Ksiegarnia Akademicka Publishing is an independent scholarly publisher established in 1992 and headquartered in Kraków, Poland. We offer a wide range of academic books and journals mainly in humanities and social sciences, including digital projects and open access publications.
DIPLOMACY OF A BREAKTHROUGH. A BREAKTHROUGH IN DIPLOMACY The book Diplomacy of a Breakthrough. A Breakthrough in Diplomacy offers an analysis of the transformation of Poland’s foreign policy in the years 2015–2025, presenting this period as a shift from a reactive stance to an active role in shaping international relations. The authors—practitioners of diplomacy—draw on their experiences across key directions of Polish foreign policy, including relations with the United States, Israel, Ukraine, the United Kingdom, as well as countries in the region and beyond Europe. A central concept of the volume is credibility as the foundation of effective diplomacy, alongside solidarity, agency, and the capacity to act in times of crisis. The publication highlights Poland’s growing role as an active participant and co-architect of regional and transatlantic policy, particularly in the context of the war in Ukraine and initiatives such as the Three Seas Initiative and the Bucharest Nine. The book combines practical insight with reflection on the values and constraints of diplomacy, portraying it as a form of public service embedded in political and historical realities. A distinctive feature of the volume is its multi-perspective approach: nine ambassadors present case studies from different geographical areas, capturing both the specificity of bilateral relations and the universal mechanisms of diplomatic practice. These analyses reveal the tension between national interest and international constraints, as well as the importance of individual diplomatic competence in shaping effective foreign policy.
Copyright (c) 2026 Arkady Rzegocki (Volume editor); Marek Magierowski; Bartosz Cichocki, Maciej Ruczaj, Monika Michaliszyn, Krzysztof Grzelczyk, Bogna Janke, Aleksander Surdej, Jakub Sławek
Szkice z historii myśli politycznej zawierają zarówno zmodyfikowane teksty już publikowane, jak i teksty dotąd niepublikowane, dotyczące szerokiej tematyki zajmującej profesora Bogdana Szlachtę. Publikacja pozwala na zapoznanie się ze zmianami znaczeń, jakim ulegały od starożytności, przez wieki średnie, po nowożytność takie istotne dla zachodniej myśli politycznej pojęcia, jak wola i wolność, władza i autorytet, prawo i suwerenność, dobro wspólne i państwo. Pozwala też dostrzec złożoność debat toczonych przez stulecia w związku z tymi pojęciami i wielość koncepcji z nimi kojarzonych.
THE RULE OF LAW AND CONSTITUTIONS (AS OF DECEMBER 21, 2025) Debates surrounding the rule of law—which are ongoing not exclusively in Poland, and which typically encompass reflections on a given Member State’s relationship with the European Union and its legal framework—are fundamentally rooted in the conceptualization of the domestic legal order. It is occasionally suggested that this system remains ‘independent’ of the political interplay among numerous actors striving to seize power and impose their will upon all citizens. Such independence, however, is doubtful within a liberal democracy predicated on the conviction that the nation/people periodically elect a ‘governing majority’ that determines the substance of legal norms on their behalf. Although the constitution crowns the legal system as the supreme normative act, it is frequently interpreted by political victors in a manner unacceptable to the defeated. Statutory laws are sometimes bypassed despite retaining their binding force, or are even ‘superseded’ by parliamentary resolutions. This raises fundamental questions regarding the formal validity of the law and the role of the executive branch in shaping legal content. In discussing both constitutional violations and the ramifications of a ‘militant democracy,’ it is worthwhile to revisit historical debates concerning the conceptualization of justice and its relationship to the will of any given legislator. This is valuable not merely in order to momentarily detach from current political struggles, but also to recognize more fundamental issues: the relationships between the nation and the state, the law and the political system, positive law and natural law, as well as the position of human rights and the rights of the human person in relation to these laws. These are some of the themes that are explored in the present collection of essays by a concerned lawyer and philosopher.
FROM THE ODER TO THE VISTULA: THE CIRCUMSTANCES OF JÓZEF ANDRZEJ GIEROWSKI’S TRANSFER FROM WROCŁAW TO KRAKÓW, 1964–1965 This publication examines the circumstances surrounding the transfer of historian Józef Andrzej Gierowski from the University of Wrocław to the Jagiellonian University in Kraków. Occurring between 1964 and 1965, this academic transfer was precipitated by the death of Kazimierz Lepszy, Rector of the Jagiellonian University, on May 30, 1964. His passing left the Chair of Early Modern History of the 16th–18th Centuries at the university’s Institute of History vacant. Within the political context of the Polish People’s Republic, a faculty transfer between universities was a matter of near-state importance. It involved the mediation and approval of the highest-ranking authorities, including both Communist Party (PZPR) and ministerial officials. Their favorable disposition was presumably instrumental in facilitating Gierowski’s move to Kraków and his subsequent appointment as head of the Chair. Furthermore, this article sheds light on a little-known rivalry over the vacant position. The chair was actively contested by Władysław Czapliński, Gierowski’s senior colleague from Wrocław; Adam Kersten from Lublin; and Celina Bobińska of the Jagiellonian University. Bobińska sought to merge her own Chair of General Early Modern and Modern History with the vacant Chair of Early Modern History of the 16th–18th Centuries. Had she succeeded, this merger would have created the largest department of its kind within the Institute of History at that time. Finally, the study highlights the active involvement of scholars dedicated to strengthening the Kraków historical community by recruiting academics of the highest caliber. A prominent figure in this endeavor was Henryk Wereszycki, who championed Gierowski’s relocation from the outset and made every effort to ensure its successful conclusion.
Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej
Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej Józefa Kąsia i Macieja Raka należy – podobnie jak wcześniejszy 12-tomowy Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej J. Kąsia – do dzieł nieporównywalnych z innymi słownikami gwarowymi. Imponuje ogromem i różnorodnością materiału językowego, bogactwem ilustracji oraz najwyższym poziomem opracowania leksykograficznego. Jest publikacją ważną i potrzebną, oczekiwaną zarówno przez językoznawców oraz etnografów, jak i przez miłośników gwary i kultury regionu spiskiego. Jako niezwykle ważna pozycja słownik ten może służyć w różnorodny sposób polskiej dialektologii, etno- i socjolingwistyce, folklorystyce i etnograf ii. Niewątpliwie dla wszystkich zainteresowanych góralszczyzną, nie tylko dla badaczy, lecz także dla miłośników gwar góralskich, dla mieszkańców Spiszu, dla których omawiana gwara stanowi jeden z podstawowych elementów tożsamości regionalnej, będzie to prawdziwa encyklopedia wiedzy o tym niewielkim, ale bardzo interesującym regionie. Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej może też służyć jako wzór w przygotowywaniu słowników innych gwar. Nie bez znaczenia jest też szybkość opracowywania i publikowania omawianego słownika. Oto w ciągu zaledwie roku otrzymujemy kolejny tom, już do litery So, a więc zakończenie publikacji przy zachowaniu takiego tempa wydawniczego jest bliskie. To niezwykle ważne, zwłaszcza gdy się porówna to z wielotomowymi dziełami opracowywanymi przez wiele dziesiątków lat przez zmieniające się zespoły redakcyjne. Trzeci tom Ilustrowanego słownika gwary i kultury spiskiej zasługuje na publikację nie tylko jako przemyślane, doskonale opracowane dzieło leksykograf iczne i rewelacyjny dokument językowy, ale również jako cenne źródło wiedzy o regionie spiskim. prof. dr hab. Halina Karaś
Copyright (c) 2026 Józef Kąś, Maciej Rak
Społeczność polska w świetle ksiąg metrykalnych parafii rzymskokatolickiej w Jekaterynodarze w latach 1861–1922
Szanowni Czytelnicy, oddajemy do Państwa rąk publikację poświęconą obecności Polaków na Kaukazie Północnym, konkretnie na obszarze znajdującym się w zakresie jurysdykcji proboszczów i administratorów parafii rzymskokatolickiej w Jekaterynodarze w II połowie XIX w. i na początku XX w. Jest to publikacja dość nietypowa, a jej podstawę stanowią akta stanu cywilnego zachowane w Państwowym Archiwum Kraju Krasnodarskiego powstałe w wyniku działalności urzędników stanu cywilnego, których funkcje pełniły osoby duchowne kierujące parafią rzymskokatolicką w Jekaterynodarze lub też sprawujące w niej funkcje pomocnicze w osobach księży wikariuszy.
Copyright (c) 2026 Krzysztof Latawiec, Aleksander Sielicki
Archidiecezja krakowska w latach 1925-2025
Na mój powrót do Archidiecezji Krakowskiej otrzymuję równie piękny, co ważny prezent: zbiór szkiców historycznych poświęconych krakowskiemu Kościołowi, otwierający nową serię wydawniczą, zatytułowaną „Biblioteka Archidiecezji Krakowskiej”. Autorem szkiców jest ks. prof. Jacek Urban. Cieszę się niezmiernie, że zdecydował się podzielić z nami swoimi tekstami – bardzo różnymi, gdy chodzi o tematykę, perspektywę, nawet metodę. Mamy tu więc szkice poświęcone instytucjom (metropolia, kapituła, parafie), mamy biogramy (arcybiskupa, biskupa pomocniczego, profesorów, proboszczów), mamy zestawienia. Możemy obejrzeć życie Kościoła z perspektywy całej metropolii oraz z perspektywy wiejskiej parafii na Spiszu. Ta różnorodność składa się niewątpliwie na jakąś całość – chociaż książka nie jest oczywiście całościową i systematyczną monografią historii Archidiecezji Krakowskiej. Nie taki ma cel i ambicje. Jest za to blisko życia i blisko konkretnych ludzi – takich, których nie sposób pominąć w podręcznikach, i takich, którzy nigdy nie mieliby prawa do nich trafić. Księdzu Profesorowi serdecznie dziękuję, a wszystkich Państwa zapraszam do lektury. Ufam też, że wkrótce doczekamy się kolejnych tomów w zainicjowanej serii. kard. Grzegorz Ryś
Społeczny problem czytelnictwa jest cyklicznie podnoszonym tematem w polskiej debacie publicznej. Dzieje się tak m.in. za sprawą regularnych badań Biblioteki Narodowej prowadzonych od 1992 roku. Polscy publicyści rokrocznie z zatroskaniem komentują ich wyniki, które nieprzerwanie od co najmniej kilkunastu lat wskazują na utrzymujący się poziom (circa) 40% pozytywnych deklaracji respondentów. Jako społeczeństwo w szczególności zatroskani jesteśmy natomiast o czytelnictwo wśród młodzieży, zwłaszcza w ostatnich latach, gdy nowe formy kultury popularnej zatoczyły szerokie kręgi wśród mas nastolatków, a w środowisku informacyjnym funkcjonuje ogromna liczba fake newsów. Zaniepokojenie o przyszłość najlepiej wyrażają liczne kampanie społeczne i medialne, poradniki oraz teksty mówiące o konieczności kształtowania odpowiedzialnej postawy bazującej na autorytatywnych źródłach. Sformułowanie wyrażone w tytule konferencji streszcza powszechne odczucie o niewątpliwym związku postaw czytelniczych nauczycieli z poziomem zainteresowania uczniów książką. Kultura czytelnicza nauczycieli pozostaje jednak martwym polem dla badawczego spojrzenia osób śledzących stan czytelnictwa w naszym kraju. W pewien sposób naprzeciw próżni w tej tematyce wyszła Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, czyniąc czytelnictwo nauczycieli punktem wyjściowym rozważań i dyskusji podczas IX Nowego Ogólnopolskiego Forum Bibliotek Pedagogicznych odbywającego się w dniach 12-13 czerwca 2025 roku, czego wyraz stanowi niniejsza monografia.
Nowe Ogólnopolskie Forum Bibliotek Pedagogicznych
Copyright (c) 2026 Marta Ślusarek, Krzysztof Piekut (Volume editor); Zofia Zasacka, Dagmara Kawoń-Noga, Justyna Gajdziszewska, Aleksandra Błażewicz, Paweł Marchel, Barbara Szczepaniak, Elżbieta Mieczkowska, Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, Sylwia Sawicka, Anna Lisiecka, Aldona Zimna
W tej książce zgromadzone zostają obrazki literackie, charakterystyki osób, szkice obyczajowe, rozważania o przyjaźni i obcości, socjologiczne obserwacje. Opowiadający jest czułym cicerone po miejscach gromadzenia się bohemy. I tak krakowskie kawiarnie, restauracje, kluby zyskują swego epika. Ważny okazuje się podtrzymywany w słowie kontakt z odbiorcami: rówieśnicy autora wzywani są na świadków, a młodzi dostępują wtajemniczenia w dawne spory i zabawy. Krzysztof Pasierbiewicz zatrzymuje się przy mechanizmach pamięci, którą należy odzyskać i przenieść ponad latami i dekadami. Nie jest to proces gładki i bezpieczny. Oczywiście humor broni przed czułostkowością, ale równocześnie nie sposób ukryć nostalgii. Zatem pożegnanie z czynnym życiem akademickiego uczonego ma swe wymiary dramatyczne. Podobnie – pochwała pięknych kobiet koniec końców przybiera postać ballady o paniach minionego czasu… Wojciech Ligęza
Copyright (c) 2026 Krzysztof Pasierbiewicz
Ivan Bohun is one of the most famous military and political figures in Ukraine during the era of the Cossack wars. In Poland, his name is well known thanks to Henryk Sienkiewicz’s legendary Trilogy. Despite the great interest in Bohun’s life, no academic biography of him had existed until now. Instead, all information about him was interwoven with myths and legends. For a long time, Ivan Bohun and Ivan Fedorovich were considered different people. Bohun was born into the family of the Orthodox nobleman Fyodor Bohun (coat of arms: Luk) around 1618–1623. At that time, his father was the leaseholder of the town of Bubnov, located in the Kyiv Voivodeship. The Bohun family had ties to the Cossacks. It is likely that Cossack Colonel Vasyl Bohun was Ivan’s uncle. Around 1626–1631, Bohun began his studies—most likely, based on his handwriting— at a school in Kyiv, where he remained until 1635–1639. After completing them, he entered the service of the Polish-Lithuanian Commonwealth at the Kodak fortress, where he served as “ataman” of a detachment of 100 Cossacks. From 1641, Bohun participated in campaigns on the Seversky Donets as an ataman in the king’s service, commanding 45 men and successfully attacking Tatar detachments there. During this period, his command ranged from 200 to 1,500 men. In the spring of 1643, Bohun defeated a detachment of Russian soldiers who had blocked the crossing over the Boguchar River. A report on this was submitted personally to Tsar Mikhail Fedorovich. In the autumn of 1643, correspondence between the Tsar and the Polish king began, in which Vladislav IV was urged to execute Bohun. He temporarily evaded punishment thanks to the protection of Crown Hetman Stanisław Koniecpolski. However, the hetman’s death and the start of Russian-Polish peace negotiations in 1646 led to the Polish king sentencing Bohun to death in November 1647. He was subsequently arrested and detained in Kodak. In the autumn of 1648, he was liberated by rebelling Cossacks and joined Khmelnytsky’s forces near Lviv. At that time, Bohun adopted the alias Fedorovich, as he had a death sentence in the Polish-Lithuanian Commonwealth.
Copyright (c) 2026 Tatiana Tairowa-Jakowlewa
Najcenniejszy wynik polskiego piłkarstwa
The book by Zdzisław Skupień is devoted to one of the most symbolic events in the history of Polish football – the match between Wisła Kraków and Chelsea FC played in 1936 to celebrate the club’s 30th anniversary. The author presents the event not only as a sporting contest but also as a phenomenon of broader social, cultural, and media significance. The publication reconstructs the background of the match, including international negotiations and the role of the press in shaping its importance. It offers a detailed account of the game itself, supplemented with tactical analysis, contemporary reports, and participants’ recollections. The narrative is further enriched with biographical sketches and historical context. The book aims to demonstrate how a single match can reflect wider processes in the history of sport and society in interwar Poland.
Kazimierz Wiśniak całe życie tworzył obrazy - scenografią, rysunkiem, malarstwem. W swoich dziennikach tworzy je słowem. Zapiski obejmujące ponad sześćdziesiąt lat prowadzą czytelnika przez powojenny Kraków, narodziny Piwnicy pod Baranami, kulisy pracy teatralnej i spotkania z wybitnymi artystami. Codzienność splata się tu z historią sztuki, a krótkie, pozornie ulotne notatki stopniowo układają się w wielowymiarowy, żywy portret środowiska artystycznego, które współtworzyło powojenną kulturę polską. Pisane „ściszonym głosem': z charakterystyczną dla autora ironią i czułością wobec ludzi, dzienniki łączą obserwację obyczajową, refleksję o sztuce i osobiste wspomnienia. Wśród zapisków pojawiają się liczne postaci świata kultury - artyści, reżyserzy, aktorzy i przyjaciele autora - a także rysunki, fotografie i materiały dokumentujące epokę. Publikacja jest cennym źródłem wiedzy o dziejach teatru i kultury, a zarazem fascynującą opowieść o życiu splecionym ze sztuką.
Bibliotheca Iagiellonica. Fontes et Studia
Fabryka. Monografia przedsiębiorstwa C. Warhanek w Mszanie Dolnej (1890-1948)
The Factory: A Monograph of the C. Warhanek Enterprise in Mszana Dolna (1890–1948) This monograph presents the first comprehensive study of the C. Warhanek enterprise in Mszana Dolna (1890–1948)—the most significant industrial plant in the town prior to World War II and, alongside the refinery in Sowliny, one of the two largest in the Limanowa district. It provides a detailed analysis of a relatively large industrial enterprise operating in what was, at the end of the 19th century, a peripheral, mountainous center of an agricultural character. Through the investment of foreign (Czech-Austrian) capital, the factory became a primary driver of local modernization and urbanization. The plant functioned as an integrated industrial complex comprising a steam sawmill, a cooperage (barrel factory), a fish cannery, and, from 1943, a vinegar works. Drawing on extensive multi-archival research (including the National Archives in Kraków, the Archives of Modern Records, foreign sources, contemporary press, and oral accounts), the author reconstructs the chronology of the establishment and expansion of the firm, its ownership structure, production organization, finances, machinery, labor conditions, and the process of nationalization in 1945–1948. This work is situated within the fields of microhistory and economic history, treating the plant as a case study of “island capitalism” (kapitalizm wyspowy, per Witold Kula). Particular attention is paid to the enterprise’s role as an urbanizing force—ranging from demographic growth and the curbing of economic emigration to the multiplier effect (the development of trade, services, and infrastructure) and the solidification of an industrial identity in local urbanonymy (e.g., ulica Fabryczna, meaning Factory Street). A key theme is the socio-political activity and acculturation of the Dubowy family, who served as village mayors (wójtowie), engaged in educational and charitable patronage, and helped shape the local elite. This monograph fills a significant gap in the study of corporate histories in Galicia and the Second Polish Republic, highlighting the role of industry as a modernizing agent and a vehicle for local memory and heritage.
On April 10, 1525, a memorable ceremony known as the Prussian Homage took place in Kraków. It marked the culmination of lengthy negotiations between Poland and the Teutonic Order, which had concluded with the signing of the Treaty of Kraków two days earlier. It ended a long-standing conflict and simultaneously opened a new chapter in relations between the Kingdom of Poland and Prussia, ruled by Albrecht Hohenzollern, the last Grand Master and henceforth its first secular ruler, who was required to pay homage to the Polish King Sigismund the Old in Kraków’s Main Square. This day of Polish glory was used to lift spirits during difficult times of national enslavement for Poles. It was immortalized in paintings, including Jan Matejko’s most famous work, displayed in the Hall of the “Prussian Homage” in the Cloth Hall. Other artists, such as Tadeusz Kantor, also referenced this event. Also of interest are the celebrations of the anniversaries of this event at Wawel in the 19th and 20th centuries, which can be traced through the lens of the press of the time. Finally, the memory of this event takes a different form among Poles than among Germans. The authors of the texts included in the book did not engage in a discussion of the consequences of the Treaty of Kraków and the Prussian Homage, focusing instead on the memory of this event, which gained a second life, so to speak, in the works of artists who popularized it and made it one of the most famous events from the distant past.
Copyright (c) 2026 by individual authors
Etnologia i antropologia kulturowa w Uniwersytecie Wrocławskim
Tom wpisuje się w nurt autohistorycznej refleksji nad rozwojem dyscypliny, a zarazem podejmuje ambitne zadanie powiązania perspektywy instytucjonalnej z teoretyczno-metodologiczną oraz problemową. Redaktorzy zdecydowanie zrywają z prostym, kronikarskim opowiadaniem dziejów instytucji, proponując zamiast tego perspektywę problemową i autorefleksyjną. W jej ramach historia wrocławskiej etnologii i antropologii kulturowej ukazana zostaje jako żywy, nieustannie przekształcający się proces odpowiadania na zmienne uwarunkowania polityczne, społeczne i epistemologiczne. Tak zaprojektowana rama interpretacyjna sprawia, że tom przestaje być jedynie jubileuszowym podsumowaniem, a staje się mocnym, wyrazistym głosem w debacie nad przeobrażeniami dyscypliny w Polsce po 1945 roku. Dobór przedrukowywanych tekstów oddaje głos kolejnym pokoleniom badaczy i badaczek, dzięki czemu publikacja zyskuje wyjątkową wartość dokumentacyjną i zmienia się zarazem w wartościowe narzędzie dydaktyczne. Istotną zaletą jest ukazanie teoretyczno-metodologicznego pluralizmu wrocławskiego ośrodka bez ahistorycznego idealizowania jego dorobku oraz nieograniczanie się do wąsko pojmowanej historii instytucji. W licznych rozdziałach wrocławski przypadek został ukazany jako modelowe studium przemian polskiej etnologii i antropologii kulturowej, dzięki czemu książka może zainteresować nie tylko badaczy związanych z Uniwersytetem Wrocławskim. z recenzji dr. hab. Marcina Brockiego
Copyright (c) 2026 Antoni Kuczyński, Michał Mokrzan, Katarzyna Majbroda, Mirosław Marczyk, Eugeniusz Kłosek, Zbigniew Libera, Adam Paluch, Barbara Bazielich, Dorota Simonides; Monika Baer (Volume editor); Franciszek Mikołaj Rosiński, Aleksander Lech Godlewski, Edward Pietraszek, Józef Gajek, Adolf Nasz, Roman Reinfuss; Janina Radziszewska, Konrad Górny (Volume editor)
Niniejsza księga gromadzi artykuły naukowe ofiarowane Profesorowi Krzysztofowi Pleśniarowiczowi z okazji Jego jubileuszu, a także adresy gratulacyjne, wspomnienia i dedykacje literackie napisane specjalnie z tej okazji przez Autorów – Przyjaciół i Współpracowników Profesora. Profesor Krzysztof Pleśniarowicz niemal 50 lat pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1977-2000 był związany z Katedrą Teatru i Dramatu UJ, w latach 1994-2000 pełnił funkcję dyrektora Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka. Następnie kierował Katedrą Kultury Współczesnej UJ (2004-2025), był współzałożycielem Instytutu Kultury UJ (2009) oraz prodziekanem Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ (2008-2016). W latach 2018-2025 był przewodniczącym Rady Instytutu Kultury UJ. Jest autorem, współautorem i redaktorem 41 publikacji książkowych z dyscyplin literaturoznawstwa i nauk o sztuce oraz około 200 artykułów i recenzji w 12 językach.
Copyright (c) 2026 Krzysztof Lisowski, Agnieszka Szymańska, Jacek Wachowski, Jan Wolski, Cezary Woźniak, Zofia Zarębianka, Natalia Zarzecka, Ewa Bogacz-Wojtanowska, Bogusław Dopart, Jarosław Flis, Janusz S. Gruchała, Stanisław Hałabuda, Józef Kąś, Dorota Korwin-Piotrowska, Halina Kurek, Olga Lalić-Krowicka, Włodzimierz Szturc, Rafał Maciąg, Luigi Marinelli, Jan Michalik, Krzysztof Miklaszewski, Lajos Pálfalvi, Wiesław Piechocki, Jacek Popiel, Grażyna Prawelska-Skrzypek, Włodzimierz Próchnicki, Grzegorz Przebinda, Dobrochna Ratajczakowa, Anna Stafiej, Andrzej Pitrus, Grażyna Prawelska-Skrzypek, Anna Krzyżak; Marta Kudelska, Marcin Laberschek (Volume editor); Piotr Jedynak, Marzena Barańska, Przemysław Czapliński, Krystyna Czerni, Katarzyna Fazan, Magda Gawłowska, Richard Gough, Jan Hyvnar, Olga Katafiasz, Michal Kobialka, Iwona Kolasińska-Pasterczyk, Leszek Kolankiewicz, Tadeusz Kornaś; Cezary Woźniak (Volume editor); Marta Kudelska, Krzysztof Kurek, Marcin Laberschek, Martin Leach, Krzysztof Loska, Wiktor Łyjak, Agnieszka Marszałek, Bogusław Nierenberg, Michał Pałasz, Katarzyna Plebańczyk, Jan Pleśniarowicz, Kazimierz Sikora, Lech Stangret, Małgorzata Sugiera
Wojna i pamięć. Wybrane zagadnienia z dziejów Polskiego Państwa Podziemnego
Historia, zwłaszcza najnowsza, zawsze była elementem rozgrywek politycznych. Każda opcja polityczna chciała prezentować nieodległe wydarzenia w sposób dla siebie korzystny. Przypisywane wielu politykom, a przypięte Bolesławowi Piaseckiemu stwierdzenie, że historie tworzy się dwa razy: raz, gdy się w niej uczestniczy, a drugi raz, gdy się z niej wybiera to, co chce się przekazać przyszłym pokoleniom, było aktualne przez cały okres po zakończeniu II wojny światowej. […] Klasycznym tego przykładem jest stosunek – czy raczej ewolucja tego stosunku – do całości działań Armii Krajowej. Od krytyki, i to czasami krytyki totalnej, do uwielbienia i bezkrytycznego podejścia do działań tej formacji. Na szczęście znaleźli się uczeni, którzy w sposób obiektywny, bez oglądania się na aktualną poprawność polityczną, pisali o Armii Krajowej. Do grona tych uczonych należy bez wątpienia prof. Grzegorz Mazur. […] Książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika, jest podsumowaniem całokształtu działalności prof. Mazura; uczonego, który ma – można powiedzieć – markę wyraźnie wyjątkową spośród osób zajmujących się pewnymi tematami. Nie sztuką jest bowiem pisanie o tym obecnie, sztuką było to 40 lat temu i z tej próby Profesor wyszedł obronną ręką. ze wstępu prof. Jacka M. Majchrowskiego
Copyright (c) 2026 Barbara Jundo-Kaliszewska, Wojciech Łysek, Andrzej P. Łydka, Joanna Chudzicka, Marta Polaczek-Bigaj, Jan Pisuliński, Paweł Skorut, Anna Pachowicz, Grzegorz Ostasz, Monika Makowska, Karol Kordas; Olgierd Grott (Volume editor); Aleksander Głogowski, Waldemar Grabowski, Dawid Golik, Paweł Glugla, Tomasz Dudek, Tadeusz Dubicki, Andrzej Borcz, Jacek Chrobaczyński, Jacek M. Majchrowski; Renata Król-Mazur (Volume editor)
Plus ultra – dewiza Karola V, później przyswojona także przez Francisa Bacona – wyraża niesłabnące pragnienie przekraczania granic, odkrywania nowych lądów, wkraczania w nieznane. Książką o takim tytule przyjaciele i uczniowie postanowili uczcić jubileusz 60. urodzin prof. Marka Walczaka, wielkiego humanisty, którego działań i zainteresowań badawczych nie da się zamknąć w ramach – oficjalnie przezeń reprezentowanej – historii sztuki średniowiecznej. Ofiarowane mu w tym tomie studia nie tworzą zamkniętej i jednolitej całości. Wręcz przeciwnie, poruszają one różnorodne zagadnienia historii kultury i sztuki europejskiej od późnego antyku po XX wiek (z wyraźnym jednak akcentem na Europę Środkową oraz sztukę późnego średniowiecza i nowożytności), odzwierciedlając tak drogą sercu Jubilata różnorodność i – charakteryzującą go stale – młodzieńczą potrzebę przekraczania horyzontów. Jak zauważył w recenzji tomu prof. Przemysław Mrozowski: „Wielka różnorodność może być zarówno wadą, jak i zaletą ksiąg pamiątkowych. Wadą, bo nie skupia uwagi czytelnika na jednym, mniej lub bardziej szerokim problemie badawczym; zaletą, gdyż daje wgląd w stan badań i rozpoznania tematów, którymi zajmują się najpoważniejsi badacze historii sztuki w Polsce i w naszej części Europy. Jak jest w przypadku księgi dla Marka Walczaka? Uznać trzeba, że różnorodność jest w tym przypadku jej zaletą”.
Copyright (c) 2026 Grażyna Jurkowlaniec, Adam Soćko, Justyna Łuczyńska-Bystrowska, Adam S. Labuda, Dorota Gabryś, Bartłomiej Makowiecki; Mateusz Grzęda, Dobrosława Horzela (Volume editor); Marcin Fabiański, Antoni Ziemba, Magdalena Piwocka, Dariusz Nowacki, Krzysztof J. Czyżewski, Marian Wolski, Peter Kováč, Anna Markiewicz, Paweł Pencakowski, Iwona Martynowicz, Szymon Tracz, Piotr Krasny, Weronika Rostworowska-Kenig, Katarzyna Brzezina-Scheuerer, Małgorzata Omilanowska, Weronika Grzesiak, Agata Wolska, Szilárd Papp, Marcin Starzyński, Monika Jakubek-Raczkowska; Dobrosława Horzela, Wojciech Walanus (Volume editor); Mirosław P. Kruk, Małgorzata Smorąg-Różycka, Magdalena Garnczarska, Teresa Rodzińska-Chorąży, Peter Diemer, Dorothea Diemer, Rafał Quirini-Popławski, Jakub Adamski, Marcin Szyma, Dariusz Niemiec; Mateusz Grzęda (Volume editor); Juliusz Raczkowski, Elżbieta Musialik, Adam Spodaryk, Piotr Pajor, Joanna Utzig, Bożena Czwojdrak, Tanita Ciesielska, Zoltán Gyalókay, Wojciech Sowała, Romuald Kaczmarek, Agnieszka Patała, Mateusz Król
LETTERS: JÓZEF IGNACY KRASZEWSKI, WŁADYSŁAW MICKIEWICZ This book contains a critical edition (with an introduction) of the correspondence exchanged in the years 1859-1887 between Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) and Władysław Mickiewicz (1838-1926), the eldest son of Adam Mickiewicz. These letters are located in the manuscript collections of the Jagiellonian Library (manuscripts with the reference numbers: 6520, 6527, 13133-13137) and have never before been published in print, with the exception of excerpts published by Władysław Mickiewicz in his “Memoirs” (“Mémoires”). Władysław Mickiewicz’s letters to Józef Ignacy Kraszewski constitute a small part of the novelist’s vast epistolary legacy, bequeathed to the Jagiellonian Library by his heirs following his death. Kraszewski’s letters to Mickiewicz, however, were deposited by Władysław or his daughter Maria at the Adam Mickiewicz Museum, operating at the Polish Library in Paris, and were looted from there by the Germans during the Second World War along with other collections. In 1965 these letters were donated to Poland by the authorities of the German Democratic Republic and subsequently transferred to the Jagiellonian Library. There are over 400 letters, written in Polish and French, with the French-language letters slightly outnumbering the Polish ones; the latter are accompanied in this book by translations into Polish. The subject matter of the letters is extremely varied: publishing matters, Polish affairs (including those relating to the diaspora), international issues, and personal matters. Kraszewski and Mickiewicz exerted a great influence on Poles living at the time; moreover, they were keen observers of current events, which is why their letters can serve as a valuable source of information for historians studying this period.
Copyright (c) 2026 Józef Ignacy Kraszewski, Władysław Mickiewicz
Zbiór dokumentów ilustrujących dzieje Ormian polskich od schyłku wieku XIII do schyłku wieku XVIII został zatytułowany Nowy Aliszan na cześć Ghewonda Aliszana (Ղեւոնդ Ալիշան), mnicha z ormiańskokatolickiego zakonu mechitarystów, żyjącego w latach 1820-19011. Ghewond Aliszan urodził się w Konstantynopolu, w rodzinie zamożnego kupca handlującego antykami i numizmatami. Na chrzcie otrzymał imię Kerowpē. W 1832 roku przyjechał wraz z bratem na wyspę San Lazzaro degli Armeni w Wenecji, gdzie uczył się w szkole prowadzonej przez mechitarystów, katolicki zakon męski dla Ormian, o regule zbliżonej do benedyktyńskiej i założony w 1701 roku w Konstantynopolu przez Mechitara z Sebastii. W 1840 roku Aliszan otrzymał święcenia kapłańskie i złożył śluby zakonne, przybierając imię Ghewond (potem był też znany w Europie pod odpowiednikami tego ormiańskiego imienia – Leon, w języku włoskim: Leonzio, po francusku: Léonce). Przez pierwsze dziesięciolecia swej działalności uczył w szkołach dla chłopców, prowadzonych przez mechitarystów w Wenecji i Paryżu, sporo podróżował po Europie w sprawach naukowych, kierował zakonem. Od lat 70. XIX wieku poświęcił się już niemal wyłącznie pracom pisarskim. Był historykiem, pedagogiem, poetą, tłumaczem i edytorem, oraz we wszystkich tych przedsięwzięciach – patriotą Armenii, wtedy pozostającej pod rządami dwóch tradycyjnie niechętnych jej imperiów: perskiego i tureckiego. Patriotyzm nierozerwalnie łączył z wiarą chrześcijańską. Rezydował głównie w klasztorze weneckim. Tam też zmarł i został pochowany. Aliszan wniósł wielki wkład w literaturę i naukę ormiańską swych czasów oraz w europejskie badania nad tymi zagadnieniami. Przez wiele lat redagował zakonne czasopismo naukowe „Bazmavēp”, na którego łamach ukazało się też sporo cennych przyczynków do historii diaspory ormiańskiej na ziemiach polskich. Swe prace naukowe pisał w klasycznym języku ormiańskim, co ograniczało krąg ich odbiorców, z kolei poezję – romantyczną w swej formie – tworzył także w języku nowoczesnym. Przekładał na ormiański znaczące utwory literackie z języków: włoskiego, angielskiego, francuskiego i perskiego. Zdobył uznanie w świecie naukowym, czego dowodem były liczne członkostwa w towarzystwach badawczych całej Europy, od Petersburga po Paryż i Rzym.
Copyright (c) 2025 Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Monika Agopsowicz, Mikołaj Walkowicz (Volume editor)
BEING AND THE HIGHEST MEANING: LOGOLOGICAL REFLECTIONS In the present work, I consider the problem of the meaningfulness of existence as such, and in particular, human existence. To summarize in the most general terms: I have come to the conclusion that the meaningfulness of the entire realm of being manifests itself as the possibility for rational beings endowed with free will to realize autotelic (“perfect”) values, which are grounded in absolute existence – in a personal God as the guarantor of the highest and ultimate meaningfulness of all existence. To a large extent, this book is a polemic against attempts at a purely humanistic (anthropocentric) and naturalistic justification of the meaning of existence, conducted from the perspective of Christian thought (religion, theology, and philosophy). Since many of the findings presented here (though not all, nor even the majority) are based on religious beliefs, and since this book is not intended to be confessional in nature, these findings should be treated as conditional truths. In these cases, the point is to draw logical conclusions from Christian thought (religion and theology).
Podróż do Polski oraz w inne strony zamieszkiwane przez Ormian, których przodkowie przybyli z miasta Ani
JOURNEY TO POLAND AND OTHER PLACES INHABITED BY ARMENIANS WHOSE ANCESTORS CAME FROM THE CITY OF ANI BY MINAS BZHSHKIANTS Minas Bzhshkiants (1777-1751) was an Armenian philologist, educator, historian, ethnographer, musicologist, and member of the Mekhitarist Order. In 1804, he was ordained as a priest in Venice and obtained the degree of vardapet, i.e., a doctorate in theology. He then worked as a teacher and educator at a monastery school for boys. During those years, he developed an interest in languages and pedagogy. He was a polyglot, fluent in Turkish, Arabic, Persian, Tatar, Latin, Italian, French, and Russian. He taught at schools in Constantinople, Trabzon, Odesa, and Karasubazar (today: Belogorsk). He wrote school textbooks and participated in the development of a new system of musical notation. For school purposes, he translated Daniel Defoe’s novel Robinson Crusoe into the Armenian vernacular (Ashkharabar). Between 1820 and 1847, he worked among Armenian Catholics in Russia. In 1830, in the printing house of the Mekhitarist monastery on the island of San Lazzaro in Venice, he published a book entitled Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան և յայլ կողմանս բնակեալս ի հայկազանց սերելոց ի նախնեաց Անի քաղաքին (Journey to Poland and Other Places Inhabited by Armenians Whose Ancestors Came from the City of Ani). In the first part, he included the history of the Kingdom of Armenia under the Bagratuni dynasty (9th–11th centuries). He believed that after the fall of the capital of “a thousand and one churches,” the survivors headed for Pontus, Bulgaria, Wallachia, Moldavia, Crimea, and Poland. The myth of the origin of all Armenians in these regions from refugees from this city played an important role in Armenian historiography. In Poland, it was popularized in the 19th century by the Dominican priest and Armenian, Father Sadok Barącz.
Oddawany do rąk Czytelników tom 2 książki pt. Śladami Armii Krajowej w Małopolsce. Przewodnik historyczno-krajoznawczy stanowi kontynuację inicjatywy rozpoczętej w zakresie działalności Muzeum Armii Krajowej w Krakowie im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w 2019 r., a zmierzającej do stworzenia w ramach pieszej turystyki regionalnej nowej gałęzi, która stanowić ma jedyne w swoim rodzaju studium historii i pamięci na terenie Małopolski. Zarówno poprzedni, jak i obecnie publikowany przewodnik mogły powstać przede wszystkim dzięki hojności Marszałka Województwa Małopolskiego, który sfinansował to przedsięwzięcie, za co Panu Marszałkowi Witoldowi Kozłowskiemu pragniemy w tym miejscu serdecznie podziękować. Tom 1 przewodnika spotkał się z życzliwym przyjęciem zarówno przez turystów, jak i osoby zawodowo z turystyką związane, z Prezesem Małopolskiej Organizacji Turystycznej – Panem Grzegorzem Biedroniem na czele. W nie mniejszym stopniu z pozytywnym zainteresowaniem odniosły się do naszej pracy szerokie grono pasjonatów historii i jej znawców oraz środowiska kombatanckie. Na terenie naszego województwa słowa uznania usłyszeliśmy od Prezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Małopolskiego – Pana Grzegorza Surdego. Niezwykle ucieszył nas fakt, że informacja o tej publikacji przekroczyła granice województwa małopolskiego – dotarła do nas bowiem bardzo pozytywna recenzja książki, wystawiona w stolicy przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – Pana Jana Józefa Kasprzyka. W związku z tak dużym uznaniem, z jakim spotkał się przewodnik Śladami Armii Krajowej w Małopolsce, zespół autorski zdecydował się podjąć trud opracowania tomu 2.
Copyright (c) 2021 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Przewodnik skierowany jest do szerokiej i różnorodnej grupy odbiorców, poczynając od młodzieży szkolnej po seniorów, od pasjonatów historii po turystów niezorientowanych w skomplikowanych dziejach odwiedzanych terenów, od cywili po wojskowych. Jednym słowem dedykowany jest osobom w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach. Dzięki zróżnicowanej treści, jak i przejrzystemu rozmieszczeniu tematów na stronach przewodnika można z niego korzystać w różnoraki sposób w zależności od pomysłów na spędzenie czasu w terenie.
Copyright (c) 2019 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Książka Jednostka Wojskowa Nil. Współczesność – historia – tradycja realizuje kilka istotnych celów, co wpływa na strukturę niniejszego opracowania. Podstawowym z nich jest chęć zapoznania czytelników z JW NIL, jednostką wychodzącą naprzeciw zmieniającym się warunkom, a przez to i różnym zapotrzebowaniom na jej działanie. Kolejnym celem, dla którego realizacji powstała książka, jest potrzeba kompleksowego wskazania elementów, na których budowany jest etos żołnierzy służących w JW NIL. Zarówno patron gen. August Emil Fieldorf, jak i żołnierze Kedywu, do których nawiązuje swą tradycją JW NIL, stanowią doskonały punkt wyjścia do budowania ducha współczesnej jednostki Wojsk Specjalnych. Oprócz zaprezentowania działalności i tradycji tytułowej jednostki niniejsze opracowanie zachęca czytelników do dotknięcia historii zapisanej w przestrzeni geograficznej. Wskazując miejsca związane z bohaterami, na których buduje swą tożsamość JW NIL, książka bez wątpienia wzmacnia przekaz, dając odbiorcy możliwość bezpośredniego znalezienia się w miejscach opisywanych na jej stronach.
Copyright (c) 2025 Olgierd Grott (Volume editor); Jarosław Michalik, Monika Karolczuk, Karol Kordas, Tomasz Dudek, Joanna Chudzicka, Marek Bik, Paweł Stachnik
Publikacja Samorząd terytorialny na Dolnym Śląsku. Sprawy, dylematy i wyzwania wpisuje się w tegoroczny jubileusz 35-lecia reformy samorządowej z 8 marca 1990 r. To właśnie wtedy odbudowano samorząd gminny, przywracając podmiotowość wspólnotom lokalnym i dając nowy impuls do rozwoju prawie 2500 gmin. Monografia nie tylko diagnozuje stan polskiej samorządności, lecz także wskazuje na różnorodne problemy i wyzwania stojące przed samorządem terytorialnym, takie jak wojna w Ukrainie, kryzys energetyczny, skutki pandemii, potrzeba nowego podejścia do bezpieczeństwa publicznego, procesy migracyjne, depopulacja miast i miasteczek, w tym dolnośląskich, zarządzanie oświatą i służbą zdrowia, powódź 2024 r. w regionie czy skażenie rzeki Odry (złota alga). Aby się z nimi zmierzyć, władze lokalne muszą podejmować szereg wieloaspektowych działań. Właśnie o tych kwestiach piszą Autorzy prezentowanej publikacji, oferując czytelnikowi wgląd w złożone zagadnienia dotyczące skutecznego zarządzania rozwojem regionalnym.
Copyright (c) 2025 Grzegorz Strauchold, Rafał Nowakowski (Volume editor); Mateusz Gąssowski, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Edward Czapiewski, Dorota Orlińska, Izabela Delfina Klisowska, Artur Łysoń, Kacper Rosner-Leszczyński
Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej : nr 12841–13300
Kolejny tom Inwentarza rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej – w odróżnieniu od czterech poprzednich, poświęconych Archiwum Domowemu Pawlikowskich – składa się z opisów kilku archiwów rodowych i prywatnych (spuścizn), kolekcji autografów i pojedynczych rękopisów. Są to przeważnie materiały, które były rozproszone w zasobie akcesyjnym Sekcji Rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, ponieważ wpływały do zbiorów z różnych źródeł i/lub w różnych latach. Przy wyborze braliśmy pod uwagę wartość naukową i historyczną poszczególnych obiektów oraz zainteresowanie, jakim cieszą się u naszych czytelników.
Copyright (c) 2025 Monika Jaglarz, Urszula Klatka (Volume editor)
Ryzyko dysleksji w warunkach dwujęzyczności polsko-obcej
THE RISK OF DYSLEXIA IN POLISH-FOREIGN BILINGUALISM The monograph “The Risk of Dyslexia in Polish-Foreign Bilingualism. Towards Humanistic Linguistics” is an interdisciplinary study devoted to the specifics of language functioning in bilingual children at risk of dyslexia. The authors combine speech therapy, linguistic, psychological, and language teaching perspectives, situating their research within the field of humanistic linguistics – a concept in which the child, as a subject of communication immersed in culture, experience, and social environment, occupies a central place. The publication is in line with the latest research trends in Polish-foreign bilingualism, language processing disorders, and the diagnosis of specific learning difficulties, while offering therapeutic solutions for speech therapy practice.
Copyright (c) 2025 Magdalena Knapek, Rafał Młyński
Literatura purnonsensu ma to do siebie, że jest szalenie zaraźliwa. Grzegorz Gądek zaraził się od najlepszych, jest więc ofiarą najszlachetniejszej mutacji wirusa nonsensu. Ofiarą, ale i nosicielem, zatem ostrzegam: jest wysoce prawdopodobne, że Czytelniczki i Czytelnicy tej niewinnej z pozoru książeczki niebawem sami będą próbować swoich sił w układaniu limeryków, moskalików i – nomen omen – pandemików. Ku uciesze, ale i zarazem ku utrapieniu swych bliskich. Michał Rusinek
Kasuya Makoto zaprasza na niespieszną wędrówkę po wyobrażeniach buddyjskich zaświatów, gdzie przemoc splata się z pożądaniem, a cierpienie z fascynacją. Autor prowadzi czytelnika przez mityczne krajobrazy oraz piekielne przestrzenie, które odbijają to, co wyparte, lecz nie zatarte w ludzkiej duszy. Cień podziemnych światów ciągnie się za nami – wystarczy spojrzeć za siebie