Wydawnictwo Księgarnia Akademicka jest niezależną, naukową oficyną wydawniczą założoną w 1992 roku, działającą w Krakowie. Realizuje szeroką ofertę monografii i czasopism naukowych, głównie w dziedzinie humanistyki i nauk społecznych, w tym projekty cyfrowe oraz publikacje w otwartym dostępie.
Archidiecezja krakowska w latach 1925-2025
Na mój powrót do Archidiecezji Krakowskiej otrzymuję równie piękny, co ważny prezent: zbiór szkiców historycznych poświęconych krakowskiemu Kościołowi, otwierający nową serię wydawniczą, zatytułowaną „Biblioteka Archidiecezji Krakowskiej”. Autorem szkiców jest ks. prof. Jacek Urban. Cieszę się niezmiernie, że zdecydował się podzielić z nami swoimi tekstami – bardzo różnymi, gdy chodzi o tematykę, perspektywę, nawet metodę. Mamy tu więc szkice poświęcone instytucjom (metropolia, kapituła, parafie), mamy biogramy (arcybiskupa, biskupa pomocniczego, profesorów, proboszczów), mamy zestawienia. Możemy obejrzeć życie Kościoła z perspektywy całej metropolii oraz z perspektywy wiejskiej parafii na Spiszu. Ta różnorodność składa się niewątpliwie na jakąś całość – chociaż książka nie jest oczywiście całościową i systematyczną monografią historii Archidiecezji Krakowskiej. Nie taki ma cel i ambicje. Jest za to blisko życia i blisko konkretnych ludzi – takich, których nie sposób pominąć w podręcznikach, i takich, którzy nigdy nie mieliby prawa do nich trafić. Księdzu Profesorowi serdecznie dziękuję, a wszystkich Państwa zapraszam do lektury. Ufam też, że wkrótce doczekamy się kolejnych tomów w zainicjowanej serii. kard. Grzegorz Ryś
Społeczny problem czytelnictwa jest cyklicznie podnoszonym tematem w polskiej debacie publicznej. Dzieje się tak m.in. za sprawą regularnych badań Biblioteki Narodowej prowadzonych od 1992 roku. Polscy publicyści rokrocznie z zatroskaniem komentują ich wyniki, które nieprzerwanie od co najmniej kilkunastu lat wskazują na utrzymujący się poziom (circa) 40% pozytywnych deklaracji respondentów. Jako społeczeństwo w szczególności zatroskani jesteśmy natomiast o czytelnictwo wśród młodzieży, zwłaszcza w ostatnich latach, gdy nowe formy kultury popularnej zatoczyły szerokie kręgi wśród mas nastolatków, a w środowisku informacyjnym funkcjonuje ogromna liczba fake newsów. Zaniepokojenie o przyszłość najlepiej wyrażają liczne kampanie społeczne i medialne, poradniki oraz teksty mówiące o konieczności kształtowania odpowiedzialnej postawy bazującej na autorytatywnych źródłach. Sformułowanie wyrażone w tytule konferencji streszcza powszechne odczucie o niewątpliwym związku postaw czytelniczych nauczycieli z poziomem zainteresowania uczniów książką. Kultura czytelnicza nauczycieli pozostaje jednak martwym polem dla badawczego spojrzenia osób śledzących stan czytelnictwa w naszym kraju. W pewien sposób naprzeciw próżni w tej tematyce wyszła Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, czyniąc czytelnictwo nauczycieli punktem wyjściowym rozważań i dyskusji podczas IX Nowego Ogólnopolskiego Forum Bibliotek Pedagogicznych odbywającego się w dniach 12-13 czerwca 2025 roku, czego wyraz stanowi niniejsza monografia.
Nowe Ogólnopolskie Forum Bibliotek Pedagogicznych
Prawa autorskie (c) 2026 Marta Ślusarek, Krzysztof Piekut (Volume editor); Zofia Zasacka, Dagmara Kawoń-Noga, Justyna Gajdziszewska, Aleksandra Błażewicz, Paweł Marchel, Barbara Szczepaniak, Elżbieta Mieczkowska, Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, Sylwia Sawicka, Anna Lisiecka, Aldona Zimna
W tej książce zgromadzone zostają obrazki literackie, charakterystyki osób, szkice obyczajowe, rozważania o przyjaźni i obcości, socjologiczne obserwacje. Opowiadający jest czułym cicerone po miejscach gromadzenia się bohemy. I tak krakowskie kawiarnie, restauracje, kluby zyskują swego epika. Ważny okazuje się podtrzymywany w słowie kontakt z odbiorcami: rówieśnicy autora wzywani są na świadków, a młodzi dostępują wtajemniczenia w dawne spory i zabawy. Krzysztof Pasierbiewicz zatrzymuje się przy mechanizmach pamięci, którą należy odzyskać i przenieść ponad latami i dekadami. Nie jest to proces gładki i bezpieczny. Oczywiście humor broni przed czułostkowością, ale równocześnie nie sposób ukryć nostalgii. Zatem pożegnanie z czynnym życiem akademickiego uczonego ma swe wymiary dramatyczne. Podobnie – pochwała pięknych kobiet koniec końców przybiera postać ballady o paniach minionego czasu… Wojciech Ligęza
Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof Pasierbiewicz
Książka jest pierwszą akademicką biografią Iwana Bohuna, kozackiego pułkownika – wybitnego dowódcy wojskowego, polskiemu czytelnikowi znanego dobrze z Trylogii Sienkiewicza. Jednak losy historycznego pierwowzoru są znacznie bardziej fascynujące. Autorce udało się odkryć wiele nieznanych dotąd kart jego biografii. Od najmłodszych lat życie Iwana Bohuna naznaczone było udziałem w wielu kampaniach i bitwach. Wiele razy znajdował się w śmiertelnym niebezpieczeństwie podczas potyczek i wypadów, którymi osobiście dowodził. Fortele Bohuna stały się przysłowiowe jeszcze za jego życia. Dwa razy był aresztowany, skazano go na śmierć w różnych państwach. Podstawą książki jest unikalny materiał zbierany przez cztery dekady w archiwach Ukrainy, Rosji, Polski, Szwecji i innych krajów.
Prawa autorskie (c) 2026 Tatiana Tairowa-Jakowlewa
Najcenniejszy wynik polskiego piłkarstwa
24 maja 1936 roku na stadionie Wisły Kraków rozegrano mecz, który wzbudził ogromne zainteresowanie. Wygraną Wisły z londyńską Chelsea prasa z miejsca okrzyknęła najcenniejszym wynikiem rodzimego piłkarstwa. I choć późniejsze lata przyniosły polskiemu futbolowi sukcesy przyćmiewające ten triumf, to mecz zorganizowany z okazji 30-lecia Towarzystwa Sportowego pozostał wydarzeniem o znaczeniu wykraczającym daleko poza sam sport. Książka Zdzisława Skupienia to wnikliwa rekonstrukcja tego niezwykłego dnia – od kulis organizacyjnych i międzynarodowych pertraktacji, przez przebieg spotkania, aż po jego społeczne i kulturowe znaczenie. Autor ukazuje mecz Wisła – Chelsea jako element szerszej opowieści o ambicjach, aspiracjach i tożsamości międzywojennego Krakowa. Publikacja otwiera nową serię „Z dziejów Białej Gwiazdy” – cykl opowieści o meczach i wydarzeniach, które zapisały się w historii polskiego sportu.
Prawa autorskie (c) 2026 Zdzisław Skupień
Kazimierz Wiśniak całe życie tworzył obrazy - scenografią, rysunkiem, malarstwem. W swoich dziennikach tworzy je słowem. Zapiski obejmujące ponad sześćdziesiąt lat prowadzą czytelnika przez powojenny Kraków, narodziny Piwnicy pod Baranami, kulisy pracy teatralnej i spotkania z wybitnymi artystami. Codzienność splata się tu z historią sztuki, a krótkie, pozornie ulotne notatki stopniowo układają się w wielowymiarowy, żywy portret środowiska artystycznego, które współtworzyło powojenną kulturę polską. Pisane „ściszonym głosem': z charakterystyczną dla autora ironią i czułością wobec ludzi, dzienniki łączą obserwację obyczajową, refleksję o sztuce i osobiste wspomnienia. Wśród zapisków pojawiają się liczne postaci świata kultury - artyści, reżyserzy, aktorzy i przyjaciele autora - a także rysunki, fotografie i materiały dokumentujące epokę. Publikacja jest cennym źródłem wiedzy o dziejach teatru i kultury, a zarazem fascynującą opowieść o życiu splecionym ze sztuką.
Bibliotheca Iagiellonica. Fontes et Studia
Prawa autorskie (c) 2026 Kazimierz Wiśniak
Fabryka. Monografia przedsiębiorstwa C. Warhanek w Mszanie Dolnej (1890-1948)
The Factory: A Monograph of the C. Warhanek Enterprise in Mszana Dolna (1890–1948) This monograph presents the first comprehensive study of the C. Warhanek enterprise in Mszana Dolna (1890–1948)—the most significant industrial plant in the town prior to World War II and, alongside the refinery in Sowliny, one of the two largest in the Limanowa district. It provides a detailed analysis of a relatively large industrial enterprise operating in what was, at the end of the 19th century, a peripheral, mountainous center of an agricultural character. Through the investment of foreign (Czech-Austrian) capital, the factory became a primary driver of local modernization and urbanization. The plant functioned as an integrated industrial complex comprising a steam sawmill, a cooperage (barrel factory), a fish cannery, and, from 1943, a vinegar works. Drawing on extensive multi-archival research (including the National Archives in Kraków, the Archives of Modern Records, foreign sources, contemporary press, and oral accounts), the author reconstructs the chronology of the establishment and expansion of the firm, its ownership structure, production organization, finances, machinery, labor conditions, and the process of nationalization in 1945–1948. This work is situated within the fields of microhistory and economic history, treating the plant as a case study of “island capitalism” (kapitalizm wyspowy, per Witold Kula). Particular attention is paid to the enterprise’s role as an urbanizing force—ranging from demographic growth and the curbing of economic emigration to the multiplier effect (the development of trade, services, and infrastructure) and the solidification of an industrial identity in local urbanonymy (e.g., ulica Fabryczna, meaning Factory Street). A key theme is the socio-political activity and acculturation of the Dubowy family, who served as village mayors (wójtowie), engaged in educational and charitable patronage, and helped shape the local elite. This monograph fills a significant gap in the study of corporate histories in Galicia and the Second Polish Republic, highlighting the role of industry as a modernizing agent and a vehicle for local memory and heritage.
On April 10, 1525, a memorable ceremony known as the Prussian Homage took place in Kraków. It marked the culmination of lengthy negotiations between Poland and the Teutonic Order, which had concluded with the signing of the Treaty of Kraków two days earlier. It ended a long-standing conflict and simultaneously opened a new chapter in relations between the Kingdom of Poland and Prussia, ruled by Albrecht Hohenzollern, the last Grand Master and henceforth its first secular ruler, who was required to pay homage to the Polish King Sigismund the Old in Kraków’s Main Square. This day of Polish glory was used to lift spirits during difficult times of national enslavement for Poles. It was immortalized in paintings, including Jan Matejko’s most famous work, displayed in the Hall of the “Prussian Homage” in the Cloth Hall. Other artists, such as Tadeusz Kantor, also referenced this event. Also of interest are the celebrations of the anniversaries of this event at Wawel in the 19th and 20th centuries, which can be traced through the lens of the press of the time. Finally, the memory of this event takes a different form among Poles than among Germans. The authors of the texts included in the book did not engage in a discussion of the consequences of the Treaty of Kraków and the Prussian Homage, focusing instead on the memory of this event, which gained a second life, so to speak, in the works of artists who popularized it and made it one of the most famous events from the distant past.
Prawa autorskie (c) 2026 by individual authors
Etnologia i antropologia kulturowa w Uniwersytecie Wrocławskim
Tom wpisuje się w nurt autohistorycznej refleksji nad rozwojem dyscypliny, a zarazem podejmuje ambitne zadanie powiązania perspektywy instytucjonalnej z teoretyczno-metodologiczną oraz problemową. Redaktorzy zdecydowanie zrywają z prostym, kronikarskim opowiadaniem dziejów instytucji, proponując zamiast tego perspektywę problemową i autorefleksyjną. W jej ramach historia wrocławskiej etnologii i antropologii kulturowej ukazana zostaje jako żywy, nieustannie przekształcający się proces odpowiadania na zmienne uwarunkowania polityczne, społeczne i epistemologiczne. Tak zaprojektowana rama interpretacyjna sprawia, że tom przestaje być jedynie jubileuszowym podsumowaniem, a staje się mocnym, wyrazistym głosem w debacie nad przeobrażeniami dyscypliny w Polsce po 1945 roku. Dobór przedrukowywanych tekstów oddaje głos kolejnym pokoleniom badaczy i badaczek, dzięki czemu publikacja zyskuje wyjątkową wartość dokumentacyjną i zmienia się zarazem w wartościowe narzędzie dydaktyczne. Istotną zaletą jest ukazanie teoretyczno-metodologicznego pluralizmu wrocławskiego ośrodka bez ahistorycznego idealizowania jego dorobku oraz nieograniczanie się do wąsko pojmowanej historii instytucji. W licznych rozdziałach wrocławski przypadek został ukazany jako modelowe studium przemian polskiej etnologii i antropologii kulturowej, dzięki czemu książka może zainteresować nie tylko badaczy związanych z Uniwersytetem Wrocławskim. z recenzji dr. hab. Marcina Brockiego
Prawa autorskie (c) 2026 Antoni Kuczyński, Michał Mokrzan, Katarzyna Majbroda, Mirosław Marczyk, Eugeniusz Kłosek, Zbigniew Libera, Adam Paluch, Barbara Bazielich, Dorota Simonides; Monika Baer (Volume editor); Franciszek Mikołaj Rosiński, Aleksander Lech Godlewski, Edward Pietraszek, Józef Gajek, Adolf Nasz, Roman Reinfuss; Janina Radziszewska, Konrad Górny (Volume editor)
Niniejsza księga gromadzi artykuły naukowe ofiarowane Profesorowi Krzysztofowi Pleśniarowiczowi z okazji Jego jubileuszu, a także adresy gratulacyjne, wspomnienia i dedykacje literackie napisane specjalnie z tej okazji przez Autorów – Przyjaciół i Współpracowników Profesora. Profesor Krzysztof Pleśniarowicz niemal 50 lat pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1977-2000 był związany z Katedrą Teatru i Dramatu UJ, w latach 1994-2000 pełnił funkcję dyrektora Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka. Następnie kierował Katedrą Kultury Współczesnej UJ (2004-2025), był współzałożycielem Instytutu Kultury UJ (2009) oraz prodziekanem Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ (2008-2016). W latach 2018-2025 był przewodniczącym Rady Instytutu Kultury UJ. Jest autorem, współautorem i redaktorem 41 publikacji książkowych z dyscyplin literaturoznawstwa i nauk o sztuce oraz około 200 artykułów i recenzji w 12 językach.
Wojna i pamięć. Wybrane zagadnienia z dziejów Polskiego Państwa Podziemnego
Historia, zwłaszcza najnowsza, zawsze była elementem rozgrywek politycznych. Każda opcja polityczna chciała prezentować nieodległe wydarzenia w sposób dla siebie korzystny. Przypisywane wielu politykom, a przypięte Bolesławowi Piaseckiemu stwierdzenie, że historie tworzy się dwa razy: raz, gdy się w niej uczestniczy, a drugi raz, gdy się z niej wybiera to, co chce się przekazać przyszłym pokoleniom, było aktualne przez cały okres po zakończeniu II wojny światowej. […] Klasycznym tego przykładem jest stosunek – czy raczej ewolucja tego stosunku – do całości działań Armii Krajowej. Od krytyki, i to czasami krytyki totalnej, do uwielbienia i bezkrytycznego podejścia do działań tej formacji. Na szczęście znaleźli się uczeni, którzy w sposób obiektywny, bez oglądania się na aktualną poprawność polityczną, pisali o Armii Krajowej. Do grona tych uczonych należy bez wątpienia prof. Grzegorz Mazur. […] Książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika, jest podsumowaniem całokształtu działalności prof. Mazura; uczonego, który ma – można powiedzieć – markę wyraźnie wyjątkową spośród osób zajmujących się pewnymi tematami. Nie sztuką jest bowiem pisanie o tym obecnie, sztuką było to 40 lat temu i z tej próby Profesor wyszedł obronną ręką. ze wstępu prof. Jacka M. Majchrowskiego
Prawa autorskie (c) 2026 Barbara Jundo-Kaliszewska, Wojciech Łysek, Andrzej P. Łydka, Joanna Chudzicka, Marta Polaczek-Bigaj, Jan Pisuliński, Paweł Skorut, Anna Pachowicz, Grzegorz Ostasz, Monika Makowska, Karol Kordas; Olgierd Grott (Volume editor); Aleksander Głogowski, Waldemar Grabowski, Dawid Golik, Paweł Glugla, Tomasz Dudek, Tadeusz Dubicki, Andrzej Borcz, Jacek Chrobaczyński, Jacek M. Majchrowski; Renata Król-Mazur (Volume editor)
Plus ultra – dewiza Karola V, później przyswojona także przez Francisa Bacona – wyraża niesłabnące pragnienie przekraczania granic, odkrywania nowych lądów, wkraczania w nieznane. Książką o takim tytule przyjaciele i uczniowie postanowili uczcić jubileusz 60. urodzin prof. Marka Walczaka, wielkiego humanisty, którego działań i zainteresowań badawczych nie da się zamknąć w ramach – oficjalnie przezeń reprezentowanej – historii sztuki średniowiecznej. Ofiarowane mu w tym tomie studia nie tworzą zamkniętej i jednolitej całości. Wręcz przeciwnie, poruszają one różnorodne zagadnienia historii kultury i sztuki europejskiej od późnego antyku po XX wiek (z wyraźnym jednak akcentem na Europę Środkową oraz sztukę późnego średniowiecza i nowożytności), odzwierciedlając tak drogą sercu Jubilata różnorodność i – charakteryzującą go stale – młodzieńczą potrzebę przekraczania horyzontów. Jak zauważył w recenzji tomu prof. Przemysław Mrozowski: „Wielka różnorodność może być zarówno wadą, jak i zaletą ksiąg pamiątkowych. Wadą, bo nie skupia uwagi czytelnika na jednym, mniej lub bardziej szerokim problemie badawczym; zaletą, gdyż daje wgląd w stan badań i rozpoznania tematów, którymi zajmują się najpoważniejsi badacze historii sztuki w Polsce i w naszej części Europy. Jak jest w przypadku księgi dla Marka Walczaka? Uznać trzeba, że różnorodność jest w tym przypadku jej zaletą”.
Prawa autorskie (c) 2026 Mateusz Grzęda, Dobrosława Horzela, Wojciech Walanus et. al
Książka zawiera edycję krytyczną wraz z opracowaniem korespondencji wymienianej w latach 1859-1887 między Józefem Ignacym Kraszewskim (1812-1887) a Władysławem Mickiewiczem (1838-1926), najstarszym synem Adama Mickiewicza. Owe listy są przechowywane w zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Jagiellońskiej (rękopisy o sygnaturach: 6520, 6527, 13133-13137) i nigdy wcześniej nie były ogłoszone drukiem, z wyjątkiem fragmentów opublikowanych przez Władysława Mickiewicz w jego Pamiętnikach (Mémoires). Listy Władysława Mickiewicza do Józefa Ignacego Kraszewskiego stanowią niewielką część ogromnej spuścizny epistolarnej powieściopisarza, przekazanej Bibliotece Jagiellońskiej po jego śmierci przez jego spadkobierców. Natomiast listy Kraszewskiego do Mickiewicza zostały zdeponowane przez Władysława lub jego córkę Marię w Muzeum Adama Mickiewicza, działającym przy Bibliotece Polskiej w Paryżu, a stamtąd w czasach II wojny światowej zagrabione przez Niemców wraz z innymi zbiorami. W 1965 r. owe listy zostały podarowane Polsce przez władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej i następnie przekazano je Bibliotece Jagiellońskiej. Mowa o ponad 400 listach, napisanych w języku polskim i francuskim, przy czym nieznaczną przewagę liczebną stanowią listy francuskojęzyczne, którym towarzyszą w niniejszej książce tłumaczenia na język polski. Tematyka listów jest bardzo różnorodna: sprawy wydawnicze, sprawy polskie (w tym emigracyjne), międzynarodowe oraz sprawy prywatne. Kraszewski i Mickiewicz wywierali wielki wpływ na ówcześnie żyjących Polaków, poza tym byli bacznymi obserwatorami bieżących wypadków, dlatego ich listy mogą stanowić źródło cennych informacji dla historyków zajmujących się tym okresem.
Prawa autorskie (c) 2026 Józef Ignacy Kraszewski, Władysław Mickiewicz
Zbiór dokumentów ilustrujących dzieje Ormian polskich od schyłku wieku XIII do schyłku wieku XVIII został zatytułowany Nowy Aliszan na cześć Ghewonda Aliszana (Ղեւոնդ Ալիշան), mnicha z ormiańskokatolickiego zakonu mechitarystów, żyjącego w latach 1820-19011. Ghewond Aliszan urodził się w Konstantynopolu, w rodzinie zamożnego kupca handlującego antykami i numizmatami. Na chrzcie otrzymał imię Kerowpē. W 1832 roku przyjechał wraz z bratem na wyspę San Lazzaro degli Armeni w Wenecji, gdzie uczył się w szkole prowadzonej przez mechitarystów, katolicki zakon męski dla Ormian, o regule zbliżonej do benedyktyńskiej i założony w 1701 roku w Konstantynopolu przez Mechitara z Sebastii. W 1840 roku Aliszan otrzymał święcenia kapłańskie i złożył śluby zakonne, przybierając imię Ghewond (potem był też znany w Europie pod odpowiednikami tego ormiańskiego imienia – Leon, w języku włoskim: Leonzio, po francusku: Léonce). Przez pierwsze dziesięciolecia swej działalności uczył w szkołach dla chłopców, prowadzonych przez mechitarystów w Wenecji i Paryżu, sporo podróżował po Europie w sprawach naukowych, kierował zakonem. Od lat 70. XIX wieku poświęcił się już niemal wyłącznie pracom pisarskim. Był historykiem, pedagogiem, poetą, tłumaczem i edytorem, oraz we wszystkich tych przedsięwzięciach – patriotą Armenii, wtedy pozostającej pod rządami dwóch tradycyjnie niechętnych jej imperiów: perskiego i tureckiego. Patriotyzm nierozerwalnie łączył z wiarą chrześcijańską. Rezydował głównie w klasztorze weneckim. Tam też zmarł i został pochowany. Aliszan wniósł wielki wkład w literaturę i naukę ormiańską swych czasów oraz w europejskie badania nad tymi zagadnieniami. Przez wiele lat redagował zakonne czasopismo naukowe „Bazmavēp”, na którego łamach ukazało się też sporo cennych przyczynków do historii diaspory ormiańskiej na ziemiach polskich. Swe prace naukowe pisał w klasycznym języku ormiańskim, co ograniczało krąg ich odbiorców, z kolei poezję – romantyczną w swej formie – tworzył także w języku nowoczesnym. Przekładał na ormiański znaczące utwory literackie z języków: włoskiego, angielskiego, francuskiego i perskiego. Zdobył uznanie w świecie naukowym, czego dowodem były liczne członkostwa w towarzystwach badawczych całej Europy, od Petersburga po Paryż i Rzym.
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Monika Agopsowicz, Mikołaj Walkowicz (Volume editor)
W pracy tej rozważam problem sensowności bytu jako takiego, a w tym – jako pierwszoplanowy – egzystencji ludzkiej. Streszczając rzecz najogólniej: dochodzę do przekonania, że sensowność całego obszaru bytowości ujawnia się jako możliwość realizacji przez obdarzone wolną wolą istoty rozumne wartości autotelicznych („perfekcyjnych”), które mają swoje umocowanie w istnieniu absolutnym – w osobowym Bogu jako gwarancie najwyższej i ostatecznej sensowności wszechbytu. W dużej mierze książka ta stanowi polemikę z próbami czysto humanistycznego (antropocentrycznego) oraz naturalistycznego uzasadnienia sensowności bytu, prowadzoną z perspektywy myśli (religii, teologii i filozofii) chrześcijańskiej. Ponieważ wiele z prezentowanych tu ustaleń (chociaż nie wszystkie ani nawet nie większość) opartych jest na przekonaniach religijnych, a książka ta w zamyśle moim nie ma charakteru konfesyjnego, ustalenia te należy traktować jako pewne prawdy warunkowe. W tych przypadkach chodzi o to, aby wyciągnąć logiczne konsekwencje z myśli (religii oraz teologii) chrześcijańskiej.
Podróż do Polski oraz w inne strony zamieszkiwane przez Ormian, których przodkowie przybyli z miasta Ani
Minas Bższkianc (1777-1751) był ormiańskim filologiem, pedagogiem, historykiem, etnografem, muzykologiem, członkiem zakonu Mechitarystów. W 1804 roku w Wenecji został wyświęcony na księdza i uzyskał stopień wardapeta, to jest doktora teologii. Udzielał się następnie jako nauczyciel i wychowawca w szkole klasztornej przygotowującej kandydatów do zakonu i do kapłaństwa. W tych latach pojawiły się u niego zainteresowania językowe i pedagogiczne. Był znawcą wielu języków: tureckiego, arabskiego, perskiego, tatarskiego, łacińskiego, włoskiego, francuskiego i rosyjskiego. Nauczał w szkołach w Konstantynopolu, Trapezuncie, Odessie, Karasubazarze. Pisał podręczniki szkolne i brał udział w opracowaniu nowego systemu notacji muzycznej. Na potrzeby szkolne przełożył na ormiański język pospolity (aszcharabar) powieść Daniela Defoe Robinson Cruzoe. W latach 1820-1847 pracował wśród Ormian katolików w Rosji. W 1830 roku w drukarni klasztoru Mechitarystów na wyspie San Lazzaro w Wenecji opublikował książkę pt.: Podróż do Polski oraz w inne strony zamieszkiwane przez Ormian, których przodkowie przybyli z miasta Ani. W pierwszej jej części zawarł historię Królestwa Armenii pod rządami dynastii Bagratunich (IX–XI w.). Wierzył bowiem, że po upadku stolicy „tysiąca i jeden kościołów”, ocalali wychodźcy skierowali się w stronę Pontu, Bułgarii, Wołoszczyzny, Mołdawii, Krymu i Polski. Mit pochodzenia wszystkich Ormian tych regionów od uchodźców z tego miasta odegrał ważną rolę w historiografii ormiańskiej. W Polsce upowszechnił go w XIX wieku dominikanin, a zarazem Ormianin, ks. Sadok Barącz.
Prawa autorskie (c) 2025 Minas Bższkianc
Oddawany do rąk Czytelników tom 2 książki pt. Śladami Armii Krajowej w Małopolsce. Przewodnik historyczno-krajoznawczy stanowi kontynuację inicjatywy rozpoczętej w zakresie działalności Muzeum Armii Krajowej w Krakowie im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w 2019 r., a zmierzającej do stworzenia w ramach pieszej turystyki regionalnej nowej gałęzi, która stanowić ma jedyne w swoim rodzaju studium historii i pamięci na terenie Małopolski. Zarówno poprzedni, jak i obecnie publikowany przewodnik mogły powstać przede wszystkim dzięki hojności Marszałka Województwa Małopolskiego, który sfinansował to przedsięwzięcie, za co Panu Marszałkowi Witoldowi Kozłowskiemu pragniemy w tym miejscu serdecznie podziękować. Tom 1 przewodnika spotkał się z życzliwym przyjęciem zarówno przez turystów, jak i osoby zawodowo z turystyką związane, z Prezesem Małopolskiej Organizacji Turystycznej – Panem Grzegorzem Biedroniem na czele. W nie mniejszym stopniu z pozytywnym zainteresowaniem odniosły się do naszej pracy szerokie grono pasjonatów historii i jej znawców oraz środowiska kombatanckie. Na terenie naszego województwa słowa uznania usłyszeliśmy od Prezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Małopolskiego – Pana Grzegorza Surdego. Niezwykle ucieszył nas fakt, że informacja o tej publikacji przekroczyła granice województwa małopolskiego – dotarła do nas bowiem bardzo pozytywna recenzja książki, wystawiona w stolicy przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – Pana Jana Józefa Kasprzyka. W związku z tak dużym uznaniem, z jakim spotkał się przewodnik Śladami Armii Krajowej w Małopolsce, zespół autorski zdecydował się podjąć trud opracowania tomu 2.
Prawa autorskie (c) 2021 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Przewodnik skierowany jest do szerokiej i różnorodnej grupy odbiorców, poczynając od młodzieży szkolnej po seniorów, od pasjonatów historii po turystów niezorientowanych w skomplikowanych dziejach odwiedzanych terenów, od cywili po wojskowych. Jednym słowem dedykowany jest osobom w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach. Dzięki zróżnicowanej treści, jak i przejrzystemu rozmieszczeniu tematów na stronach przewodnika można z niego korzystać w różnoraki sposób w zależności od pomysłów na spędzenie czasu w terenie.
Prawa autorskie (c) 2019 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Książka Jednostka Wojskowa Nil. Współczesność – historia – tradycja realizuje kilka istotnych celów, co wpływa na strukturę niniejszego opracowania. Podstawowym z nich jest chęć zapoznania czytelników z JW NIL, jednostką wychodzącą naprzeciw zmieniającym się warunkom, a przez to i różnym zapotrzebowaniom na jej działanie. Kolejnym celem, dla którego realizacji powstała książka, jest potrzeba kompleksowego wskazania elementów, na których budowany jest etos żołnierzy służących w JW NIL. Zarówno patron gen. August Emil Fieldorf, jak i żołnierze Kedywu, do których nawiązuje swą tradycją JW NIL, stanowią doskonały punkt wyjścia do budowania ducha współczesnej jednostki Wojsk Specjalnych. Oprócz zaprezentowania działalności i tradycji tytułowej jednostki niniejsze opracowanie zachęca czytelników do dotknięcia historii zapisanej w przestrzeni geograficznej. Wskazując miejsca związane z bohaterami, na których buduje swą tożsamość JW NIL, książka bez wątpienia wzmacnia przekaz, dając odbiorcy możliwość bezpośredniego znalezienia się w miejscach opisywanych na jej stronach.
Prawa autorskie (c) 2025 Olgierd Grott (Volume editor); Jarosław Michalik, Monika Karolczuk, Karol Kordas, Tomasz Dudek, Joanna Chudzicka, Marek Bik, Paweł Stachnik
Publikacja Samorząd terytorialny na Dolnym Śląsku. Sprawy, dylematy i wyzwania wpisuje się w tegoroczny jubileusz 35-lecia reformy samorządowej z 8 marca 1990 r. To właśnie wtedy odbudowano samorząd gminny, przywracając podmiotowość wspólnotom lokalnym i dając nowy impuls do rozwoju prawie 2500 gmin. Monografia nie tylko diagnozuje stan polskiej samorządności, lecz także wskazuje na różnorodne problemy i wyzwania stojące przed samorządem terytorialnym, takie jak wojna w Ukrainie, kryzys energetyczny, skutki pandemii, potrzeba nowego podejścia do bezpieczeństwa publicznego, procesy migracyjne, depopulacja miast i miasteczek, w tym dolnośląskich, zarządzanie oświatą i służbą zdrowia, powódź 2024 r. w regionie czy skażenie rzeki Odry (złota alga). Aby się z nimi zmierzyć, władze lokalne muszą podejmować szereg wieloaspektowych działań. Właśnie o tych kwestiach piszą Autorzy prezentowanej publikacji, oferując czytelnikowi wgląd w złożone zagadnienia dotyczące skutecznego zarządzania rozwojem regionalnym.
Prawa autorskie (c) 2025 Grzegorz Strauchold, Rafał Nowakowski (Volume editor); Mateusz Gąssowski, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Edward Czapiewski, Dorota Orlińska, Izabela Delfina Klisowska, Artur Łysoń, Kacper Rosner-Leszczyński
Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej : nr 12841–13300
Kolejny tom Inwentarza rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej – w odróżnieniu od czterech poprzednich, poświęconych Archiwum Domowemu Pawlikowskich – składa się z opisów kilku archiwów rodowych i prywatnych (spuścizn), kolekcji autografów i pojedynczych rękopisów. Są to przeważnie materiały, które były rozproszone w zasobie akcesyjnym Sekcji Rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, ponieważ wpływały do zbiorów z różnych źródeł i/lub w różnych latach. Przy wyborze braliśmy pod uwagę wartość naukową i historyczną poszczególnych obiektów oraz zainteresowanie, jakim cieszą się u naszych czytelników.
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Jaglarz, Urszula Klatka (Volume editor)
Ryzyko dysleksji w warunkach dwujęzyczności polsko-obcej
Niniejsza książka stawia w centrum uwagi dziecko dwujęzyczne narażone na specyficzne trudności w uczeniu się. Autorzy umieszczają swoje rozważania w obrębie lingwistyki humanistycznej, rozwijanej przez Profesora Władysława T. Miodunkę, w ramach badań nad bilingwizmem polsko-obcym. Punktem wyjścia jest tu zjawisko dwujęzyczności rozpatrywane nie jako teoretyczny konstrukt, lecz jako konkretna sytuacja życiowa dzieci funkcjonujących pomiędzy dwoma językami i dwiema kulturami. Autorzy pokazują, jak specyficzne trudności w uczeniu się ujawniają się w obu kodach językowych, a jednocześnie dowodzą, że ryzyko dysleksji jest zjawiskiem nadrzędnym wobec bilingwizmu – niezależnym od tego, którym językiem dziecko się posługuje. Monografia wnosi istotny wkład do badań nad dysleksją i ryzykiem dysleksji, wykorzystuje klasyfikacje diagnostyczne (ICD-11, DSM-V, ICF) oraz koncepcje lingwistyczne oparte na analizie błędów syntagmatycznych i paradygmatycznych. Zastosowanie wspomnianych klasyfikacji oraz kwestionariusza LEAP-Q pozwala spojrzeć na dziecko nie tylko przez pryzmat deficytów, lecz przede wszystkim jego funkcjonowania w środowisku szkolnym i społecznym. Autorzy przekonują, że rzetelna diagnoza dziecka dwujęzycznego musi obejmować oba języki – edukacyjny i odziedziczony – oraz uwzględniać kontekst biografii językowej. Szczególnie cennym elementem książki są studia przypadków dzieci ukraińsko-polskojęzycznych zagrożonych dysleksją, zestawione z danymi dzieci dwujęzycznych bez trudności oraz dzieci jednojęzycznych z ryzykiem dysleksji. Analiza jakościowa i ilościowa ujawnia nie tylko typowe wzorce błędów, ale także podkreśla rolę pamięci fonologicznej, świadomości fonologicznej i strategii dekodowania tekstu. Autorzy wskazują, które zjawiska wynikają z zaburzeń linearnego przetwarzania języka, a które są efektem kontaktu dwóch systemów językowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Magdalena Knapek, Rafał Młyński
Literatura purnonsensu ma to do siebie, że jest szalenie zaraźliwa. Grzegorz Gądek zaraził się od najlepszych, jest więc ofiarą najszlachetniejszej mutacji wirusa nonsensu. Ofiarą, ale i nosicielem, zatem ostrzegam: jest wysoce prawdopodobne, że Czytelniczki i Czytelnicy tej niewinnej z pozoru książeczki niebawem sami będą próbować swoich sił w układaniu limeryków, moskalików i – nomen omen – pandemików. Ku uciesze, ale i zarazem ku utrapieniu swych bliskich. Michał Rusinek
Kasuya Makoto zaprasza na niespieszną wędrówkę po wyobrażeniach buddyjskich zaświatów, gdzie przemoc splata się z pożądaniem, a cierpienie z fascynacją. Autor prowadzi czytelnika przez mityczne krajobrazy oraz piekielne przestrzenie, które odbijają to, co wyparte, lecz nie zatarte w ludzkiej duszy. Cień podziemnych światów ciągnie się za nami – wystarczy spojrzeć za siebie
Poruszające wspomnienia okupacyjne Stanisławy Piekarskiej z Krakowa – wdowy, matki pięciorga dzieci, właścicielki firmy, a jednocześnie członkini konspiracji zaangażowanej w działalność podziemną. Aresztowana w 1940 r. przez Niemców, przesłuchiwana w budzącym grozę więzieniu przy ul. Montelupich, cudem odzyskała wolność. Aresztowana powtórnie, brawurowo uciekła gestapowcom i musiała ukrywać się do końca wojny. Oddzielona od domu, dzieci i swojej matki, drżała o ich życie i bezpieczeństwo. Podkrakowską wieś Targowisko, w której się ukrywała, opuściła po wsypie w miejscowej konspiracji. Z Warszawy wyjechała 1 sierpnia 1944 r., tuż przed wybuchem powstania. Resztę wojny spędziła w Łysej Górze koło Brzeska. Wielokrotnie w dramatycznych okolicznościach unikała schwytania przez Niemców i niechybnej śmierci. Swoje wspomnienia spisała w latach 70. XX w. Skrupulatnie przechowane przez wnuczkę, opracowane redakcyjnie i zaopatrzone w komentarze, ukazują się drukiem. Są niezwykłym świadectwem kobiecego patriotyzmu, hartu ducha i wytrwałości, pokazują też, jak trudne były realia okupacyjnej rzeczywistości.
Prawa autorskie (c) 2026 Wydawnictwo Księgarnia Akademicka
Rzeczpospolite partyzanckie – enklawy wolności
Rzeczpospolite partyzanckie to enklawy wolnej Polski, tereny opanowane przez siły własne AK i utrzymane przez dłuższy czas, zamieszkałe przez stałych mieszkańców, którzy znaleźli się pod władzą i opieką polskiego wojska. Obszary te powstawały w wyniku akcji partyzanckich oraz działań powstańczych w okresie poprzedzającym łub w toku wykonywania zadań operacji „Burza”. Realizacją powstańczej formy walki było również zdobywanie miast, samodzielne lub wespół z Armią Czerwoną. Rzeczpospolite partyzanckie i walka o miasta były najbardziej wymownymi wystąpieniami zbrojnymi, które przyniosły największe spełnienie i momenty chwały dla żołnierzy AK, jednocześnie będąc źródłem głębokich przeżyć, uniesień i radości dla umęczonego okupacją i terrorem polskiego społeczeństwa.
Prawa autorskie (c) 2025 Arkadiusz Bąk, Monika Karolczuk (Volume editor)
Stefan Stefanowicz Roszka (Stepannos Stepanian Roshka) był wybitnym intelektualistą ormiańskim z Polski, liturgistą, leksykografem, historykiem, tłumaczem i duszpasterzem katolickim, żyjącym w latach 1670-1739. Urodził się w ormiańskiej rodzinie kupieckiej w Kamieńcu Podolskim (Królestwo Polskie, dziś: Kamianets-Podilskyi na Ukrainie) tuż przed zajęciem tego miasta przez Turcję w 1672 roku. Wówczas wraz z rodziną schronił się w Siedmiogrodzie, gdzie w Gyergyószentmiklós (dziś: Gheorgheni w Rumunii) odebrał podstawowe wykształcenie w kościelnej szkole ormiańskiej i otrzymał niższe święcenia kapłańskie z rąk Minasa Zilifdar-oghlu, biskupa Ormian mołdawskich i wołoskich, który sympatyzował z katolicyzmem. Około 1689 roku wrócił do Polski, aby we Lwowie uczyć się na księdza obrządku ormiańskokatolickiego. Studia teologiczne na polecenie arcybiskupa Vartana Hunaniana, ówczesnego ordynariusza ormiańskokatolickiej diecezji lwowskiej, odbywał od 1691 roku w Rzymie w Collegium Urbanum przy Kongregacji Kościołów Wschodnich. W Rzymie też otrzymał święcenia kapłańskie z rąk Elii (Eliasza), ormiańskiego biskupa Betlejem (1700) i uzyskał doktorat (1701). W trakcie studiów poznał wielu wybitnych ludzi Kościołów rzymskiego i ormiańskiego, tłumaczył dla papieża Klemensa XI listy od hierarchów i świeckich dostojników z Armenii (m.in. przywiezione przez Israeala Oriego, posła melików ormiańskich), zbliżył się do najbogatszej rodziny ormiańskich kupców pochodzących z Persji – Scerimanów (Shahremanian). Do Polski wrócił w 1701 roku jako wytrawny znawca obrządku i kultury ormiańskiej; władał biegle językami: ormiańskim, łacińskim, włoskim i polskim, a także greckim i bułgarskim. W 1703 roku został przez arcybiskupa Deodata Nersesowicza, zarządzającego diecezją lwowską, skierowany do pracy duszpasterskiej na Podolu i Pokuciu, czyli w regionach największego w Polsce zasiedlenia ormiańskiego. Był tam najpierw dziekanem, rezydującym głównie w dwóch największych parafiach – Kamieniec Polski i Stanisławów (dziś: Ivano-Frankivsk na Ukrainie). W 1710 roku starał się z poparciem Kurii rzymskiej o funkcję arcybiskupa lwowskiego, lecz bezskutecznie z powodu oporu ormiańskiej gminy we Lwowie.
Prawa autorskie (c) 2025 Stefan Stefanowicz Roszka
Losy ostatnich bernardyńskich klasztorów na Kresach to nie suche daty i fakty – to barwna epopeja pełna niepowtarzalnych treści, pięknych przeżyć, dramatycznych wydarzeń. Epopeja napisana życiem zakonników w całości poświęconym Bogu i ludziom, zakorzenionym w wierze silnej, promieniującej i pewnej. Zamiarem autora jest ocalenie od zapomnienia działalności bernardynów na Kresach Południowo-Wschodnich, szczególnie tych pracujących tam w pierwszej połowie XX w. Odegrali oni istotną rolę w życiu społeczeństwa jako duszpasterze, obrońcy wiary i polskości, duchowi przywódcy i orędownicy sprawy polskiej. Dopóki trwali zakonnicy, rozmiłowani w atmosferze pracy i codzienności kresowych klasztorów, pamięć o nich była wciąż obecna. Dziś już wszyscy bohaterowie tamtych wydarzeń przekroczyli próg życia doczesnego. To nie tylko znak, że skończyła się pewna epoka, ale przede wszystkim sygnał, że tamte wydarzenia coraz bardziej się od nas oddalają. Zaciera się pamięć o bohaterskich czynach, poświęceniu i męczeństwie bernardynów na kresowych placówkach. Rolą tej publikacji jest utrwalenie dokonań ostatnich bernardynów w Małopolsce Wschodniej, z nadzieją, że będzie ona przydatną lekturą dla wszystkich pasjonatów historii bernardynów, Kościoła katolickiego i Polski.
Współczesne zmiany konstytucji w wybranych państwach europejskich
Publikacja analizuje zmiany konstytucyjne wprowadzone po 2005 roku w wybranych państwach europejskich: Bułgarii, Danii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Turcji, Węgrzech oraz Wielkiej Brytanii. Stanowi rezultat badań uwzględniających polityczne i społeczne uwarunkowania procesów nowelizacyjnych oraz ich szerszy kontekst ustrojowy. Celem opracowania jest odpowiedź na pytanie, czy zmiany te miały charakter przede wszystkim wewnętrzny („partykularyzm prawny”), czy też pozostawały w związku z tendencjami i doświadczeniami wspólnymi dla innych państw, zwłaszcza europejskich („wspólnota doświadczeń”). Sformułowane wnioski pozwalają ocenić, w jakim stopniu analizowane reformy konstytucyjne stanowią reakcję na krajowe wyzwania polityczne, a w jakim wpisują się w szersze procesy przemian ustrojowych w Europie i na świecie.
Prawa autorskie (c) 2025 Wojciech Firek, Marcin Krzemiński (Volume editor)
Książka przedstawia postać Marii Winowskiej, urodzonej w 1903 roku pisarki i znanej publicystki, która w 1939 roku wyemigrowała do Francji. Urodziła się w Skałacie nad Zbruczem, w polskiej rodzinie o wielokulturowych korzeniach. Znała dwanaście języków. Doktoryzowała się na filologii romańskiej we Lwowie. Była inicjatorką czasopisma „Verbum”. Zaangażowana we francuskim ruchu oporu, prowadziła w Tuluzie podziemne czasopismo „Służba”. Utrzymywała stałe kontakty z internowanym w Lourdes prym. Augusem Hlondem, którego teksty publikowała w „Służbie”. Aresztowana, trafiła na rok do więzienia i obozu koncentracyjnego na terenie Francji. Po wojnie, kierując się sugestią Hlonda, pozostała na emigracji. Utrzymywała bliskie kontakty z licznymi kardynałami katolickimi. Od uwolnienia prym. Wyszyńskiego z internowania każdorazowo, gdy przyjeżdżał on do Rzymu, M. Winowska również udawała się do Rzymu, gdzie pełniła funkcję jego sekretarza. Prowadziła w jego imieniu rozmowy z wysokimi hierarchami m.in. papieżem Pawłem VI i abpem Casarolim. Ściśle współpracowała z J. Nowakiem-Jeziorańskim w kwestiach przekazywania informacji do Radia Wolna Europa. Stała za wieloma wydarzeniami, w których pierwszoplanowymi postaciami byli prymas Wyszyński lub abp Karol Wojtyła, m.in. pisała listy do episkopatów świata, interweniowała w kwestiach uznania polskich= granic zachodnich przez Watykan, organizowała spotkania Jana Pawła II we Francji, organizowała wydanie książek Wyszyńskiego na Zachodzie. Napisała blisko 50 książek, wydawanych głównie w języku francuskim. Jako pierwsza opublikowała biografię franciszkanina Maksymiliana Kolbego. Jej książka Le Fou De Notre-Dame Le Père Maximilien Kolbe (1949) otrzymała nagrodę Akademii Francuskiej (1950) i zapoczątkowała ruch w kierunku popularyzacji i beatyfikacji Maksymiliana Marii Kolbego. Jej książki znalazły się w Polsce na indeksie cenzury i były trudno dostępne.
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Kołodziejska