Ormianie z Mołdawii, Bukowiny i Siedmiogrodu: Dokumenty i źródła dotyczące związków z Ormianami polskimi w XV–XIX wieku - Marynowski, Marcin (2025)
Książka jest opracowaniem źródłowym ukazującym Ormian z Mołdawii, Bukowiny i Siedmiogrodu oraz ich związki z Ormianami polskimi. Źródła i dokumenty autor przez wiele lat zbierał w Rumunii, Republice Mołdawii i Ukrainie, a uzupełnił je wybranymi dokumentami z Polski. Rezultatem kwerend jest materiał źródłowy ukazujący Ormian na omawianym obszarze od XV do XIX wieku, z pojedynczymi odniesieniami do XX wieku. Dokumenty wystawiane były w wielu językach: niemieckim, łacińskim, węgierskim, polskim, rumuńskim (w tym także pisanym cyrylicą, tzw. slavonă), tureckim, a także w różnych dialektach ormiańskich. Problematyka książki, w tym charakterystyka źródeł, wybrana literatura, rozwój języka ormiańskiego i historia Ormian w Mołdawii i Siedmiogrodzie, opisane zostały w Części I. Część II w dużej mierze ma charakter podzielonego tematycznie inwentarza. Otwiera ją fragment przetłumaczonej na język rumuński kroniki pt. Kamieniec Podolski albo Kronika Ormian z Polski i Mołdawii. Opublikowano wybrane firmany tureckie, a po nich dokumenty formalne (aktowe). Interesujące informacje o Ormianach i Polakach z lat 70. XVIII wieku pochodzą ze spisów ludności Mołdawii. Równie ciekawe są opisy Czerniowiec i Bukowiny po zajęciu przez Austrię. Szczególnym źródłem z Bukowiny jest treść dyplomu nobilitacyjnego Andrzeja i Szymona Daszkiewiczów. Na uwagę zasługują także dokumenty przetłumaczone z kolekcji ormiańskich dokumentów Muzeum Historii Mołdawii w Jassach. Siedmiogrodu dotyczą wypisy źródłowe z dokumentów prywatnych, a także bogaty materiał fotograficzny z archiwów, zwłaszcza w Klużu, pokazujący dokumenty i księgi ormiańskie. Źródła odnoszące się do Siedmiogrodu dotyczą głównie XVIII i XIX wieku, czasów po przejęciu przez Austrię zwierzchnictwa nad tymi ziemiami w 1699 roku. Są tu fragmenty dokumentów urzędowych wspominających Ormian spokrewnionych z polskimi, o czym świadczą zapisy ich nazwisk. Dołączono także niewielką liczbę dokumentów z Maramureszu, w tym o nieznanej treści. Książkę zamykają indeks osobowy, wykaz archiwów z Rumunii i Ukrainy, uzupełniony o dokumenty z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie, oraz Bibliografia.W Części III znalazły się fotografie źródeł wykonane podczas kwerend, umieszczone na płycie CD.
Keywords: Ormianie; Polacy; Królestwo Polskie; Rzeczpospolita Obojga Narodów; Polska; Galicja; Mołdawia; Bukowina; Siedmiogród; Maramuresz; Rumunia; dokumenty; nobilitacje; genealogia