Ksiegarnia Akademicka Publishing is an independent scholarly publisher established in 1992 and headquartered in Kraków, Poland. We offer a wide range of academic books and journals mainly in humanities and social sciences, including digital projects and open access publications.
Sfragistyka plebanów śląskich kościołów parafialnych w czasach przedhusyckich (do 1419 roku)
SPHRAGISTICS OF PARISH PRIESTS OF SILESIAN PARISH CHURCHES IN PRE-HUSSITE TIMES (UNTIL 1419) The presented publication is a monographic analysis of the section of sigillography indicated in its title, which are seals belonging to parish priests. It is based on source material gathered in the Catalogue of Seals of Silesian Parish Priests (up to 1419) published by Księgarnia Akademicka in 2024. The publication consists of an introduction, conclusion, and four chapters describing various aspects of the studied seals. The first chapter analyzes the formal elements of the seals, such as shape, size, wax color, method of attaching the imprints to documents, and the appearance of the reverse side. The second chapter deals with the inscriptions present on parish priests’ seals, primarily the surrounding legends. Attention is paid to the epigraphic script, the content of the legends, the abbreviations and special signs used in them, and their functions. It also presents the issue of other inscriptions found on the analyzed artifacts that are not legends. The third chapter addresses the iconography of parish priests’ seals. In its first part, the gathered sigillographic material is divided according to the typology adopted by the author into seals with personal signs of the holder, seals with monastic signs, seals with hagiographic motifs, and mixed subtypes, and then analyzed in subsequent subsections. The last, fourth chapter concerns the functioning of Silesian parish priests’ seals. The considerations contained in it focus on the sources of motifs appearing in the iconography of these seals, their durability on the seals of successive parish priests serving in the same parish, and the few preserved sigillographic systems of Silesian parish priests. The conclusion addresses, among other things, the issue of dividing the messages expressed by the analyzed artifacts into typical and individual content and formulates research postulates for the future.
ARE THE DECEASED HAPPY? JOURNAL OF THE THIRD YEAR OF WAR The presented book – written in the form of an intellectual diary, intended to refer to Gustav Herling-Grudziński’s “Journal Written at Night”, which was very well-known during the communist era, is the second volume of Grzegorz Przebinda’s war journal, written in the context of the current full-scale war unleashed by Russia against Ukraine on February 22, 2022. The first volume – “Putin’s Last War: a Philologist’s Dispute with Russia”, published in Polish in November 2023, covered events from the period immediately preceding the war to the end of its first year. This second volume was originally intended to be a story about the third year of the war, until the end of February 2025, but due to the accumulation and dynamics of bloody events, mainly related to Donald Trump’s inauguration as US president, it was extended with breaks until July 18, 2025. The author juxtaposes events and war crimes, day by day, with Russian culture, both old and new, and with the history of mediaeval Rus, Tsarist Russia, Soviet Russia, and actual Putin’s Russia. He also analyses the attitudes of contemporary Russian writers toward the war, many of whom he has known personally for many years. An analysis of their attitudes shows that Russian writers, theatre and film directors, etc., when it comes to their attitude toward Russia’s imperial war against Ukraine, can be divided into three groups. Some of them, mainly those living permanently in Putin’s Russia – primarily Zakhar Prilepin and Alexander Prokhanov – openly support the war, while others – mainly those in exile, such as Dmitry Bykov, Boris Akunin, Viktor Shenderovich, and Dmitry Glukhovsky – strongly oppose the war, for which they are wanted by Putin’s Russia and even sentenced in absentia to several years in harsh penal colonies. However, the most numerous group of Russian writers, also mainly those remaining in the country, led by Yevgeny Vodolazkin, are those who, in their speeches and literary works, ignore the war with absolute silence. The book, in its main part, begins with a description of the unbelievable events of March 2024, when prison authorities refused for a long time to release the body of Russian opposition leader Alexei Navalny, murdered at Putin’s behest in a northern penal colony. It ends with a description and reflection on the subsequent terrible bombings of Ukrainian cities by Russia in the spring of 2025, during which entire families with children, mothers, and fathers were killed in their homes in Kyiv, Odessa, Poltava, and Sumy. The author of the above diary intended not only to show the inhuman nature of Putin’s war against Ukraine, but also to point out the fundamental difference between Russians who support the war and those who strongly oppose it. One of the latter, Alexander Skobov, a historian from St. Petersburg currently serving a 16-year sentence in a harsh penal colony in Syktyvkar in the northern Komi Republic, recently announced publicly: “Putin’s Russia has transformed itself into a generator of absolute evil and a deadly threat to both the surrounding world and its own population. It must be removed, just as the Nazi Reich was removed”. For there will be no other end to this war.
Riflessioni intorno alla storia politica d’Italia = Refleksje wokół historii politycznej Włoch
Niniejsza monografia, będąca zbiorem esejów poświęconych historycznym, geopolitycznym, gospodarczym i społecznym aspektom włoskiego risorgimento, stanowi dość rzadką w polskiej przestrzeni naukowej okazję do krytycznego wglądu w wieloaspektowy rozwój idei wyłaniania się państwowości na terenach tradycyjnie wyróżniających się bogatymi i różnorodnymi kulturami, odrębnościami językowymi, politycznymi i gospodarczymi, wreszcie bogactwem zwyczajów i norm trudnych do uchwycenia dla „gli stranieri”. […] Recenzowana praca charakteryzuje się przemyślaną strukturą, spójnością i konsekwencją w prezentowaniu elementów tworzących jej tożsamość. Służy temu obecność autorów z Italii i Polski, dwujęzyczność (język polski i włoski) każdego z tekstów, a także wskazywanie cech wspólnych między nie do końca udanym polskim i znacznie szczęśliwszym włoskim risorgimento. Przemyślenia autorów stały się także podstawą do refleksji nad współczesnym odbiorem i upamiętnieniem poświęcenia bohaterów XIX-wiecznych zrywów niepodległościowych, których pamięć w Polsce i we Włoszech jest kultywowana. […] W pracy, obok rozważań na gruncie historycznym i ideowym, znajdziemy także opracowania koncentrujące się na zagadnieniach geopolitycznych, gospodarczych i społecznych. […] Tę część pracy można uznać za przemyślany i dobrze dobrany łącznik między esejami historycznymi i esejami bardziej współczesnymi, napisanymi przez autorów włoskich, koncentrujących się na „ustrojowym grzechu pierworodnym” zjednoczonych Włoch, w których centralizacja i duszenie jakiejkolwiek odrębności regionalnej i światopoglądowej stały się kolebką faszyzmu, podporządkowującego sobie różne formy ekspresji kulturalnej włącznie ze sportem, a także biurokratycznego odrętwienia petryfikującego podziały między bogatą Północą a biednym i nieco zapomnianym Południem. z recenzji prof. Marka Rewizorskiego
Copyright (c) 2025 Stefan Bielański (Volume editor); Małgorzata Kiwior-Filo, Robert Kłaczyński, Magdalena Beroud, Enrico Landoni; Alessandro Vitale
Niniejsza publikacja jest zbiorem przemyśleń studentek i studentów UJ na temat szerokiego spektrum zagadnień związanych ze współczesną Gruzją: od polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, poprzez energetykę i problem separatyzmu, aż do kwestii równouprawnienia płci. Jest ona owocem wyjazdu naukowego studentek i studentów Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego do Gruzji, zorganizowanego przez Koło Naukowe „Eurazja” UJ w 2024 r. W książce znajduje się sześć artykułów naukowych autorstwa osób wywodzących się z różnych kierunków studiów, takich jak: stosunki międzynarodowe, studia eurazjatyckie, rosjoznawstwo i filologia dalekowschodnia. Monografia skierowana jest do osób zainteresowanych szeroko pojętą problematyką transformacji politycznej, społecznej i gospodarczej na obszarze poradzieckim. Mamy nadzieję, że prace naukowe naszych studentek i studentów przybliżą Czytelnikom zawiłe procesy zachodzące we współczesnej Gruzji i w jej międzynarodowym otoczeniu oraz zachęcą do dalszego zgłębiania rozmaitych aspektów związanych z jej wewnętrzną i zagraniczną sytuacją polityczną.
Copyright (c) 2025 Eugeniusz Portny, Mieszko Kaznowski, Tomasz Kucharski (Volume editor); Marcelina Julia Gabrych, Tomasz Kamil Pilch, Katarzyna Sypień; Dominika Folwarska-Gicala, Amelia Hutyra; Szymon Sebastian Kołodziej, Eugeniusz Portny
Komunikowanie publiczno-polityczne na poziomie regionalnym w świetle koncepcji społeczeństwa sieci
THE COMMUNICATION IN PUBLIC AND POLITICAL DOMAIN AT REGIONAL LEVEL IN THE CONTEXT OF THE NETWORK SOCIETY CONCEPT The emergence and development of the Internet and its applications – including social media – in the public and scientific discourse can be seen as a new opportunity to make them tools that strengthen democratic processes and political engagement of citizens. An egalitarian and interactive space based on free access to information and free expression of opinions was intended to alleviate the crisis of representative democracy by increasing the possibilities of obtaining and exchanging information between those in power and citizens, strengthening public debate, the formation of communities or the participation of citizens in making decisions of public importance. These expectations were confronted with the massive spread of disinformation and hate speech in social media, as well as the use of these media as another one-way communication channel by politicians and public institutions. This publication is an attempt to answer the question related to the shape of public and political communication conducted with the use of social media at the regional self-government level. The aim of the project is to answer the question of what model of public and political communication is implemented by regional self-governments in the social media environment, whether it creates a space for public debate that activates residents and what implications it may have for local democracy and citizens' participation in the public domain.
Oddajemy w Państwa ręce wyjątkowy zbiór tekstów poświęconych obliczom współczesnej dyplomacji, których problematyka i złożoność rozważane były podczas jubileuszowej XV edycji Festiwalu Dyplomatycznego organizowanego przez Koło Studentów Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego pod koniec kwietnia 2024 roku. Każdego roku Festiwal Dyplomatyczny gromadzi prelekcje wygłaszane przez najważniejsze autorytety naukowe oraz przedstawicieli społeczności studenckiej, zarówno z polskich, jak i zagranicznych ośrodków akademickich. To połączenie tworzy wyjątkową konferencję międzynarodową, która każdego roku porusza tematy związane z poszczególnymi dziedzinami dyplomacji. Świecką tradycją Festiwalu jest również wydawanie publikacji, w której zawarte są artykuły naukowe bazujące na wystąpieniach prelegentów. Jubileuszowa, a zarazem XV edycja tego wydarzenia, pozwoliła na osiągnięcie obu tych celów. Tym razem jednak enigmatyczny i nieoczywisty tytuł Oblicza dyplomacji otwiera przed Państwem możliwość zagłębienia się w istotę współczesnej dyplomacji w najszerszym jak dotąd jej spektrum. Dziś bowiem wielokrotnie o dyplomacji się zapomina, a jest ona obecna w wielu sferach codziennego życia takich jak geografia, ekonomia, kultura czy nawet sport. Ta publikacja pozwala na poznanie najbardziej aktualnych, zróżnicowanych oraz często nieoczywistych tematów tworzących oblicza dyplomacji. Jako Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XV Festiwalu Dyplomatycznego dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do realizacji tego wydarzenia oraz wydania tej publikacji. Jestem przekonany, że będzie ona nie tylko świadectwem podtrzymania wieloletniej tradycji Festiwalu, ale również okazją do zwiększenia świadomości społecznej na temat istoty współczesnej dyplomacji. Wiktor Trzecina
Copyright (c) 2025 Monika Chorąży, Katarzyna Sypień, Larysa Styczewska, Aleksandra Janik, Laura Furtak, Kateryna Fadieieva, Filip Białobrzewski, Jan Muraszow, Muhammad Anugrah Utama, Wioleta Borodulin, Franciszek Bąk, Cezary Krata; Martyna Dorda (Volume editor); Zuzanna Piotrowicz, Krzysztof Stefan, Mateusz Kubasiewicz, Wiktor Kęsy, Miłosz Duda; Oleh Sabada; Kamil Sowa; Valeriia Chyzhyk; Agnieszka Czubik; Wiktor Trzecina, Hanna Korzonek (Volume editor)
Początkowo myślałem o nadaniu tym wspomnieniom tytułu „Marzenia o życiu nudnym”, bo faktycznie nie lubię przygód i niespodzianek (pod tym względem mam naturę naszego labradorka Wezyra). Ale ostatecznie uznałem, że taki tytuł jest zbyt mało informatywny. Podtytuł „Wspomnienia wybrane” ma swoje uzasadnienie. Opuszczam mianowicie niektóre fragmenty Dzienników, jeśli wydaje mi się, że jest na razie za wcześnie, żeby je publikować. Te wspomnienia nie mają być wylewaniem pretensji przed Czytelnikiem (choć w kilku miejscach trochę mi się ulało…, ale to może i dobrze, żeby nie sprawiać wrażenia przesadnej cukierkowatości – nie, nie wszystko w moim życiu było samą słodyczą, ale na razie pozostańmy przy rzeczach miłych z drobnym dodatkiem dziegciu; nie chcę sobie mącić przyjemności wspominania złymi myślami). Fragmenty opuszczone oznaczam wielokropkiem w nawiasie kwadratowym: […]; niektóre fragmenty pomijam też bez specjalnego oznaczania (np. gdy opuszczony jest zapis całego dnia, tak że pozostałaby sama data i wielokropek). Zdarza się również, że chcę opowiedzieć jakąś historię, ale nie chcę wyjawić niektórych nazwisk; wówczas w ich miejsce wpisuję ogólną informację w nawiasie kwadratowym, typu „wtedy podszedł do mnie [pewien kolega] i powiedział” albo zamiast nazwiska piszę: [XY]. O pewnych osobach tu nie wspominam przez czysty przypadek, ale o innych nie piszę zupełnie celowo (i lepiej dla nich, że nie piszę). Pełną wersję swoich Dzienników zachowuję jednak w archiwum domowym (to jest taka moja „Tajna Historia”, którą oddam do dyspozycji swoim synom), może na przyszłość się przyda, kto to wie. W archiwum (papierowym i komputerowym) pozostaje również korespondencja z rozmaitymi osobami. Niektóre listy muszą jeszcze zdecydowanie poczekać na swój czas. Z wprowadzenia do wspomnień
Książka Autorytety w naszym życiu. Nauka — kultura — media ukazuje funkcjonowanie autorytetów jako symboli prestiżu i uznania — w mediach, w nauce i kulturze literackiej, w pedagogice, w demokracji liberalnej. Problem ich naśladowania jest dziś przedmiotem krytycznej refleksji — dyskusji, gestów afirmacji lub kontrkulturowej negacji. Autorytety podtrzymują porządek społeczny i są wpisane w życie kultury, wpływają na ich rozwój, trwanie i dominację. Henryk Czubała
Copyright (c) 2025 Alan Beroud, Maciej Kawka, Marek Kochan + et al.
Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej
Recenzowany drugi tom Ilustrowanego słownika gwary i kultury spiskiej autorstwa Józefa Kąsia i Macieja Raka jest ważną i potrzebną publikacją, oczekiwaną zarówno przez badaczy, językoznawców, etnografów, jak i przez miłośników gwary i kultury regionu spiskiego. Wypełnia on lukę w dotychczasowych badaniach, opisując w sposób paralelny do dwóch słowników dotyczących Orawy (J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003, wyd. 2, t. I–II, 2011) i Podhala (J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I–XII, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ – Kraków 2015–2019) trzeci region góralski w Polsce. Słownik spiski ma, podobnie jak wcześniejsze dzieła, charakter słownika pełnego, niedyferencyjnego, a dzięki temu dającego pełny obraz leksyki gwar spiskich, nie tylko słownictwa odrębnego od ogólnopolskiego. Drugi tom niniejszego słownika to dzieło przemyślane, świetnie opracowane, którego walory naukowe łączą się z popularyzatorskimi, w którym klarowny, przystępny sposób opracowania został dostosowany do potrzeb różnych odbiorców. Bogactwo materiału językowo-kulturowego i ilustracyjnego zamieszczonego w recenzowanym słowniku sprawia, że może służyć on jako doskonała podstawa różnorodnych badań naukowych – przede wszystkim językoznawczych, ale także etnograficznych i folklorystycznych. Ten znakomity słownik gwarowy, dokumentujący jedną z kilku gwar góralskich w Polsce, to niezwykle ważna pozycja, która może służyć w szczególności polskiej dialektologii, socjolingwistyce i historii języka polskiego. Niewątpliwie dla wszystkich zainteresowanych gwarami góralskimi, nie tylko dla badaczy, lecz także dla miłośników tych gwar, dla mieszkańców regionu spiskiego, dla których omawiana gwary stanowi jeden z podstawowych elementów tożsamości regionalnej, będzie to prawdziwa encyklopedia wiedzy o tym niewielkim, ale bardzo interesującym regionie gwarowym. prof. dr hab. Halina Karaś Uniwersytet Warszawski
Copyright (c) 2025 Józef Kąś, Maciej Rak (Volume editor)
Wybory prezydenckie w Polsce w 2025 roku w świadomości najmłodszego elektoratu województwa małopolskiego
Książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika, jest kontynuacją badań pilotażowych na temat partycypacji wyborczej najmłodszego elektoratu województwa małopolskiego. Tym razem badamy gotowość wzięcia udziału w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2025 r. Potrzeba przeprowadzenia badań na temat wyborów prezydenckich w Polsce w 2025 r. pojawiła się w związku z wysoką frekwencją wyborczą najmłodszych obywateli (18-24 lata) zarówno w wyborach parlamentarnych w Polsce przeprowadzonych w 2023 r., jak i w wyborach samorządowych w Polsce w 2024 r. Wyłania się zatem pytanie, czy były to tylko incydentalne przypadki zwiększonej partycypacji spowodowane ściśle określonymi uwarunkowaniami temu sprzyjającymi, czy też wybory prezydenckie w Polsce w 2025 r. także potwierdzą ów stan rzeczy – co można by uznać za optymistyczny przejaw stopniowo utrwalającej się tendencji umacniania się społeczeństwa partycypującego, szczególnie z udziałem najmłodszych wyborców.
Copyright (c) 2025 Ewa Bujwid-Kurek + et al.
To książka o myślicielu, który miał odwagę zburzyć narodowe złudzenia i zadać najtrudniejsze pytania: o odpowiedzialność elit, o sens państwa, o granice wspólnotowej lojalności i o cenę historycznych błędów. Michał Bobrzyński patrzył na przeszłość bez upiększeń, szukając w niej nie pociechy, lecz przestrogi. To opowieść o człowieku oraz jego ideach, które dowodzą, że historia nie wybacza błędów, ale daje szansę tym, którzy potrafią je dostrzec i zrozumieć. W świecie skłonnym do uproszczeń i sloganów jego refleksje pozostają wymagającym wyzwaniem dla sumienia politycznego i historycznego. To głos, który uczy, że prawdziwa troska o przyszłość zaczyna się od szczerego rachunku sumienia wobec przeszłości.
Copyright (c) 2025 Włodzimierz Bernacki, Roksana Characzko (Volume editor); Paweł Farbisz, Oskar Kamiński, Jasna Iwan, Mikołaj Dyląg, Szymon Główka, Jeremiasz Sobkiewicz, Przemysław Gładkojć, Roksana Characzko
Potrzeby podlaskiego rynku pracy w kontekście uwarunkowań wynikających z walidacji i certyfikacji kwalifikacji nabywanych w ramach edukacji pozaszkolnej
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (INDUSTRIAL PROCESSING, TRANSPORT AND WAREHOUSE MANAGEMENT) The main objective of the analysis was to identify the vocational and qualification needs of Podlaskie employers that cannot be met through formal vocational education. The research focused on the vocational and qualification needs of the manufacturing, transport, and warehousing sectors, which are essential to the economy of Podlaskie Voivodeship. The authors assumed that there is a qualification and competence mismatch in the regional labor market, which negatively impacts the development of the analyzed sectors. Non-formal education, due to its greater flexibility, can support faster adaptation of qualifications and competencies to economic needs than formal education. The analysis used qualitative methods, including desk research, in-depth individual interviews with training voucher operators in the region, focus group interviews with entrepreneurs and representatives of employers’ organizations, and telephone in-depth interviews with representatives of validating and certifying institutions.
Copyright (c) 2025 Edyta Dąbrowska, Adam Miara (Volume editor)
Prognoza popytu na pracę w województwie podlaskim do 2030 roku
FORECAST OF LABOR DEMAND IN THE PODLASKIE VOIVODESHIP UNTIL 2030 This monograph presents a comprehensive analysis and forecast of labor demand in the Podlaskie Voivodeship through to 2030. Its main objective is to capture the key dynamics affecting the regional labour market and to identify factors driving workforce demand in the context of ongoing demographic, technological, and economic transformations. The publication was developed by a team from the University of Lomza and is the outcome of a project co-financed by Poland’s National Recovery and Resilience Plan. The authors adopt a broad analytical perspective, combining labor market theory with an assessment of contemporary socio-economic trends such as population ageing, automation, ICT development, digitalization, and the growing impact of artificial intelligence. The monograph also examines the influence of public policies – both national and European – on employment structures, with particular focus on the European Green Deal, digital transformation, and innovation support.
Copyright (c) 2025 Norbert Arszułowicz, Edyta Dąbrowska, Dariusz Perło (Volume editor)
Analiza spójności oferty kształcenia szkół zawodowych w województwie podlaskim z wymogami przyszłego rynku pracy z uwzględnieniem trendów w zakresie zawodów przyszłości
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (CONSTRUCTION, PROFESSIONAL, SCIENTIFIC AND TECHNICAL ACTIVITIES) The monograph by Krystyna Leszczewska, Stanisław Kaczyński, Anna Kowalczyk-Kroenke and Jarosław Poteraj touches on an extremely important area, which is the issue of staff education in the context of the challenges of the contemporary labor market, especially in relation to trends in the professions of the future. The authors address the topic of both significant changes and needs in the area of education, which affect vocational education, but are also the result of changes in the turbulent labor market. The division of the work into five chapters allows for a detailed analysis of the educational offer of vocational schools, trends in the contemporary and future labor market, forecasts of demand for employees and the activities of vocational schools in the Podlaskie region in terms of labor market requirements. The first chapter presents a description of the methodology of the analysis, including its objectives and scope of research. The applied research methods and tools are discussed and the method of selecting participants for the research is characterized. The second chapter presents key trends in relation to the future labor market in a theoretical approach, taking into account the importance of professions of the future. This chapter focuses on the essence of changes in the functioning of labor markets in the future, specifying what the term professions of the future is and what the forecasts regarding the demand for them look like in the light of analyses and research. Chapter three addresses issues related to the educational offer of vocational schools in the Podlaskie Voivodeship. This part indicates the importance of vocational education in the contemporary economy, analyzes the state of vocational education in Poland, activities promoting vocational education and the demand for employees in the light of specialist professional qualifications. Chapter four discusses the results of expert research in the area of forecasting the demand for employees on the future labor market. Chapter five presents the results of qualitative research, including IDI and TDI in the context of the operation of vocational schools in the Podlaskie Voivodeship in terms of adapting the educational offer to the requirements of the future labor market. This monograph ends with conclusions and recommendations that are key from the point of view of individual labor market stakeholders.
Copyright (c) 2025 Krystyna Leszczewska, Stanisław Kaczyński, Anna Kowalczyk-Kroenke (Volume editor); Jarosław Poteraj
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (CONSTRUCTION, PROFESSIONAL, SCIENTIFIC AND TECHNICAL ACTIVITIES) The main goal of the analysis was to identify the professions and qualifications needs of Podlaskie employers that cannot be met through formal vocational education. The study focused on the professions and qualifications needs of two sectors that are key to the Podlaskie Voivodeship economy: construction; professional, scientific, and technical activities. The research was based on the assumption that the regional labor market is experiencing a skills and competency mismatch, which negatively impacts the development of enterprises operating in the analyzed sectors. Non formal education, thanks to its greater flexibility, can support a more rapid adaptation of qualifications and competencies to economic needs than formal education. The analysis used qualitative methods, including desk research, individual in-depth interviews with training voucher operators in the region; focus group interviews with entrepreneurs and representatives of employer organizations; and analysis of job offers identifying demand in the regional labor market.
Copyright (c) 2025 Edyta Dąbrowska, Stanisław Kaczyński, Adam Miara, Jarosław Poteraj (Volume editor)
Dążenie do uchwycenia choćby drobnej cząstki prawdy o ludziach zanurzonych w nieustannie zmieniającej się, pełnej sprzeczności i niejednoznacznej kulturze współczesnego świata można uznać za motyw przewodni intelektualnych przedsięwzięć Profesora Tadeusza Palecznego. Nieprzypadkowo w wielu swoich pracach konsekwentnie powraca On do spuścizny Floriana Znanieckiego postulującego, by prowadząc badania, korzystać ze współczynnika humanistycznego, który pozwala uchwycić rzeczywistość kulturową z perspektywy zwykłych ludzi. Tytułowe peregrynacje nie są tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Pojęcie to ma znacznie głębszy sens i – nawet użyte poza kontekstem religijnym, gdzie odnosi się do uroczystego przenoszenia relikwii czy obiektów religijnych – konotuje doniosłość przemieszczania się jednostek, także między kulturami i wzorami myślenia. Pozwala postrzegać aktorów społecznych jako swoistych pielgrzymów, którzy, świadomi swoich celów, kroczą samodzielnie, lecz zarazem stanowią część całych przepełnionych symbolami dynamicznych wspólnot i przekraczają ich granice. Z tych względów peregrynacje uczyniliśmy słowem kluczem, wyznaczającym ramy dociekań zebranych w tomie, będącym formą wyrażenia wdzięczności Profesorowi Tadeuszowi Palecznemu za okazaną życzliwość oraz wszelkie inspiracje.
Copyright (c) 2025 Magdalena Banaszkiewicz + et al.
Poczuł się częścią krwiobiegu metropolii, tu, w samym jej sercu. Pomyślał, że jest jak krwinka przemieszczająca się z tkanki do tkanki, robiąca coś pożytecznego dla organizmu, niemającego świadomości o jej istnieniu. Chociaż bez tej jednej krwinki chrząstki i włókna nic nie tracą, to bez tysięcy takich jak ona całe ciało funkcjonowałoby gorzej.
Ważną rolę w funkcjonowaniu Armii Krajowej pełniły jej struktury terenowe wraz z zapleczem logistycznym i kwatermistrzowskim. Niosły one pomoc ludności polskiej pozostałej na terenach zajętych przez Sowietów po 1944 r. Niniejszy tom studiów koncentruje się na problematyce związanej ze strukturami kresowych okręgów AK, z ich działalnością, składem osobowym oraz walką z okupantami niemieckim i sowieckim. Po 1944 r. akowskie struktury nadal funkcjonowały, a niektóre oddziały były w stanie kontynuować walkę przeciw Sowietom aż do śmierci Stalina w 1953 r. To właśnie tego typu aktywność oraz jej legenda, która przetrwała na terenach Białorusi i Ukrainy do końca lat 80. XX w., umożliwiła rozwój polskich organizacji kulturowo-oświatowych już po 1989 r. Odrębnym zagadnieniem poruszonym w książce są przygotowania do operacji „Ostra Brama”, przeprowadzonej w 1944 r., której najważniejszym celem było zajęcie Wilna. Pod względem militarnym i politycznym zakończyła się ona niepowodzeniem. Nie udało się zdobyć Wilna, a w obliczu nadchodzącej armii sowieckiej udział żołnierzy AK w walce z Niemcami oznaczał konieczność własnej dekonspiracji i w konsekwencji ujawnienie podziemnych struktur na tym terenie. Ostatnią część książki stanowią teksty ukazujące tworzenie struktur samoobrony na terenie dawnych województw lwowskiego, tarnopolskiego i na Wołyniu. Były one odpowiedzią na zbrodnie ukraińskich nacjonalistów. Dowiedziono, że wbrew obiegowym opiniom, ostatnio często obecnym w polskiej przestrzeni publicznej, AK nie opuściła ani nie zdradziła Polaków tam mieszkających, a jej działanie stanowiło maksimum tego, co mogła zorganizować celem obrony ludności polskiej. Oddana do rąk Czytelników publikacja nie wyczerpuje oczywiście problematyki istnienia, struktury i funkcjonowania kresowych okręgów Armii Krajowej. Jest jednak ważnym głosem w dyskusji oraz zachętą do dalszych bardziej szczegółowych badań.
Copyright (c) 2024 Olgierd Grott, Adam Perłakowski (Volume editor); Tomasz Dudek, Jakub Maszkiewski, Joanna Chudzicka, Karol Kordas, Grzegorz Mazur
„Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może”
„Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może”. Studia i materiały do badań nad życiem i twórczością Heleny Modrzejewskiej to szesnasty już tom serii wydawniczej Arte et Ratione, dedykowanej studiom nad osobowością, dorobkiem artystycznym i znaczeniem dla narodowej kultury jednej tylko artystki. Wieloletnie starania admiratorów najznakomitszej polskiej aktorki i 15 lat istnienia poświęconej jej serii publikacji nie mają w polskiej teatrologii precedensu; zresztą sama Modrzejewska jest zjawiskiem niepowtarzalnym. Tom 16. jest pokłosiem kolejnego dorocznego seminarium urodzinowego Modrzejewskiej, które – tradycyjnie – miało miejsce w październiku w gościnnych progach Muzeum Narodowego w Krakowie – Dom Jana Matejki przy ul. Floriańskiej. Zapraszając do udziału w seminarium pod hasłem zapożyczonym od Modrzejewskiej – „Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może” – zwracaliśmy uwagę na to, że artystka wielokrotnie w swoim życiu przekraczała granice artystyczne, społeczne, polityczne, a nawet obyczajowe. Wytyczyła ścieżki, którymi podążyli żądni sławy i uznania następcy. Stanowiła wzór do naśladowania zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn z różnych sfer społecznych. Ze Słowa wstępnego
Copyright (c) 2025 Alicja Kędziora, Emil Orzechowski (Volume editor); Barbara Maresz, Anna Jędrzejczyk, Agnieszka Kowalska, Joanna Zdebska-Schmidt, Ewelina Radecka, Marta Kłak-Ambrożkiewicz, Ewa Urszula Stepan
FROM THE HISTORY OF THE CULT OF SAINT HEDWIG OF POLAND The reputation for holiness of Queen Hedwig started as early as the final years of her life, her very last days and the funeral, and it continued to be vibrant through the first half of the 15th century. It emerged in the testimonies given by the members of the Queen’s entourage (Abp. Wojciech Jastrzębiec, Bp. Piotr Wysz, and Rev. Prof. Stanisław of Skalbmierz), as well as an anonymous scribe of the Kraków Cathedral who made a note in the cathedral calendar under the date of her death that may be called the first litany to celebrate the Queen. The second generation of great worshippers of Hedwig included Cardinal Zbigniew Oleśnicki, father Jan Długosz, professors of the Theology Faculty of the Kraków Studium Generale, and secular people. Due to various political, economic, dynastic and other causes, the efforts that were made to proceed with the canonization of the Queen proved unsuccessful at that time, whereas it was the Reformation that became a major obstacle in the 16th century. During the period of the reform of Catholicism, the cult of Queen Hedwig gave rise to a conviction shared by many lay people and clergymen alike that she had already been canonized, which explains placing her images with a halo around her head in numerous churches.
E-book ten wychodzi naprzeciw tym użytkownikom, którzy chcieliby mieć pod ręką coś, co układem przypomina książkę i jednocześnie nie wymaga dostępu do Internetu. Zawiera on materiał językowy obejmujący podstawy gramatyki arabskiej, testy gramatyczne, słowniczki tematyczne oraz wprowadzenie do dialektu irackiego. Wykorzystuje też szereg komponentów interfejsu użytkownika typowych dla stron internetowych, łącznie z nagraniami dźwiękowymi i elementami interaktywnymi. Nadzieją autora jest, że publikacja ta okaże się przydatna oraz, że będzie dodatkową zachętą do poznawania języka arabskiego.
Mimo iż odpowiedzialność stała się obecnie powszechnie używanym, to jednak dopiero od niedawna zaczęto się nią zajmować z perspektywy badawczej. Najczęściej jest rozumiana jako odpowiadanie za popełniony czyn czy podjętą decyzję, tymczasem to przede wszystkim próba odpowiedzi na podstawowe odniesienie człowieka do siebie i innych ludzi. W niniejszej książce omawiany jest problem odpowiedzialności u Heideggera, który wiąże się z ontologicznym pytaniem o własne bycie. Dopiero na gruncie bycia możliwe jest ujęcie kluczowego pojęcia w sensie etycznym czy prawnym. Heidegger wprawdzie nie zajmuje się odpowiedzialnością w tych właśnie znaczeniach, ale przedstawia ją na bazie źródłowego doświadczenia własnego życia.
Wolność to jeden z najważniejszych problemów epoki nowożytnej. W książce rozpatrywana jest na gruncie filozofii Kanta, który uczynił ją pojęciem kluczowym swojej filozofii. Ukazuje on wolność głównie przez pryzmat rozbieżności między teorią poznania i etyką. Heidegger opisuje filozofię Kanta właśnie w kontekście teorii poznania, której fundamentem jest ontologia. Wolność wyrażona przez pojęcia spontaniczności, niezależności, suwerenności, niepodległości i samostanowienia ma u swojej podstawy źródłowe doświadczenie, jakim jest otwartość na bycie. W niej dopiero możemy spostrzegać siebie, innych i otaczający świat. Kanta i Heideggera łączy chęć budowania nowej metafizyki. W takim kontekście pojawia się u Kanta wolność jako spontaniczność na poziomie Krytyki czystego rozumu oraz wolność jako niezależność od pobudek wypływających z doświadczenia w Krytyce praktycznego rozumu. Krytyka władzy sądzenia wiąże ze sobą obydwa doświadczenia wolności, czyniąc system metafizyki spójnym. Pojmowanie wolności przez Heideggera ewoluuje od spontaniczności, przez samostanowienie, do struktury „pozwolić być”. Heidegger, dochodząc do stwierdzenia, że człowiek nie ma wolności, lecz „jest” wolnością, ukazuje istotę wolności. W niniejszym opracowaniu wolność przedstawiana jest przy użyciu dwóch kluczowych starogreckich pojęć: eleutheria i apatheia. Autor, stosując metodę fenomenologiczno-hermeneutyczną, dokonuje analizy poszczególnych fragmentów dzieł Kanta i Heideggera, by w ostatnim rozdziale pokazać wpływ myśli Kanta na myśl Heideggera. Obydwa systemy, zdecydowanie się różniące, łączy doświadczenie wolności, do której Heidegger stopniowo „dojrzewał” i którą w późniejszych dziełach uczynił podstawowym pojęciem swojej filozofii.
Władysław Bartynowski – numizmatyk i jego rodzina
This book is devoted to the Bartynowski family of Kraków. Although presented in the form of a family narrative, it is firmly grounded in sources and documents that the author – herself a member of the famil y– gathered primarily from private family collections and archives. The central figure of the story is Władysław Bartynowski (1832–1918), a renowned numismatist, print collector, bibliophile, antiquarian, publisher of facsimiles of early printed books, book conservator, creator of bartynotypia (a technique for reproducing coins), co-founder of the Polish Numismatic Society, editor of the journal “Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne”, curator of Count Andrzej Potocki’s collections, benefactor of museums, and a patriot. Nearly half the book is dedicated to his life and work.
POLITICAL PRESS IN DĘBICA 1932–1936 The book attempts to reconstruct and analyse the activities of local political periodicals operating in Dębica during the final period of the Second Polish Republic. Th e author’s primary research goal is to capture the nature, function, and influence of the local political press as an opinion-forming medium within the context of the social, economic, and political transformations of the 1930s. The author reconstructs the activity and ideological profile of three key press titles operating in Dębica during this period: „Echo z nad Wisłoki”, „Wiadomości Dębickie”, and „Zwierciadło z nad Wisłoki”. Each of these periodicals is analysed in terms of editorial line, content structure, language, and political rhetoric. Particular attention is paid to the relationship between editorial offices and local authorities, which allows for an assessment of the extent to which the press was dependent on political power centres. The author also highlights the significance of the local press as a source for research into regional and social history. Articles published in the examined periodicals provide valuable material not only for political analysis but also for reconstructing everyday life, social moods, relationships between authorities and citizens, and modernization processes taking place in urban centres of the Second Republic.
Nonpartisan Bloc for Cooperation with the Government
Copyright (c) 2025 Sebastian Graniczkowski
Zwykle tak się dzieje, że w opowieściach autobiograficznych o przeszłości własna pamięć piszącego nie wystarcza. Szymon Krasicki starannie przestudiował źródła związane z dziejami rodziny i na tym tle umieścił własne wspomnienia. Autor prowadzi narrację dwoma torami – opowieści o dziejach rodzinnych – zakorzenionej w historii oraz zaobserwowanych z osobistej perspektywy zdarzeń. Fascynujące dla czytelników obszerne fragmenty wspomnień związane są z Zakopanem, gdzie Maria Krasicka, matka opowiadającego, prowadziła dom pracy twórczej Związku Literatów Polskich „Astoria”. Znani pisarze bawili tu, oddawali się życiu towarzyskiemu, zażywali sportów zimowych i pracowali nad kolejnymi utworami. Szymon Krasicki jest świadkiem euforycznego zamieszania w Astorii wywołanego przez Nagrodę Nobla dla Wisławy Szymborskiej. Osobne konterfekty w książce otrzymują: Stanisław Lem, Stefan Kisielewski, Leopold Tyrmand, Andrzej Krzywicki, Karol Modzelewski, Piotr Parandowski (syn Jana), Wiktor Osiatyński i Maciej Słomczyński. Umiejętność portretowania należy do zalet omawianej narracji, podobnie jak indywidualny sposób przekazu. Pewna staroświeckość stylu opowieści wynikająca z lektury dawnych tekstów dodaje też smaku lekturze. Fragmenty posłowia Opowieści rodzinne z historią w tle Wojciecha Ligęzy
Program nauczania języka ukraińskiego jako drugiego języka obcego w liceum ogólnokształcącym
The Ukrainian as a Second Foreign Language Curriculum for Polish Upper Secondary Schools, authored by Paweł Levchuk, offers a comprehensive educational framework aligned with the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR). The four-year curriculum’s aim is to reach level A2+ and prepare learners for further language development. The program emphasizes plurilingual, mediation, and intercultural competences, structured through a spiral progression model. It integrates all language activities (reception, production, interaction, mediation) and adapts to learners’ individual needs. The document includes detailed educational goals, thematic and grammatical catalogs, a teaching schedule, and procedures for achieving learning outcomes. It also addresses organizational and staffing requirements, assessment strategies, and allows for flexible adaptation to local contexts.
Nowe w Glottodydaktyce. Studia lingwistyczne i pedagogiczne
Program nauczania języka ukraińskiego jako drugiego języka obcego w szkole podstawowej
THE CURRICULUM FOR UKRAINIAN AS A SECOND FOREIGN LANGUAGE IN GRADES VII-VIII OF POLISH PRIMARY SCHOOLS The Curriculum for Ukrainian as a Second Foreign Language in Grades VII-VIII of Polish Primary Schools is designed for students who are beginning to learn the language ab initio. It aligns with the Polish core curriculum and the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR). The aim is to reach A1 level while fostering plurilingual, intercultural, and mediation competences. The program is based on a spiral structure, integrates all language skills (listening, speaking, reading, writing, interaction, and mediation), and is adapted to students’ educational and social needs. It includes detailed learning objectives, thematic content, language activities, a suggested teaching schedule, and assessment guidelines. It can be applied in both linguistically diverse classrooms and schools introducing Ukrainian as a new subject.
CÓRKA PASTORA, KTÓRA PODBIŁA LONDYN Uboga córka pastora trafia w najwyższe kręgi londyńskiego towarzystwa dzięki kłamstwu o ogromnym majątku. Skromna panna Arabella Tallant wierząca w małżeństwo z miłości znajduje się w sytuacji bez wyjścia. Najwytworniejszy dandys Londynu, pan Robert Beaumaris, kierując się tylko sobie znanym kaprysem, okazuje jej względy, ku zazdrości wszystkich łowców fortun. Czy Arabella będzie miała odwagę wyznać prawdę Niezrównanemu, którego urokowi nie potrafi się oprzeć? A on odkryje w sobie prawdziwe uczucie?