Tomasz Lisowski, Anna Dunin-Dudkowska, Agata Małyska, Wojciech Hofmański, Michalina Koniuk, Izabella Kaluta; Tomasz Gęsina; Xiaojing Cui, Andrzej Skrendo, Yinhui Mao, Mateusz Kwiatkowski, Qixin Hu, Wenhui Wang, Xiangjian Xu, Piotr Kajak; Renata Przybylska, Maciej Rak, Andrzej Ruszer (Volume editor); Dariusz Wieczorek; Linjiang Sun; Gang Zhao, Jarosław Fazan, Agnieszka Jasińska; Yinan Li (Volume editor); Mateusz Skucha, Agnieszka Tambor, Adriana Prizel-Kania, Huiling Zhang, Yuting Gao, Rui Mao, Piotr Horbatowski
Profesor Mieczysław Rokosz urodził się się lutego 1942 roku w Makowie Podhalańskim w domu nauczycielskim o tradycjach patriotyczno-niepodległościowych. Studia historyczne odbył na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1961-1966. Magisterium uzyskał w 1966 roku u prof. Józefa Wolskiego. W latach 1964-1966 był prezesem Kola Naukowego Historyków Studentów UJ i przewodniczącym Ogólnopolskiego Komitetu Kół Historycznych. W latach 1966-1970 pracował w Archiwum Państwowym w Krakowie. W latach 1970-1973 był redaktorem Wydawnictwa Ossolineum, a następnie Wydawnictwa Literackiego. Od 1973 roku zatrudniony w Instytucie Historii UJ - najpierw w Zakładzie Historii Średniowiecznej Polski, a po obronie doktoratu w 1980 roku w Zakładzie Nauk Pomocniczych Historii. W 2007 roku habilitował się z historii średniowiecznej i nauk pomocniczych historii i archiwistyki. W latach 2008-2018 zatrudniony w Akademii Ignatianum w Krakowie na stanowisku profesora i kierownika Katedry Dziedzictwa Kulturowego Polski. Społecznik, członek wielu komitetów, rad muzealnych i towarzystw, m.in. członek założyciel i członek honorowy Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego, członek Wydziału Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, American Association of the Friends of Kościuszko at West Point oraz Towarzystwa Historyczno-Literackiego przy Bibliotece Polskiej w Paryżu. W latach 1993-2008 był pierwszym prezesem odrodzonego Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. W latach 1994-2024 był jedenastym prezesem Komitetu Kopca Kościuszki ustanowionego w 1820 roku w Krakowie, obecnie jest dożywotnim prezesem honorowym.
CRUZ MACHADO: AN ETHNOGRAPHICAL TAKE ON THE LANDSCAPE 100 YEARS AFTER THE ESTABLISHMENT OF POLISH SETTLEMENTS The monograph describes the micro-world of the Polish-background community in the Brazilian municipality of Cruz Machado, which is one of the largest and most important centers of the Polish diaspora i South America. The work came to being as a result of field studies that were carried out by the author in two stages in 2013-2015 and therefore it captures the reality of the place in one hundred years after the initial settlings in the area. The places visited by the author include the main seat of the municipality, Santana, as well as numerous colonies such as Aprorriba, Linha Boa Ventura, Linha Colônia Nova, Linha Divisa, Linha dos Couros, Linha Fartura, Linha Guarapuava, Linha Iguaçu Norte, Linha Lageado Liso, Linha Palmital, Linha Papuan, Linha Pinhão, Linha Potingal, Pinaré, and Rio do Banho. The author made a hundred or so interviews with the inhabitants of Polish origin. The content of these conversations corresponds with the collection of nearly six thousand photographs that document landscape views, buildings, architectonic and decorative details, vegetation, animals, and people. The sources made at the field were supplemented with materials from private and church archives, official statistics, information from Polish and Brazilian academic texts, press, novels, and the content of websites and fast-developing social media at the time.
Drogi przenikania zapożyczeń greckich i łacińskich do języka staropolskiego
BORROWING CHANNELS OF GREEK AND LATIN LOANWORDS INTO THE OLD POLISH LANGUAGE: CHRISTIAN VOCABULARY This monograph addresses the topic of direct and indirect Greek and Latin loans into Old Polish concerning the Christian religion. I have attempted to answer the following questions: 1) How many of these loans are attested in Old Polish texts? 2) Which words are direct loans from Latin or Greek and which were borrowed through other languages (Czech, German dialects, Old Russian, etc.)? 3) What are the characteristics of each group (e.g., the direct Latinisms, the group borrowed via Czech, etc.)? 4) What is the chronology of the borrowing process? Is it possible to divide the analyzed vocabulary into groups depending on the borrowing time (Proto-Slavic loans, pre-literate loans, Old Polish loans)? 5) How were the loanwords accommodated? Can the borrowing routes be determined on the basis of how they were accommodated? 6) How did the meaning of the borrowed vocabulary change in the process of borrowing? 7) What parts of speech (beyond nouns) were borrowed?
Miasto Dobczyce i jego wiejskie otoczenie w latach 1918-1939
THE TOWN OF DOBCZYCE AND ITS RURAL SURROUNDINGS IN THE YEARS 1918-1939 This work analyzes the functioning of the Dobczyce community and the surrounding villages within the Dobczyce court district. It discusses the territorial scope of the judicial district, which included the town of Dobczyce and 44 surrounding villages. Demographic changes are also presented. The dissertation addresses administrative changes that impacted the local community's life. Additionally, the activities of local government, which formed part of the complex political landscape, are characterized. The economic life of Dobczyce was heavily influenced by guilds, agricultural cooperatives, credit unions (such as “Kasa Stefczyka”), and other cooperatives, whose dynamic activity significantly improved the inhabitants’ living conditions and enabled the implementation of various valuable social and cultural initiatives. Volunteer fire brigades also played a crucial role in enhancing fire safety. The work also examines the activities of theater groups, choirs, and orchestras, which not only fostered artistic talent but also helped shape the local community’s identity. The school system in the region, along with the role of educational institutions in educating the younger generation, is also discussed. The justice system played an important role in social life, as the location of the court in Dobczyce made the town a central hub for community activities. The religious life of the town is likewise described, as it largely dictated the rhythm of daily life and influenced every aspect of the community. Therefore, the dissertation discusses the parish network and the activities of numerous church institutions. Furthermore, the functioning of the Jewish community is also analyzed.
judicial district of the town of Dobczyce
Panorama of a Historic City. Kraków as a Testing Ground is a detailed study of the protection of Kraków’s panoramas between 1994 and 2014, during the period of political and economic transformation. This era was marked by intense social, economic, and spatial changes, during which the city had to reconcile the demands of development with the need to preserve its cultural heritage. Kraków, as the historic capital of Poland and a city with a unique urban landscape inscribed on the UNESCO World Heritage List, was under particular investment pressure, resulting in a confl ict between the city’s representational function and the dynamics of urban development. The author approaches the city panorama not merely as a view from a specific vantage point, but also as a carrier of Kraków’s symbolic and cultural identity. Panoramas – whether observed from hills and boulevards or from the everyday perspective of residents using urban space – are for her a medium that conveys historical meanings, aesthetic values, and urban coherence. The book demonstrates that disruptions in the perception of panoramas aff ect not only the city’s appearance but also residents’ sense of belonging and cultural awareness.
BETWEEN CULTURES: NEUROBIOLOGICAL AND CULTURAL FOUNDATIONS OF LANGUAGE EDUCATION: THE CASE OF TEACHING POLISH TO CHINESE STUDENTS The book is an interdisciplinary study devoted to the issue of the effectiveness of foreign language teaching, with a special focus on the role of biological and cultural determinants of the learning process. The author attempts to integrate the results of research in neuroscience, cognitive and cross-cultural psychology, linguistics, and anthropology to present a comprehensive model of Polish language teaching which is culturally oriented and adapted to the needs of Chinese students.
Copyright (c) 2025 Adriana Prizel-Kania
Współpraca szkolnictwa zawodowego z przedsiębiorstwami a rozwój inteligentnych specjalizacji w województwie podlaskim
COOPERATION BETWEEN VOCATIONAL EDUCATION AND ENTERPRISES AND THE DEVELOPMENT OF SMART SPECIALIZATIONS IN THE PODLASKIE PROVINCE The report is a comprehensive study devoted to the analysis of cooperation between vocational education and businesses in the context of the development of smart specializations in the Podlaskie Province. The main objective of the research was to assess the level and quality of links between vocational schools and businesses, and to identify directions for action to better adapt vocational education to the needs of the regional labor market and innovation processes. The authors of the report adopted a broad research perspective, combining an analysis of the theoretical foundations of the concept of smart specializations with an assessment of the practical experiences of cooperation between schools and enterprises. The study provides a detailed characterization of the region’s smart specializations and relates them to the challenges arising from the 4.0 and 5.0 industrial transformations. It also takes into account the legal and institutional conditions for cooperation between education and business.
Copyright (c) 2025 Adam Miara, Stanisław Kaczyński, Edyta Dąbrowska, Cecylia Sadowska-Snarska, Magdalena Forfa, Michał Bąkowski, Norbert Arszułowicz
Działania promocyjne i wizerunkowe szkół zawodowych z województwa podlaskiego – modele, narzędzia, skuteczność
PROMOTIONAL AND IMAGE-BUILDING ACTIVITIES OF VOCATIONAL SCHOOLS IN THE PODLASKIE PROVINCE – MODELS, TOOLS, EFFECTIVENESS The monograph is the result of comprehensive research conducted by a team from the University of Lomza as part of the project KPO/22/LLL/U/0004 “Establishing a System for Coordinating and Monitoring Regional Actions for Vocational Education, Higher Education, and Lifelong Learning, including Adult Learning,” co-financed by the National Recovery and Resilience Plan (investment A.3.1.1). Its main objective is a multidimensional analysis of promotional and image-building activities undertaken by vocational schools in the Podlaskie Voivodeship. The authors focus on evaluating the effectiveness of communication tools used and their alignment with the needs and expectations of key stakeholders such as students, parents, teachers, and employers. The publication includes both theoretical aspects related to educational marketing and an extensive empirical section based on quantitative and qualitative research. The analysis covers, among others, the communication channels used by schools, mechanisms for shaping institutional image, the role of social media, and the determinants of effective educational communication. The final part of the monograph presents a model for promoting vocational education adapted to regional conditions.
Copyright (c) 2025 Urszula Widelska, Anna Kowalczyk-Kroenke; Marta Wiącek
Przedsiębiorczość i oczekiwania wobec pracy zawodowej wśród przedstawicieli pokolenia Z na przykładzie województwa podlaskiego – aspekty psychologiczne i ekonomiczne
ENTREPRENEURSHIP AND EXPECTATIONS TOWARDS PROFESSIONAL WORK AMONG REPRESENTATIVES OF GENERATION Z ON THE EXAMPLE OF THE PODLASKIE VOIVODESHIP – PSYCHOLOGICAL AND ECONOMIC ASPECTS The monograph by Anna Kowalczyk-Kroenke, Krystyna Leszczewska and Norbert Arszulowicz is a comprehensive study on the essence of entrepreneurship and expectations towards professional work in the context of the functioning of the youngest active generation on the labor market – Generation Z. The authors approach the subject taking into account two key perspectives – economic and psychosocial. The work contains a total of 5 chapters, and in the final part conclusions and recommendations.
Copyright (c) 2025 Anna Kowalczyk-Kroenke, Krystyna Leszczewska, Norbert Arszułowicz
Potrzeby podlaskiego rynku pracy w kontekście uwarunkowań wynikających z walidacji i certyfikacji kwalifikacji nabywanych w ramach edukacji szkolnej i pozaszkolnej
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (INDUSTRIAL PROCESSING, TRANSPORT AND WAREHOUSE MANAGEMENT, EDUCATION, HEALTHCARE, AND SOCIAL ASSISTANCE) The main objective of the analysis was to identify the professional and qualification needs of Podlaskie employers that cannot be met through formal vocational education. The study focused on the needs of two sectors that are key to the Podlaskie Voivodeship economy: education, healthcare and social assistance. The analyses were based on the assumption that the regional labor market is experiencing a skills and competency mismatch, which negatively impacts the development and operation of enterprises in the analyzed sectors. Non-formal education, thanks to its greater flexibility, enables a more rapid adaptation of qualifications and competencies to economic needs than formal education. The analysis used qualitative methods, including desk research, individual in-depth interviews with training voucher operators in the region; focus group interviews with entrepreneurs and representatives of employer organizations; and analysis of job offers identifying demand in the regional labor market.
Copyright (c) 2025 Edyta Dąbrowska, Jarosław Poteraj, Adam Miara