Ksiegarnia Akademicka Publishing is an independent scholarly publisher established in 1992 and headquartered in Kraków, Poland. We offer a wide range of academic books and journals mainly in humanities and social sciences, including digital projects and open access publications.
Dyskurs przestępczy w twórczości Sergiusza Piaseckiego – próba rekonstrukcji
CRIMINAL DISCOURSE IN THE NOVELS OF SERGIUSZ PIASECKI – AN ATTEMPT OF RECONSTRUCTION The subject of my interest is the criminal discourse recreated in the works of Sergiusz Piasecki and reconstructed by me, based on the analysis of linguistic traces of the existence and activity of a specific discursive community, of which Piasecki was an active member. The experience of living in this community, careful observation of customs, rituals, and practices of the criminal environment constituted a solid foundation for the novels of the writer, whose profile I present in the second chapter. This former smuggler, thief, and intelligence officer, during his stay in the prison at Święty Krzyż, undertook to learn Polish and at the same time wrote his most important novels in this language. In my work, I try to answer the questions: what does the criminal environment look like “from the inside”, based on the accounts of an eyewitness and participant? What was the basis for the decision to create books on such topics? What is the author’s intention and why does the author want to rehabilitate criminals? What linguistic means does he use to convince the reader of his arguments? For this purpose, I am analyzing the novel about smugglers Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy, the trilogy about thieves Jabłuszko, Spojrzę ja w okno… and Nikt nie da nam zbawienia…, the dilogy about intelligence agents Piąty etap and Bogom nocy równi.
Nowy słownik zapożyczeń angielskich w polszczyźnie
Nowy słownik zapożyczeń angielskich w polszczyźnie (NSZA) stanowi zaktualizowaną wersję Słownika zapożyczeń angielskich w polszczyźnie wydanego pod redakcją Elżbiety Mańczak-Wohlfeld w 2010 r. [… ] NSZA będzie stanowić pierwszy na rynku kompleksowy zbiór nie tylko pożyczek angielskich, ale także polskojęzycznych kalk wzorowanych na materiale angielskim. Ich zebrania, analizy i opisu podjął się zespół trzech krakowskich anglistek, będących wybitnymi specjalistkami w dziedzinie zapożyczeń angielskich. Zarówno koncepcja słownika deskryptywnego (nienormatywnego), jak i wykorzystane do badań korpusy współczesnej polszczyzny, zwłaszcza plTenTen19 obejmujący ponad cztery miliardy wyrazów, stanowią właściwy wybór. Oba te elementy, przy doświadczeniu Autorek, stanowią zapowiedź, że będziemy mieć do czynienia z publikacją wysokiej klasy. z recenzji wydawniczej dr hab. Mirosławy Podhajeckiej, prof. UO
Copyright (c) 2025 Agnieszka Cierpich-Kozieł, Elżbieta Mańczak-Wohlfeld, Alicja Witalisz (Volume editor)
Piąty tom serii Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków jest poświęcony przejawom języka w regionie oraz utrwalonym w polskich i litewskich źródłach gwarowych obrazom świata. Autorzy badają nazwy wartości i sposoby ich konceptualizacji w obu językach i stawiają sobie za cel wypracowanie metodologicznych podstaw opisu zjawisk kulturowych oraz upowszechnienie wiedzy o prowadzonych badaniach nad lokalnymi i regionalnymi aspektami języka i kultury. Opracowania autorów litewskich, często niedostępne dla szerszego grona badaczy, publikowane w języku polskim, umożliwiają prowadzenie porównawczych i wieloaspektowych analiz kulturowych, takich jak tradycje, obrzędy, symbole przyrody czy językowa dokumentacja codzienności. Dzięki połączeniu perspektywy polskiej i litewskiej, studiów lingwistycznych i etnologicznych, tom otwiera nowe możliwości badań nad kulturowym i językowym obrazem świata regionu, czyniąc go nieocenionym źródłem wiedzy dla badaczy, studentów i wszystkich zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Polski i Litwy.
Copyright (c) 2025 Kristina Rutkovska, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Vilija Ragaišienė (Volume editor); Jerzy Bartmiński, Maciej Rak, Violeta Švaikovskaja, Tetiana Yastremska, Małgorzata Misiak, Halina Kurek, Iwona Burkacka, Ilona Kulak, Vilija Sakalauskienė, Asta Leskauskaitė, Jūratė Pajėdienė, Tatjana Vologdina
Klasztor bernardynek pw. św. Agnieszki w Krakowie
The purpose of this work is to present the history of the first Bernardine nunnery on Polish soil, bearing the name of St Agnes, once located in Cracow, in the suburb of Stradom, near the so-called Royal Bridge. The fate of the nuns living there for more than three centuries was inextricably linked with the history of the city and the local Church. The year 1459 marks the beginning of the work, when, on the initiative of the generous founder and benefactor Jan Hińcza from Rogów, the erection of the temple and the first monastery buildings began. It should be noted, however, that the genesis of their community is somewhat earlier and is closely linked to the stay of St John of Capistrano in Cracow. It was under the influence of his fiery sermons and the power of his influence that groups of pious women had hitherto gathered from below to lead a community life near the monastery of the brothers. The end date of the dissertation is 1788, when, on the initiative of Primate Michał Poniatowski, who at the same time held the office of administrator of the Cracow bishopric, the convent of St Agnes was dissolved and the Bernardines were forced to move to the St Joseph’s convent, located on the present Poselska Street. Structurally, the work consists of five chapters. The first chapter presents the origins of the community of Bernardine nuns, closely linked tothe preaching activity of St John of Capistrano. The original seat of the Tertiaries, which was located in a house at Mikołajska Gate, is discussed. It is presumed that it was its inhabitants who, after moving to the suburb of Stradom, became the nucleus of the future community of the St Agnes Convent. The next part of the chapter discusses Jan Hińcza from Rogów, the founder of the monastery and church, and the stages of the temple’s construction. The external appearance of the monastery’s church is presented, based on preserved written and iconographic sources, with an emphasis on the caesura represented by the invasion of the Swedish army, which contributed to the total destruction of the original establishment, forcing the nuns to wander and seek temporary shelter. The reconstruction process and the contribution made in this field by the superiors of the Bernardine convent are then discussed. The furnishings of the monastery church and its sacristy are presented on the basis of the preserved inventories written as a result of the visitations carried out by the provincials of the Order of Friars Minor Observant. The last part of the chapter is devoted to the subject of the suppression, carried out in 1788 following the inspiration of Primate Michał Poniatowski.
Copyright (c) 2025 Hermina Święch-Małysa
BETWEEN THE DOTS: STUDIES ON POLISH PUNCTUATION (1770–1936) The present work concerns old punctuation, and as such is a return to the research thread introduced in my book on Old Polish dedicatory works (Tutak 2013a). This monograph is based on studies of Polish punctuation published over a period of more than 150 years. During this time, rhetorical intonational punctuation was replaced by syntactic-logical punctuation to which contemporary Polish speakers are accustomed. The research corpus consists of four sets of sources which are: treatises devoted entirely to the art of punctuation, grammar textbooks, collections of spelling rules, and the two oldest linguistic journals, “Poradnik Językowy” and “Język Polski”. The assumption to discuss the development of Polish punctuation thought based on four separate groups of documents, determined the composition of this study. The first chapter concerns punctuation treatises from the 19th and early 20th century, i.e. the works of Feliks Bentkowski, Florian Łagowski, and Wiktor Wąsik. Completing it is an anlysis of the author’s punctuation in W. Wąsik’s memoirs from the occupation period. In the second chapter I dealt with grammars from the end of the 18th century to the 1930s, while the third chapter considers spelling rules in the 19th and early 20th century. The fourth chapter of the book aims to indicate the important role of Stanisław Jodłowski and his “Zasady interpunkcji” [“Principles of punctuation”] in the codification and unification of punctuation rules in 1935 and 1936. The fifth chapter is devoted to two selected punctuation marks, the colon and the quotation mark. While the quotation mark has attracted the attention of researchers, and not only linguists, the colon has not enjoyed the same interest of linguists as the comma, semicolon, dash, and others. Meanwhile, it was the colon that occupied a unique position among the marks of the old rhetoricalintonational punctuation. With the grammaticalization of punctuation, the colon began to lose its status as a multifunctional mark, which can be traced both in various editions of a specific text, and in normative studies. Particularly interesting in terms of changes in the functioning of the colon in old texts were examples from literary works used as illustration by the authors of punctuation treatises, grammar textbooks, and spelling rules. Chapter six closes the main part of the book, presenting the results of the analysis of the content of “Poradnik Językowy” and “Język Polski” which I scoured for papers devoted to punctuation. The main part of the book is accompanied by and “Orthographic annex” in which I examine the dispute over spelling in the 1930s. The relationship between punctuation and orthography was attested in the oldest Polish grammar textbooks and spelling rules, and sanctioned by the codification in 1935 and 1936. I focused on statements concerning the spelling reform initiated by the Polish Academy of Sciences, especially by the Orthographic Committee established by the Academy.
Niniejsza monografia poświęcona jest Profesorowi Władysławowi T. Miodunce (1945-2024), dla którego nadrzędnymi wartościami w życiu naukowym były dbałość o język polski, o jego rozwój w kraju i zachowanie za granicą. W tekstach dedykowanych Jego pamięci my, wychowankowie i uczniowie Profesora, staramy się pokazać, jak inspirowały i inspirują nas Jego myśli. Pozostaną też z nami Jego niesłabnący entuzjazm dla odkrywania przed obcokrajowcami tajników naszego języka i naszej kultury, rozumienie wartości polszczyzny w świecie, a także przekonanie, że pracować trzeba zawsze con fuoco en con amore. Anna Seretny, redaktor Wartości naukowe monografii sytuują się w trzech sferach. Po pierwsze, przedstawiają dorobek Profesora Władysława T. Miodunki, co pozwala odbiorcy publikacji na uświadomienie sobie tego, jak wiele wątków i zakresów badawczych było przez niego zainicjowanych i podjętych. Po drugie, pokazują (przynajmniej w zarysie) stan badań z danego zakresu zarówno w kontekście polskim, jak i międzynarodowym. Po trzecie zaś, autorskie ujęcia problematyki pozwalają na ocenę dorobku Krakowskiej Szkoły Glottodydaktyki Porównawczej nie tylko przez pryzmat dokonań jej Mistrza, ale także jego uczniów. Tom zasługuje na uwagę zarówno polonistów glottodydaktyków, jak i dydaktyków języka polskiego czy w ogóle badaczy zajmujących się językoznawstwem stosowanym. prof. dr hab. Stanisław Dubisz
Copyright (c) 2025 Anna Seretny (Volume editor); Wiesław Tomasz Stefańczyk, Przemysław Turek, Paulina Wójcik-Topór, Ewa Lipińska, Iwona Janowska, Adriana Prizel-Kania, Beata Terka, Dominika Bucko, Małgorzata Banach, Tamara Czerkies, Piotr Horbatowski, Magdalena Knapek, Rafał Młyński
Monografia pt. Бағытың қандай Қазақстан? Kazachstan a XXI wiek. Wyzwania, zmiany i perspektywy stanowi powiązany ze sobą merytorycznie zbiór rozdziałów naukowych. Wszystkie opracowania zawierają część wprowadzającą, prezentacje wyników badań, wnioski końcowe oraz bogatą bibliografię. Teksty mieszczą się w obszarze badań charakterystycznych dla dyscypliny nauk o polityce i administracji, chociaż część z nich, ze względu na zastosowane metody badawcze, ma charakter interdyscyplinarny. W efekcie książka to w miarę kompletne studium dotyczące różnych obszarów polityki współczesnego Kazachstanu oraz usytuowania państwa w systemie międzynarodowym, ze szczególnym uwzględnieniem regionu. Na rynku księgarskim nie ma tak wszechstronnego i aktualnego opracowania na ten temat. Niniejsza monografia jest owocem projektu badawczo edukacyjnego pt. Kontynuacja i adaptacja Kazachstanu w obliczu wyzwań XXI wieku, realizowanego na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Inicjatorami są członkowie Katedry Badań nad Obszarem Eurazjatyckim na WSMiP UJ, a do współpracy zostali zaproszeni liczni specjaliści z kraju oraz z zagranicy. Zapraszamy Czytelnika do wspólnej refleksji nad przyszłością tego fascynującego kraju, który – choć często pozostaje poza głównym nurtem zainteresowań Zachodu – odgrywa coraz większą rolę w regionalnych i globalnych układach sił. Bo pytanie Бағытың қандай Қазақстан? nie dotyczy wyłącznie Kazachstanu. To pytanie o przyszłość całej Azji Centralnej, nowe formy państwowości, zderzenie tradycji z nowoczesnością i o to, jak niewielkie regiony mogą wpłynąć na bieg światowych procesów.
Copyright (c) 2025 Dymitriy Panto, Jerzy Geordziejew, Vakhtang Maisaia, Robert Roszkowski, Jan Brodowski, Sofia Pischanska, Katarzyna Kosowska, Konrad Kołodziejski, Bartosz Hordecki, Krystian Pachucki-Włosek, Elżebieta Żak; Anna Jach (Volume editor); Jerzy Gordziejew, Dymitr Romanowski; Anzhela Kayumova; Karolina Zub-Lewińska, Joachim Diec, Altyn Ualtayeva, Manara Kalybekova; Eugeniusz Portny, Krystian Pachucki-Włosek, Katarzyna Kosowska (Volume editor)
Zmiany klimatyczne należą do najpoważniejszych i najbardziej złożonych wyzwań, przed jakimi stoi współczesna cywilizacja. Ich skutki są odczuwalne globalnie i obejmują zarówno zjawiska środowiskowe, takie jak wzrost temperatur, topnienie lodowców, ekstremalne zjawiska pogodowe, jak i skutki społeczno gospodarcze - m.in. migracje klimatyczne, zakłócenia w produkcji żywności, zagrożenie dla zdrowia publicznego i destabilizację gospodarczą. Nadchodząca katastrofa klimatyczna jest kwestią konsensusu naukowego. Mimo to istnieją grupy, które nie wierzą w naukowe przewidywania i konieczność powstrzymania wzrostu temperatury o 2°C w stosunku do ery przedindustrialnej. Wobec tej sytuacji polityka klimatyczna staje się elementem wojen kulturowych oraz polaryzacji. Przedmiotem tego zbioru artykułów jest analiza współczesnej polityki klimatycznej, zarówno na poziomie globalnym, jak i regionalnym. Zmiany klimatu nie dotyczą jednego rejonu ani grupy, dlatego w tekstach przedstawione zostają perspektywy różnych środowisk z różnych rejonów oraz odmienne sposoby wykorzystywania lub wdrażania polityk klimatycznych. Jest to jedna z pierwszych prac w polskim dyskursie naukowym, która eksploruje temat zmian klimatycznych w kontekście politycznym i społecznym. Dzięki jej interdyscyplinarnemu charakterowi ma potencjał, by znacząco przyczynić się do dyskusji o klimacie, polityce i odpowiedzialności społecznej. Mamy nadzieję, że dzięki jej innowacyjności i rzetelności zawartych w niej tekstów będzie stanowić dla Państwa cenną lekturę.
Copyright (c) 2025 Monika Ślufińska, Julia Tymczyszyn, Martyna Żurek (Volume editor); Barbara Królczyk, Klaudia Górecka, Anna Kasperska, Katarzyna Gil, Patrycja Badzińska, Michał Frejlich, Nina Wtorkowska
Sfragistyka plebanów śląskich kościołów parafialnych w czasach przedhusyckich (do 1419 roku)
SPHRAGISTICS OF PARISH PRIESTS OF SILESIAN PARISH CHURCHES IN PRE-HUSSITE TIMES (UNTIL 1419) The presented publication is a monographic analysis of the section of sigillography indicated in its title, which are seals belonging to parish priests. It is based on source material gathered in the Catalogue of Seals of Silesian Parish Priests (up to 1419) published by Księgarnia Akademicka in 2024. The publication consists of an introduction, conclusion, and four chapters describing various aspects of the studied seals. The first chapter analyzes the formal elements of the seals, such as shape, size, wax color, method of attaching the imprints to documents, and the appearance of the reverse side. The second chapter deals with the inscriptions present on parish priests’ seals, primarily the surrounding legends. Attention is paid to the epigraphic script, the content of the legends, the abbreviations and special signs used in them, and their functions. It also presents the issue of other inscriptions found on the analyzed artifacts that are not legends. The third chapter addresses the iconography of parish priests’ seals. In its first part, the gathered sigillographic material is divided according to the typology adopted by the author into seals with personal signs of the holder, seals with monastic signs, seals with hagiographic motifs, and mixed subtypes, and then analyzed in subsequent subsections. The last, fourth chapter concerns the functioning of Silesian parish priests’ seals. The considerations contained in it focus on the sources of motifs appearing in the iconography of these seals, their durability on the seals of successive parish priests serving in the same parish, and the few preserved sigillographic systems of Silesian parish priests. The conclusion addresses, among other things, the issue of dividing the messages expressed by the analyzed artifacts into typical and individual content and formulates research postulates for the future.
ARE THE DECEASED HAPPY? JOURNAL OF THE THIRD YEAR OF WAR The presented book – written in the form of an intellectual diary, intended to refer to Gustav Herling-Grudziński’s “Journal Written at Night”, which was very well-known during the communist era, is the second volume of Grzegorz Przebinda’s war journal, written in the context of the current full-scale war unleashed by Russia against Ukraine on February 22, 2022. The first volume – “Putin’s Last War: a Philologist’s Dispute with Russia”, published in Polish in November 2023, covered events from the period immediately preceding the war to the end of its first year. This second volume was originally intended to be a story about the third year of the war, until the end of February 2025, but due to the accumulation and dynamics of bloody events, mainly related to Donald Trump’s inauguration as US president, it was extended with breaks until July 18, 2025. The author juxtaposes events and war crimes, day by day, with Russian culture, both old and new, and with the history of mediaeval Rus, Tsarist Russia, Soviet Russia, and actual Putin’s Russia. He also analyses the attitudes of contemporary Russian writers toward the war, many of whom he has known personally for many years. An analysis of their attitudes shows that Russian writers, theatre and film directors, etc., when it comes to their attitude toward Russia’s imperial war against Ukraine, can be divided into three groups. Some of them, mainly those living permanently in Putin’s Russia – primarily Zakhar Prilepin and Alexander Prokhanov – openly support the war, while others – mainly those in exile, such as Dmitry Bykov, Boris Akunin, Viktor Shenderovich, and Dmitry Glukhovsky – strongly oppose the war, for which they are wanted by Putin’s Russia and even sentenced in absentia to several years in harsh penal colonies. However, the most numerous group of Russian writers, also mainly those remaining in the country, led by Yevgeny Vodolazkin, are those who, in their speeches and literary works, ignore the war with absolute silence. The book, in its main part, begins with a description of the unbelievable events of March 2024, when prison authorities refused for a long time to release the body of Russian opposition leader Alexei Navalny, murdered at Putin’s behest in a northern penal colony. It ends with a description and reflection on the subsequent terrible bombings of Ukrainian cities by Russia in the spring of 2025, during which entire families with children, mothers, and fathers were killed in their homes in Kyiv, Odessa, Poltava, and Sumy. The author of the above diary intended not only to show the inhuman nature of Putin’s war against Ukraine, but also to point out the fundamental difference between Russians who support the war and those who strongly oppose it. One of the latter, Alexander Skobov, a historian from St. Petersburg currently serving a 16-year sentence in a harsh penal colony in Syktyvkar in the northern Komi Republic, recently announced publicly: “Putin’s Russia has transformed itself into a generator of absolute evil and a deadly threat to both the surrounding world and its own population. It must be removed, just as the Nazi Reich was removed”. For there will be no other end to this war.
Riflessioni intorno alla storia politica d’Italia = Refleksje wokół historii politycznej Włoch
Niniejsza monografia, będąca zbiorem esejów poświęconych historycznym, geopolitycznym, gospodarczym i społecznym aspektom włoskiego risorgimento, stanowi dość rzadką w polskiej przestrzeni naukowej okazję do krytycznego wglądu w wieloaspektowy rozwój idei wyłaniania się państwowości na terenach tradycyjnie wyróżniających się bogatymi i różnorodnymi kulturami, odrębnościami językowymi, politycznymi i gospodarczymi, wreszcie bogactwem zwyczajów i norm trudnych do uchwycenia dla „gli stranieri”. […] Recenzowana praca charakteryzuje się przemyślaną strukturą, spójnością i konsekwencją w prezentowaniu elementów tworzących jej tożsamość. Służy temu obecność autorów z Italii i Polski, dwujęzyczność (język polski i włoski) każdego z tekstów, a także wskazywanie cech wspólnych między nie do końca udanym polskim i znacznie szczęśliwszym włoskim risorgimento. Przemyślenia autorów stały się także podstawą do refleksji nad współczesnym odbiorem i upamiętnieniem poświęcenia bohaterów XIX-wiecznych zrywów niepodległościowych, których pamięć w Polsce i we Włoszech jest kultywowana. […] W pracy, obok rozważań na gruncie historycznym i ideowym, znajdziemy także opracowania koncentrujące się na zagadnieniach geopolitycznych, gospodarczych i społecznych. […] Tę część pracy można uznać za przemyślany i dobrze dobrany łącznik między esejami historycznymi i esejami bardziej współczesnymi, napisanymi przez autorów włoskich, koncentrujących się na „ustrojowym grzechu pierworodnym” zjednoczonych Włoch, w których centralizacja i duszenie jakiejkolwiek odrębności regionalnej i światopoglądowej stały się kolebką faszyzmu, podporządkowującego sobie różne formy ekspresji kulturalnej włącznie ze sportem, a także biurokratycznego odrętwienia petryfikującego podziały między bogatą Północą a biednym i nieco zapomnianym Południem. z recenzji prof. Marka Rewizorskiego
Copyright (c) 2025 Stefan Bielański (Volume editor); Małgorzata Kiwior-Filo, Robert Kłaczyński, Magdalena Beroud, Enrico Landoni; Alessandro Vitale
Niniejsza publikacja jest zbiorem przemyśleń studentek i studentów UJ na temat szerokiego spektrum zagadnień związanych ze współczesną Gruzją: od polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, poprzez energetykę i problem separatyzmu, aż do kwestii równouprawnienia płci. Jest ona owocem wyjazdu naukowego studentek i studentów Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego do Gruzji, zorganizowanego przez Koło Naukowe „Eurazja” UJ w 2024 r. W książce znajduje się sześć artykułów naukowych autorstwa osób wywodzących się z różnych kierunków studiów, takich jak: stosunki międzynarodowe, studia eurazjatyckie, rosjoznawstwo i filologia dalekowschodnia. Monografia skierowana jest do osób zainteresowanych szeroko pojętą problematyką transformacji politycznej, społecznej i gospodarczej na obszarze poradzieckim. Mamy nadzieję, że prace naukowe naszych studentek i studentów przybliżą Czytelnikom zawiłe procesy zachodzące we współczesnej Gruzji i w jej międzynarodowym otoczeniu oraz zachęcą do dalszego zgłębiania rozmaitych aspektów związanych z jej wewnętrzną i zagraniczną sytuacją polityczną.
Copyright (c) 2025 Eugeniusz Portny, Mieszko Kaznowski, Tomasz Kucharski (Volume editor); Marcelina Julia Gabrych, Tomasz Kamil Pilch, Katarzyna Sypień; Dominika Folwarska-Gicala, Amelia Hutyra; Szymon Sebastian Kołodziej, Eugeniusz Portny
Komunikowanie publiczno-polityczne na poziomie regionalnym w świetle koncepcji społeczeństwa sieci
THE COMMUNICATION IN PUBLIC AND POLITICAL DOMAIN AT REGIONAL LEVEL IN THE CONTEXT OF THE NETWORK SOCIETY CONCEPT The emergence and development of the Internet and its applications – including social media – in the public and scientific discourse can be seen as a new opportunity to make them tools that strengthen democratic processes and political engagement of citizens. An egalitarian and interactive space based on free access to information and free expression of opinions was intended to alleviate the crisis of representative democracy by increasing the possibilities of obtaining and exchanging information between those in power and citizens, strengthening public debate, the formation of communities or the participation of citizens in making decisions of public importance. These expectations were confronted with the massive spread of disinformation and hate speech in social media, as well as the use of these media as another one-way communication channel by politicians and public institutions. This publication is an attempt to answer the question related to the shape of public and political communication conducted with the use of social media at the regional self-government level. The aim of the project is to answer the question of what model of public and political communication is implemented by regional self-governments in the social media environment, whether it creates a space for public debate that activates residents and what implications it may have for local democracy and citizens' participation in the public domain.
Oddajemy w Państwa ręce wyjątkowy zbiór tekstów poświęconych obliczom współczesnej dyplomacji, których problematyka i złożoność rozważane były podczas jubileuszowej XV edycji Festiwalu Dyplomatycznego organizowanego przez Koło Studentów Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego pod koniec kwietnia 2024 roku. Każdego roku Festiwal Dyplomatyczny gromadzi prelekcje wygłaszane przez najważniejsze autorytety naukowe oraz przedstawicieli społeczności studenckiej, zarówno z polskich, jak i zagranicznych ośrodków akademickich. To połączenie tworzy wyjątkową konferencję międzynarodową, która każdego roku porusza tematy związane z poszczególnymi dziedzinami dyplomacji. Świecką tradycją Festiwalu jest również wydawanie publikacji, w której zawarte są artykuły naukowe bazujące na wystąpieniach prelegentów. Jubileuszowa, a zarazem XV edycja tego wydarzenia, pozwoliła na osiągnięcie obu tych celów. Tym razem jednak enigmatyczny i nieoczywisty tytuł Oblicza dyplomacji otwiera przed Państwem możliwość zagłębienia się w istotę współczesnej dyplomacji w najszerszym jak dotąd jej spektrum. Dziś bowiem wielokrotnie o dyplomacji się zapomina, a jest ona obecna w wielu sferach codziennego życia takich jak geografia, ekonomia, kultura czy nawet sport. Ta publikacja pozwala na poznanie najbardziej aktualnych, zróżnicowanych oraz często nieoczywistych tematów tworzących oblicza dyplomacji. Jako Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XV Festiwalu Dyplomatycznego dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do realizacji tego wydarzenia oraz wydania tej publikacji. Jestem przekonany, że będzie ona nie tylko świadectwem podtrzymania wieloletniej tradycji Festiwalu, ale również okazją do zwiększenia świadomości społecznej na temat istoty współczesnej dyplomacji. Wiktor Trzecina
Copyright (c) 2025 Monika Chorąży, Katarzyna Sypień, Larysa Styczewska, Aleksandra Janik, Laura Furtak, Kateryna Fadieieva, Filip Białobrzewski, Jan Muraszow, Muhammad Anugrah Utama, Wioleta Borodulin, Franciszek Bąk, Cezary Krata; Martyna Dorda (Volume editor); Zuzanna Piotrowicz, Krzysztof Stefan, Mateusz Kubasiewicz, Wiktor Kęsy, Miłosz Duda; Oleh Sabada; Kamil Sowa; Valeriia Chyzhyk; Agnieszka Czubik; Wiktor Trzecina, Hanna Korzonek (Volume editor)
Początkowo myślałem o nadaniu tym wspomnieniom tytułu „Marzenia o życiu nudnym”, bo faktycznie nie lubię przygód i niespodzianek (pod tym względem mam naturę naszego labradorka Wezyra). Ale ostatecznie uznałem, że taki tytuł jest zbyt mało informatywny. Podtytuł „Wspomnienia wybrane” ma swoje uzasadnienie. Opuszczam mianowicie niektóre fragmenty Dzienników, jeśli wydaje mi się, że jest na razie za wcześnie, żeby je publikować. Te wspomnienia nie mają być wylewaniem pretensji przed Czytelnikiem (choć w kilku miejscach trochę mi się ulało…, ale to może i dobrze, żeby nie sprawiać wrażenia przesadnej cukierkowatości – nie, nie wszystko w moim życiu było samą słodyczą, ale na razie pozostańmy przy rzeczach miłych z drobnym dodatkiem dziegciu; nie chcę sobie mącić przyjemności wspominania złymi myślami). Fragmenty opuszczone oznaczam wielokropkiem w nawiasie kwadratowym: […]; niektóre fragmenty pomijam też bez specjalnego oznaczania (np. gdy opuszczony jest zapis całego dnia, tak że pozostałaby sama data i wielokropek). Zdarza się również, że chcę opowiedzieć jakąś historię, ale nie chcę wyjawić niektórych nazwisk; wówczas w ich miejsce wpisuję ogólną informację w nawiasie kwadratowym, typu „wtedy podszedł do mnie [pewien kolega] i powiedział” albo zamiast nazwiska piszę: [XY]. O pewnych osobach tu nie wspominam przez czysty przypadek, ale o innych nie piszę zupełnie celowo (i lepiej dla nich, że nie piszę). Pełną wersję swoich Dzienników zachowuję jednak w archiwum domowym (to jest taka moja „Tajna Historia”, którą oddam do dyspozycji swoim synom), może na przyszłość się przyda, kto to wie. W archiwum (papierowym i komputerowym) pozostaje również korespondencja z rozmaitymi osobami. Niektóre listy muszą jeszcze zdecydowanie poczekać na swój czas. Z wprowadzenia do wspomnień
Książka Autorytety w naszym życiu. Nauka — kultura — media ukazuje funkcjonowanie autorytetów jako symboli prestiżu i uznania — w mediach, w nauce i kulturze literackiej, w pedagogice, w demokracji liberalnej. Problem ich naśladowania jest dziś przedmiotem krytycznej refleksji — dyskusji, gestów afirmacji lub kontrkulturowej negacji. Autorytety podtrzymują porządek społeczny i są wpisane w życie kultury, wpływają na ich rozwój, trwanie i dominację. Henryk Czubała
Copyright (c) 2025 Alan Beroud, Maciej Kawka, Marek Kochan + et al.
Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej
Recenzowany drugi tom Ilustrowanego słownika gwary i kultury spiskiej autorstwa Józefa Kąsia i Macieja Raka jest ważną i potrzebną publikacją, oczekiwaną zarówno przez badaczy, językoznawców, etnografów, jak i przez miłośników gwary i kultury regionu spiskiego. Wypełnia on lukę w dotychczasowych badaniach, opisując w sposób paralelny do dwóch słowników dotyczących Orawy (J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003, wyd. 2, t. I–II, 2011) i Podhala (J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I–XII, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ – Kraków 2015–2019) trzeci region góralski w Polsce. Słownik spiski ma, podobnie jak wcześniejsze dzieła, charakter słownika pełnego, niedyferencyjnego, a dzięki temu dającego pełny obraz leksyki gwar spiskich, nie tylko słownictwa odrębnego od ogólnopolskiego. Drugi tom niniejszego słownika to dzieło przemyślane, świetnie opracowane, którego walory naukowe łączą się z popularyzatorskimi, w którym klarowny, przystępny sposób opracowania został dostosowany do potrzeb różnych odbiorców. Bogactwo materiału językowo-kulturowego i ilustracyjnego zamieszczonego w recenzowanym słowniku sprawia, że może służyć on jako doskonała podstawa różnorodnych badań naukowych – przede wszystkim językoznawczych, ale także etnograficznych i folklorystycznych. Ten znakomity słownik gwarowy, dokumentujący jedną z kilku gwar góralskich w Polsce, to niezwykle ważna pozycja, która może służyć w szczególności polskiej dialektologii, socjolingwistyce i historii języka polskiego. Niewątpliwie dla wszystkich zainteresowanych gwarami góralskimi, nie tylko dla badaczy, lecz także dla miłośników tych gwar, dla mieszkańców regionu spiskiego, dla których omawiana gwary stanowi jeden z podstawowych elementów tożsamości regionalnej, będzie to prawdziwa encyklopedia wiedzy o tym niewielkim, ale bardzo interesującym regionie gwarowym. prof. dr hab. Halina Karaś Uniwersytet Warszawski
Copyright (c) 2025 Józef Kąś, Maciej Rak (Volume editor)
Wybory prezydenckie w Polsce w 2025 roku w świadomości najmłodszego elektoratu województwa małopolskiego
Książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika, jest kontynuacją badań pilotażowych na temat partycypacji wyborczej najmłodszego elektoratu województwa małopolskiego. Tym razem badamy gotowość wzięcia udziału w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2025 r. Potrzeba przeprowadzenia badań na temat wyborów prezydenckich w Polsce w 2025 r. pojawiła się w związku z wysoką frekwencją wyborczą najmłodszych obywateli (18-24 lata) zarówno w wyborach parlamentarnych w Polsce przeprowadzonych w 2023 r., jak i w wyborach samorządowych w Polsce w 2024 r. Wyłania się zatem pytanie, czy były to tylko incydentalne przypadki zwiększonej partycypacji spowodowane ściśle określonymi uwarunkowaniami temu sprzyjającymi, czy też wybory prezydenckie w Polsce w 2025 r. także potwierdzą ów stan rzeczy – co można by uznać za optymistyczny przejaw stopniowo utrwalającej się tendencji umacniania się społeczeństwa partycypującego, szczególnie z udziałem najmłodszych wyborców.
Copyright (c) 2025 Ewa Bujwid-Kurek + et al.
To książka o myślicielu, który miał odwagę zburzyć narodowe złudzenia i zadać najtrudniejsze pytania: o odpowiedzialność elit, o sens państwa, o granice wspólnotowej lojalności i o cenę historycznych błędów. Michał Bobrzyński patrzył na przeszłość bez upiększeń, szukając w niej nie pociechy, lecz przestrogi. To opowieść o człowieku oraz jego ideach, które dowodzą, że historia nie wybacza błędów, ale daje szansę tym, którzy potrafią je dostrzec i zrozumieć. W świecie skłonnym do uproszczeń i sloganów jego refleksje pozostają wymagającym wyzwaniem dla sumienia politycznego i historycznego. To głos, który uczy, że prawdziwa troska o przyszłość zaczyna się od szczerego rachunku sumienia wobec przeszłości.
Copyright (c) 2025 Włodzimierz Bernacki, Roksana Characzko (Volume editor); Paweł Farbisz, Oskar Kamiński, Jasna Iwan, Mikołaj Dyląg, Szymon Główka, Jeremiasz Sobkiewicz, Przemysław Gładkojć, Roksana Characzko
Potrzeby podlaskiego rynku pracy w kontekście uwarunkowań wynikających z walidacji i certyfikacji kwalifikacji nabywanych w ramach edukacji pozaszkolnej
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (INDUSTRIAL PROCESSING, TRANSPORT AND WAREHOUSE MANAGEMENT) The main objective of the analysis was to identify the vocational and qualification needs of Podlaskie employers that cannot be met through formal vocational education. The research focused on the vocational and qualification needs of the manufacturing, transport, and warehousing sectors, which are essential to the economy of Podlaskie Voivodeship. The authors assumed that there is a qualification and competence mismatch in the regional labor market, which negatively impacts the development of the analyzed sectors. Non-formal education, due to its greater flexibility, can support faster adaptation of qualifications and competencies to economic needs than formal education. The analysis used qualitative methods, including desk research, in-depth individual interviews with training voucher operators in the region, focus group interviews with entrepreneurs and representatives of employers’ organizations, and telephone in-depth interviews with representatives of validating and certifying institutions.
Copyright (c) 2025 Edyta Dąbrowska, Adam Miara (Volume editor)
Prognoza popytu na pracę w województwie podlaskim do 2030 roku
FORECAST OF LABOR DEMAND IN THE PODLASKIE VOIVODESHIP UNTIL 2030 This monograph presents a comprehensive analysis and forecast of labor demand in the Podlaskie Voivodeship through to 2030. Its main objective is to capture the key dynamics affecting the regional labour market and to identify factors driving workforce demand in the context of ongoing demographic, technological, and economic transformations. The publication was developed by a team from the University of Lomza and is the outcome of a project co-financed by Poland’s National Recovery and Resilience Plan. The authors adopt a broad analytical perspective, combining labor market theory with an assessment of contemporary socio-economic trends such as population ageing, automation, ICT development, digitalization, and the growing impact of artificial intelligence. The monograph also examines the influence of public policies – both national and European – on employment structures, with particular focus on the European Green Deal, digital transformation, and innovation support.
Copyright (c) 2025 Norbert Arszułowicz, Edyta Dąbrowska, Dariusz Perło (Volume editor)
Analiza spójności oferty kształcenia szkół zawodowych w województwie podlaskim z wymogami przyszłego rynku pracy z uwzględnieniem trendów w zakresie zawodów przyszłości
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (CONSTRUCTION, PROFESSIONAL, SCIENTIFIC AND TECHNICAL ACTIVITIES) The monograph by Krystyna Leszczewska, Stanisław Kaczyński, Anna Kowalczyk-Kroenke and Jarosław Poteraj touches on an extremely important area, which is the issue of staff education in the context of the challenges of the contemporary labor market, especially in relation to trends in the professions of the future. The authors address the topic of both significant changes and needs in the area of education, which affect vocational education, but are also the result of changes in the turbulent labor market. The division of the work into five chapters allows for a detailed analysis of the educational offer of vocational schools, trends in the contemporary and future labor market, forecasts of demand for employees and the activities of vocational schools in the Podlaskie region in terms of labor market requirements. The first chapter presents a description of the methodology of the analysis, including its objectives and scope of research. The applied research methods and tools are discussed and the method of selecting participants for the research is characterized. The second chapter presents key trends in relation to the future labor market in a theoretical approach, taking into account the importance of professions of the future. This chapter focuses on the essence of changes in the functioning of labor markets in the future, specifying what the term professions of the future is and what the forecasts regarding the demand for them look like in the light of analyses and research. Chapter three addresses issues related to the educational offer of vocational schools in the Podlaskie Voivodeship. This part indicates the importance of vocational education in the contemporary economy, analyzes the state of vocational education in Poland, activities promoting vocational education and the demand for employees in the light of specialist professional qualifications. Chapter four discusses the results of expert research in the area of forecasting the demand for employees on the future labor market. Chapter five presents the results of qualitative research, including IDI and TDI in the context of the operation of vocational schools in the Podlaskie Voivodeship in terms of adapting the educational offer to the requirements of the future labor market. This monograph ends with conclusions and recommendations that are key from the point of view of individual labor market stakeholders.
Copyright (c) 2025 Krystyna Leszczewska, Stanisław Kaczyński, Anna Kowalczyk-Kroenke (Volume editor); Jarosław Poteraj
NEEDS OF THE PODLASKIE LABOR MARKET IN THE CONTEXT OF CONDITIONS RESULTING FROM THE VALIDATION AND CERTIFICATION OF QUALIFICATIONS ACQUIRED AS PART OF EXTRACURRICULAR EDUCATION (CONSTRUCTION, PROFESSIONAL, SCIENTIFIC AND TECHNICAL ACTIVITIES) The main goal of the analysis was to identify the professions and qualifications needs of Podlaskie employers that cannot be met through formal vocational education. The study focused on the professions and qualifications needs of two sectors that are key to the Podlaskie Voivodeship economy: construction; professional, scientific, and technical activities. The research was based on the assumption that the regional labor market is experiencing a skills and competency mismatch, which negatively impacts the development of enterprises operating in the analyzed sectors. Non formal education, thanks to its greater flexibility, can support a more rapid adaptation of qualifications and competencies to economic needs than formal education. The analysis used qualitative methods, including desk research, individual in-depth interviews with training voucher operators in the region; focus group interviews with entrepreneurs and representatives of employer organizations; and analysis of job offers identifying demand in the regional labor market.
Copyright (c) 2025 Edyta Dąbrowska, Stanisław Kaczyński, Adam Miara, Jarosław Poteraj (Volume editor)
Dążenie do uchwycenia choćby drobnej cząstki prawdy o ludziach zanurzonych w nieustannie zmieniającej się, pełnej sprzeczności i niejednoznacznej kulturze współczesnego świata można uznać za motyw przewodni intelektualnych przedsięwzięć Profesora Tadeusza Palecznego. Nieprzypadkowo w wielu swoich pracach konsekwentnie powraca On do spuścizny Floriana Znanieckiego postulującego, by prowadząc badania, korzystać ze współczynnika humanistycznego, który pozwala uchwycić rzeczywistość kulturową z perspektywy zwykłych ludzi. Tytułowe peregrynacje nie są tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Pojęcie to ma znacznie głębszy sens i – nawet użyte poza kontekstem religijnym, gdzie odnosi się do uroczystego przenoszenia relikwii czy obiektów religijnych – konotuje doniosłość przemieszczania się jednostek, także między kulturami i wzorami myślenia. Pozwala postrzegać aktorów społecznych jako swoistych pielgrzymów, którzy, świadomi swoich celów, kroczą samodzielnie, lecz zarazem stanowią część całych przepełnionych symbolami dynamicznych wspólnot i przekraczają ich granice. Z tych względów peregrynacje uczyniliśmy słowem kluczem, wyznaczającym ramy dociekań zebranych w tomie, będącym formą wyrażenia wdzięczności Profesorowi Tadeuszowi Palecznemu za okazaną życzliwość oraz wszelkie inspiracje.
Copyright (c) 2025 Magdalena Banaszkiewicz + et al.
Poczuł się częścią krwiobiegu metropolii, tu, w samym jej sercu. Pomyślał, że jest jak krwinka przemieszczająca się z tkanki do tkanki, robiąca coś pożytecznego dla organizmu, niemającego świadomości o jej istnieniu. Chociaż bez tej jednej krwinki chrząstki i włókna nic nie tracą, to bez tysięcy takich jak ona całe ciało funkcjonowałoby gorzej.
Ważną rolę w funkcjonowaniu Armii Krajowej pełniły jej struktury terenowe wraz z zapleczem logistycznym i kwatermistrzowskim. Niosły one pomoc ludności polskiej pozostałej na terenach zajętych przez Sowietów po 1944 r. Niniejszy tom studiów koncentruje się na problematyce związanej ze strukturami kresowych okręgów AK, z ich działalnością, składem osobowym oraz walką z okupantami niemieckim i sowieckim. Po 1944 r. akowskie struktury nadal funkcjonowały, a niektóre oddziały były w stanie kontynuować walkę przeciw Sowietom aż do śmierci Stalina w 1953 r. To właśnie tego typu aktywność oraz jej legenda, która przetrwała na terenach Białorusi i Ukrainy do końca lat 80. XX w., umożliwiła rozwój polskich organizacji kulturowo-oświatowych już po 1989 r. Odrębnym zagadnieniem poruszonym w książce są przygotowania do operacji „Ostra Brama”, przeprowadzonej w 1944 r., której najważniejszym celem było zajęcie Wilna. Pod względem militarnym i politycznym zakończyła się ona niepowodzeniem. Nie udało się zdobyć Wilna, a w obliczu nadchodzącej armii sowieckiej udział żołnierzy AK w walce z Niemcami oznaczał konieczność własnej dekonspiracji i w konsekwencji ujawnienie podziemnych struktur na tym terenie. Ostatnią część książki stanowią teksty ukazujące tworzenie struktur samoobrony na terenie dawnych województw lwowskiego, tarnopolskiego i na Wołyniu. Były one odpowiedzią na zbrodnie ukraińskich nacjonalistów. Dowiedziono, że wbrew obiegowym opiniom, ostatnio często obecnym w polskiej przestrzeni publicznej, AK nie opuściła ani nie zdradziła Polaków tam mieszkających, a jej działanie stanowiło maksimum tego, co mogła zorganizować celem obrony ludności polskiej. Oddana do rąk Czytelników publikacja nie wyczerpuje oczywiście problematyki istnienia, struktury i funkcjonowania kresowych okręgów Armii Krajowej. Jest jednak ważnym głosem w dyskusji oraz zachętą do dalszych bardziej szczegółowych badań.
Copyright (c) 2024 Olgierd Grott, Adam Perłakowski (Volume editor); Tomasz Dudek, Jakub Maszkiewski, Joanna Chudzicka, Karol Kordas, Grzegorz Mazur
„Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może”
„Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może”. Studia i materiały do badań nad życiem i twórczością Heleny Modrzejewskiej to szesnasty już tom serii wydawniczej Arte et Ratione, dedykowanej studiom nad osobowością, dorobkiem artystycznym i znaczeniem dla narodowej kultury jednej tylko artystki. Wieloletnie starania admiratorów najznakomitszej polskiej aktorki i 15 lat istnienia poświęconej jej serii publikacji nie mają w polskiej teatrologii precedensu; zresztą sama Modrzejewska jest zjawiskiem niepowtarzalnym. Tom 16. jest pokłosiem kolejnego dorocznego seminarium urodzinowego Modrzejewskiej, które – tradycyjnie – miało miejsce w październiku w gościnnych progach Muzeum Narodowego w Krakowie – Dom Jana Matejki przy ul. Floriańskiej. Zapraszając do udziału w seminarium pod hasłem zapożyczonym od Modrzejewskiej – „Szalony, kto nie chce wyżej, jeżeli może” – zwracaliśmy uwagę na to, że artystka wielokrotnie w swoim życiu przekraczała granice artystyczne, społeczne, polityczne, a nawet obyczajowe. Wytyczyła ścieżki, którymi podążyli żądni sławy i uznania następcy. Stanowiła wzór do naśladowania zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn z różnych sfer społecznych. Ze Słowa wstępnego
Copyright (c) 2025 Alicja Kędziora, Emil Orzechowski (Volume editor); Barbara Maresz, Anna Jędrzejczyk, Agnieszka Kowalska, Joanna Zdebska-Schmidt, Ewelina Radecka, Marta Kłak-Ambrożkiewicz, Ewa Urszula Stepan
FROM THE HISTORY OF THE CULT OF SAINT HEDWIG OF POLAND The reputation for holiness of Queen Hedwig started as early as the final years of her life, her very last days and the funeral, and it continued to be vibrant through the first half of the 15th century. It emerged in the testimonies given by the members of the Queen’s entourage (Abp. Wojciech Jastrzębiec, Bp. Piotr Wysz, and Rev. Prof. Stanisław of Skalbmierz), as well as an anonymous scribe of the Kraków Cathedral who made a note in the cathedral calendar under the date of her death that may be called the first litany to celebrate the Queen. The second generation of great worshippers of Hedwig included Cardinal Zbigniew Oleśnicki, father Jan Długosz, professors of the Theology Faculty of the Kraków Studium Generale, and secular people. Due to various political, economic, dynastic and other causes, the efforts that were made to proceed with the canonization of the Queen proved unsuccessful at that time, whereas it was the Reformation that became a major obstacle in the 16th century. During the period of the reform of Catholicism, the cult of Queen Hedwig gave rise to a conviction shared by many lay people and clergymen alike that she had already been canonized, which explains placing her images with a halo around her head in numerous churches.
E-book ten wychodzi naprzeciw tym użytkownikom, którzy chcieliby mieć pod ręką coś, co układem przypomina książkę i jednocześnie nie wymaga dostępu do Internetu. Zawiera on materiał językowy obejmujący podstawy gramatyki arabskiej, testy gramatyczne, słowniczki tematyczne oraz wprowadzenie do dialektu irackiego. Wykorzystuje też szereg komponentów interfejsu użytkownika typowych dla stron internetowych, łącznie z nagraniami dźwiękowymi i elementami interaktywnymi. Nadzieją autora jest, że publikacja ta okaże się przydatna oraz, że będzie dodatkową zachętą do poznawania języka arabskiego.
Mimo iż odpowiedzialność stała się obecnie powszechnie używanym, to jednak dopiero od niedawna zaczęto się nią zajmować z perspektywy badawczej. Najczęściej jest rozumiana jako odpowiadanie za popełniony czyn czy podjętą decyzję, tymczasem to przede wszystkim próba odpowiedzi na podstawowe odniesienie człowieka do siebie i innych ludzi. W niniejszej książce omawiany jest problem odpowiedzialności u Heideggera, który wiąże się z ontologicznym pytaniem o własne bycie. Dopiero na gruncie bycia możliwe jest ujęcie kluczowego pojęcia w sensie etycznym czy prawnym. Heidegger wprawdzie nie zajmuje się odpowiedzialnością w tych właśnie znaczeniach, ale przedstawia ją na bazie źródłowego doświadczenia własnego życia.