Wydawnictwo Księgarnia Akademicka jest niezależną, naukową oficyną wydawniczą założoną w 1992 roku, działającą w Krakowie. Realizuje szeroką ofertę monografii i czasopism naukowych, głównie w dziedzinie humanistyki i nauk społecznych, w tym projekty cyfrowe oraz publikacje w otwartym dostępie.
Plus ultra – dewiza Karola V, później przyswojona także przez Francisa Bacona – wyraża niesłabnące pragnienie przekraczania granic, odkrywania nowych lądów, wkraczania w nieznane. Książką o takim tytule przyjaciele i uczniowie postanowili uczcić jubileusz 60. urodzin prof. Marka Walczaka, wielkiego humanisty, którego działań i zainteresowań badawczych nie da się zamknąć w ramach – oficjalnie przezeń reprezentowanej – historii sztuki średniowiecznej. Ofiarowane mu w tym tomie studia nie tworzą zamkniętej i jednolitej całości. Wręcz przeciwnie, poruszają one różnorodne zagadnienia historii kultury i sztuki europejskiej od późnego antyku po XX wiek (z wyraźnym jednak akcentem na Europę Środkową oraz sztukę późnego średniowiecza i nowożytności), odzwierciedlając tak drogą sercu Jubilata różnorodność i – charakteryzującą go stale – młodzieńczą potrzebę przekraczania horyzontów. Jak zauważył w recenzji tomu prof. Przemysław Mrozowski: „Wielka różnorodność może być zarówno wadą, jak i zaletą ksiąg pamiątkowych. Wadą, bo nie skupia uwagi czytelnika na jednym, mniej lub bardziej szerokim problemie badawczym; zaletą, gdyż daje wgląd w stan badań i rozpoznania tematów, którymi zajmują się najpoważniejsi badacze historii sztuki w Polsce i w naszej części Europy. Jak jest w przypadku księgi dla Marka Walczaka? Uznać trzeba, że różnorodność jest w tym przypadku jej zaletą”.
Prawa autorskie (c) 2026 Mateusz Grzęda, Dobrosława Horzela, Wojciech Walanus et. al
Książka zawiera edycję krytyczną wraz z opracowaniem korespondencji wymienianej w latach 1859-1887 między Józefem Ignacym Kraszewskim (1812-1887) a Władysławem Mickiewiczem (1838-1926), najstarszym synem Adama Mickiewicza. Owe listy są przechowywane w zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Jagiellońskiej (rękopisy o sygnaturach: 6520, 6527, 13133-13137) i nigdy wcześniej nie były ogłoszone drukiem, z wyjątkiem fragmentów opublikowanych przez Władysława Mickiewicz w jego Pamiętnikach (Mémoires). Listy Władysława Mickiewicza do Józefa Ignacego Kraszewskiego stanowią niewielką część ogromnej spuścizny epistolarnej powieściopisarza, przekazanej Bibliotece Jagiellońskiej po jego śmierci przez jego spadkobierców. Natomiast listy Kraszewskiego do Mickiewicza zostały zdeponowane przez Władysława lub jego córkę Marię w Muzeum Adama Mickiewicza, działającym przy Bibliotece Polskiej w Paryżu, a stamtąd w czasach II wojny światowej zagrabione przez Niemców wraz z innymi zbiorami. W 1965 r. owe listy zostały podarowane Polsce przez władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej i następnie przekazano je Bibliotece Jagiellońskiej. Mowa o ponad 400 listach, napisanych w języku polskim i francuskim, przy czym nieznaczną przewagę liczebną stanowią listy francuskojęzyczne, którym towarzyszą w niniejszej książce tłumaczenia na język polski. Tematyka listów jest bardzo różnorodna: sprawy wydawnicze, sprawy polskie (w tym emigracyjne), międzynarodowe oraz sprawy prywatne. Kraszewski i Mickiewicz wywierali wielki wpływ na ówcześnie żyjących Polaków, poza tym byli bacznymi obserwatorami bieżących wypadków, dlatego ich listy mogą stanowić źródło cennych informacji dla historyków zajmujących się tym okresem.
Bibliotheca Iagiellonica. Fontes et Studia
Prawa autorskie (c) 2026 Józef Ignacy Kraszewski, Władysław Mickiewicz
Zbiór dokumentów ilustrujących dzieje Ormian polskich od schyłku wieku XIII do schyłku wieku XVIII został zatytułowany Nowy Aliszan na cześć Ghewonda Aliszana (Ղեւոնդ Ալիշան), mnicha z ormiańskokatolickiego zakonu mechitarystów, żyjącego w latach 1820-19011. Ghewond Aliszan urodził się w Konstantynopolu, w rodzinie zamożnego kupca handlującego antykami i numizmatami. Na chrzcie otrzymał imię Kerowpē. W 1832 roku przyjechał wraz z bratem na wyspę San Lazzaro degli Armeni w Wenecji, gdzie uczył się w szkole prowadzonej przez mechitarystów, katolicki zakon męski dla Ormian, o regule zbliżonej do benedyktyńskiej i założony w 1701 roku w Konstantynopolu przez Mechitara z Sebastii. W 1840 roku Aliszan otrzymał święcenia kapłańskie i złożył śluby zakonne, przybierając imię Ghewond (potem był też znany w Europie pod odpowiednikami tego ormiańskiego imienia – Leon, w języku włoskim: Leonzio, po francusku: Léonce). Przez pierwsze dziesięciolecia swej działalności uczył w szkołach dla chłopców, prowadzonych przez mechitarystów w Wenecji i Paryżu, sporo podróżował po Europie w sprawach naukowych, kierował zakonem. Od lat 70. XIX wieku poświęcił się już niemal wyłącznie pracom pisarskim. Był historykiem, pedagogiem, poetą, tłumaczem i edytorem, oraz we wszystkich tych przedsięwzięciach – patriotą Armenii, wtedy pozostającej pod rządami dwóch tradycyjnie niechętnych jej imperiów: perskiego i tureckiego. Patriotyzm nierozerwalnie łączył z wiarą chrześcijańską. Rezydował głównie w klasztorze weneckim. Tam też zmarł i został pochowany. Aliszan wniósł wielki wkład w literaturę i naukę ormiańską swych czasów oraz w europejskie badania nad tymi zagadnieniami. Przez wiele lat redagował zakonne czasopismo naukowe „Bazmavēp”, na którego łamach ukazało się też sporo cennych przyczynków do historii diaspory ormiańskiej na ziemiach polskich. Swe prace naukowe pisał w klasycznym języku ormiańskim, co ograniczało krąg ich odbiorców, z kolei poezję – romantyczną w swej formie – tworzył także w języku nowoczesnym. Przekładał na ormiański znaczące utwory literackie z języków: włoskiego, angielskiego, francuskiego i perskiego. Zdobył uznanie w świecie naukowym, czego dowodem były liczne członkostwa w towarzystwach badawczych całej Europy, od Petersburga po Paryż i Rzym.
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Monika Agopsowicz, Mikołaj Walkowicz (Volume editor)
W pracy tej rozważam problem sensowności bytu jako takiego, a w tym – jako pierwszoplanowy – egzystencji ludzkiej. Streszczając rzecz najogólniej: dochodzę do przekonania, że sensowność całego obszaru bytowości ujawnia się jako możliwość realizacji przez obdarzone wolną wolą istoty rozumne wartości autotelicznych („perfekcyjnych”), które mają swoje umocowanie w istnieniu absolutnym – w osobowym Bogu jako gwarancie najwyższej i ostatecznej sensowności wszechbytu. W dużej mierze książka ta stanowi polemikę z próbami czysto humanistycznego (antropocentrycznego) oraz naturalistycznego uzasadnienia sensowności bytu, prowadzoną z perspektywy myśli (religii, teologii i filozofii) chrześcijańskiej. Ponieważ wiele z prezentowanych tu ustaleń (chociaż nie wszystkie ani nawet nie większość) opartych jest na przekonaniach religijnych, a książka ta w zamyśle moim nie ma charakteru konfesyjnego, ustalenia te należy traktować jako pewne prawdy warunkowe. W tych przypadkach chodzi o to, aby wyciągnąć logiczne konsekwencje z myśli (religii oraz teologii) chrześcijańskiej.
Podróż do Polski oraz w inne strony zamieszkiwane przez Ormian, których przodkowie przybyli z miasta Ani
Minas Bższkianc (1777-1751) był ormiańskim filologiem, pedagogiem, historykiem, etnografem, muzykologiem, członkiem zakonu Mechitarystów. W 1804 roku w Wenecji został wyświęcony na księdza i uzyskał stopień wardapeta, to jest doktora teologii. Udzielał się następnie jako nauczyciel i wychowawca w szkole klasztornej przygotowującej kandydatów do zakonu i do kapłaństwa. W tych latach pojawiły się u niego zainteresowania językowe i pedagogiczne. Był znawcą wielu języków: tureckiego, arabskiego, perskiego, tatarskiego, łacińskiego, włoskiego, francuskiego i rosyjskiego. Nauczał w szkołach w Konstantynopolu, Trapezuncie, Odessie, Karasubazarze. Pisał podręczniki szkolne i brał udział w opracowaniu nowego systemu notacji muzycznej. Na potrzeby szkolne przełożył na ormiański język pospolity (aszcharabar) powieść Daniela Defoe Robinson Cruzoe. W latach 1820-1847 pracował wśród Ormian katolików w Rosji. W 1830 roku w drukarni klasztoru Mechitarystów na wyspie San Lazzaro w Wenecji opublikował książkę pt.: Podróż do Polski oraz w inne strony zamieszkiwane przez Ormian, których przodkowie przybyli z miasta Ani. W pierwszej jej części zawarł historię Królestwa Armenii pod rządami dynastii Bagratunich (IX–XI w.). Wierzył bowiem, że po upadku stolicy „tysiąca i jeden kościołów”, ocalali wychodźcy skierowali się w stronę Pontu, Bułgarii, Wołoszczyzny, Mołdawii, Krymu i Polski. Mit pochodzenia wszystkich Ormian tych regionów od uchodźców z tego miasta odegrał ważną rolę w historiografii ormiańskiej. W Polsce upowszechnił go w XIX wieku dominikanin, a zarazem Ormianin, ks. Sadok Barącz.
Prawa autorskie (c) 2025 Minas Bższkianc
Oddawany do rąk Czytelników tom 2 książki pt. Śladami Armii Krajowej w Małopolsce. Przewodnik historyczno-krajoznawczy stanowi kontynuację inicjatywy rozpoczętej w zakresie działalności Muzeum Armii Krajowej w Krakowie im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w 2019 r., a zmierzającej do stworzenia w ramach pieszej turystyki regionalnej nowej gałęzi, która stanowić ma jedyne w swoim rodzaju studium historii i pamięci na terenie Małopolski. Zarówno poprzedni, jak i obecnie publikowany przewodnik mogły powstać przede wszystkim dzięki hojności Marszałka Województwa Małopolskiego, który sfinansował to przedsięwzięcie, za co Panu Marszałkowi Witoldowi Kozłowskiemu pragniemy w tym miejscu serdecznie podziękować. Tom 1 przewodnika spotkał się z życzliwym przyjęciem zarówno przez turystów, jak i osoby zawodowo z turystyką związane, z Prezesem Małopolskiej Organizacji Turystycznej – Panem Grzegorzem Biedroniem na czele. W nie mniejszym stopniu z pozytywnym zainteresowaniem odniosły się do naszej pracy szerokie grono pasjonatów historii i jej znawców oraz środowiska kombatanckie. Na terenie naszego województwa słowa uznania usłyszeliśmy od Prezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Małopolskiego – Pana Grzegorza Surdego. Niezwykle ucieszył nas fakt, że informacja o tej publikacji przekroczyła granice województwa małopolskiego – dotarła do nas bowiem bardzo pozytywna recenzja książki, wystawiona w stolicy przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – Pana Jana Józefa Kasprzyka. W związku z tak dużym uznaniem, z jakim spotkał się przewodnik Śladami Armii Krajowej w Małopolsce, zespół autorski zdecydował się podjąć trud opracowania tomu 2.
Prawa autorskie (c) 2021 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Przewodnik skierowany jest do szerokiej i różnorodnej grupy odbiorców, poczynając od młodzieży szkolnej po seniorów, od pasjonatów historii po turystów niezorientowanych w skomplikowanych dziejach odwiedzanych terenów, od cywili po wojskowych. Jednym słowem dedykowany jest osobom w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach. Dzięki zróżnicowanej treści, jak i przejrzystemu rozmieszczeniu tematów na stronach przewodnika można z niego korzystać w różnoraki sposób w zależności od pomysłów na spędzenie czasu w terenie.
Prawa autorskie (c) 2019 Arkadiusz Bąk, Marek Bik, Olgierd Grott, Monika Karolczuk
Książka Jednostka Wojskowa Nil. Współczesność – historia – tradycja realizuje kilka istotnych celów, co wpływa na strukturę niniejszego opracowania. Podstawowym z nich jest chęć zapoznania czytelników z JW NIL, jednostką wychodzącą naprzeciw zmieniającym się warunkom, a przez to i różnym zapotrzebowaniom na jej działanie. Kolejnym celem, dla którego realizacji powstała książka, jest potrzeba kompleksowego wskazania elementów, na których budowany jest etos żołnierzy służących w JW NIL. Zarówno patron gen. August Emil Fieldorf, jak i żołnierze Kedywu, do których nawiązuje swą tradycją JW NIL, stanowią doskonały punkt wyjścia do budowania ducha współczesnej jednostki Wojsk Specjalnych. Oprócz zaprezentowania działalności i tradycji tytułowej jednostki niniejsze opracowanie zachęca czytelników do dotknięcia historii zapisanej w przestrzeni geograficznej. Wskazując miejsca związane z bohaterami, na których buduje swą tożsamość JW NIL, książka bez wątpienia wzmacnia przekaz, dając odbiorcy możliwość bezpośredniego znalezienia się w miejscach opisywanych na jej stronach.
Prawa autorskie (c) 2025 Olgierd Grott (Volume editor); Jarosław Michalik, Monika Karolczuk, Karol Kordas, Tomasz Dudek, Joanna Chudzicka, Marek Bik, Paweł Stachnik
Publikacja Samorząd terytorialny na Dolnym Śląsku. Sprawy, dylematy i wyzwania wpisuje się w tegoroczny jubileusz 35-lecia reformy samorządowej z 8 marca 1990 r. To właśnie wtedy odbudowano samorząd gminny, przywracając podmiotowość wspólnotom lokalnym i dając nowy impuls do rozwoju prawie 2500 gmin. Monografia nie tylko diagnozuje stan polskiej samorządności, lecz także wskazuje na różnorodne problemy i wyzwania stojące przed samorządem terytorialnym, takie jak wojna w Ukrainie, kryzys energetyczny, skutki pandemii, potrzeba nowego podejścia do bezpieczeństwa publicznego, procesy migracyjne, depopulacja miast i miasteczek, w tym dolnośląskich, zarządzanie oświatą i służbą zdrowia, powódź 2024 r. w regionie czy skażenie rzeki Odry (złota alga). Aby się z nimi zmierzyć, władze lokalne muszą podejmować szereg wieloaspektowych działań. Właśnie o tych kwestiach piszą Autorzy prezentowanej publikacji, oferując czytelnikowi wgląd w złożone zagadnienia dotyczące skutecznego zarządzania rozwojem regionalnym.
Prawa autorskie (c) 2025 Grzegorz Strauchold, Rafał Nowakowski (Volume editor); Mateusz Gąssowski, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Edward Czapiewski, Dorota Orlińska, Izabela Delfina Klisowska, Artur Łysoń, Kacper Rosner-Leszczyński
Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej : nr 12841–13300
Kolejny tom Inwentarza rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej – w odróżnieniu od czterech poprzednich, poświęconych Archiwum Domowemu Pawlikowskich – składa się z opisów kilku archiwów rodowych i prywatnych (spuścizn), kolekcji autografów i pojedynczych rękopisów. Są to przeważnie materiały, które były rozproszone w zasobie akcesyjnym Sekcji Rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, ponieważ wpływały do zbiorów z różnych źródeł i/lub w różnych latach. Przy wyborze braliśmy pod uwagę wartość naukową i historyczną poszczególnych obiektów oraz zainteresowanie, jakim cieszą się u naszych czytelników.
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Jaglarz, Urszula Klatka (Volume editor)
Ryzyko dysleksji w warunkach dwujęzyczności polsko-obcej
Niniejsza książka stawia w centrum uwagi dziecko dwujęzyczne narażone na specyficzne trudności w uczeniu się. Autorzy umieszczają swoje rozważania w obrębie lingwistyki humanistycznej, rozwijanej przez Profesora Władysława T. Miodunkę, w ramach badań nad bilingwizmem polsko-obcym. Punktem wyjścia jest tu zjawisko dwujęzyczności rozpatrywane nie jako teoretyczny konstrukt, lecz jako konkretna sytuacja życiowa dzieci funkcjonujących pomiędzy dwoma językami i dwiema kulturami. Autorzy pokazują, jak specyficzne trudności w uczeniu się ujawniają się w obu kodach językowych, a jednocześnie dowodzą, że ryzyko dysleksji jest zjawiskiem nadrzędnym wobec bilingwizmu – niezależnym od tego, którym językiem dziecko się posługuje. Monografia wnosi istotny wkład do badań nad dysleksją i ryzykiem dysleksji, wykorzystuje klasyfikacje diagnostyczne (ICD-11, DSM-V, ICF) oraz koncepcje lingwistyczne oparte na analizie błędów syntagmatycznych i paradygmatycznych. Zastosowanie wspomnianych klasyfikacji oraz kwestionariusza LEAP-Q pozwala spojrzeć na dziecko nie tylko przez pryzmat deficytów, lecz przede wszystkim jego funkcjonowania w środowisku szkolnym i społecznym. Autorzy przekonują, że rzetelna diagnoza dziecka dwujęzycznego musi obejmować oba języki – edukacyjny i odziedziczony – oraz uwzględniać kontekst biografii językowej. Szczególnie cennym elementem książki są studia przypadków dzieci ukraińsko-polskojęzycznych zagrożonych dysleksją, zestawione z danymi dzieci dwujęzycznych bez trudności oraz dzieci jednojęzycznych z ryzykiem dysleksji. Analiza jakościowa i ilościowa ujawnia nie tylko typowe wzorce błędów, ale także podkreśla rolę pamięci fonologicznej, świadomości fonologicznej i strategii dekodowania tekstu. Autorzy wskazują, które zjawiska wynikają z zaburzeń linearnego przetwarzania języka, a które są efektem kontaktu dwóch systemów językowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Magdalena Knapek, Rafał Młyński
Literatura purnonsensu ma to do siebie, że jest szalenie zaraźliwa. Grzegorz Gądek zaraził się od najlepszych, jest więc ofiarą najszlachetniejszej mutacji wirusa nonsensu. Ofiarą, ale i nosicielem, zatem ostrzegam: jest wysoce prawdopodobne, że Czytelniczki i Czytelnicy tej niewinnej z pozoru książeczki niebawem sami będą próbować swoich sił w układaniu limeryków, moskalików i – nomen omen – pandemików. Ku uciesze, ale i zarazem ku utrapieniu swych bliskich. Michał Rusinek
Kasuya Makoto zaprasza na niespieszną wędrówkę po wyobrażeniach buddyjskich zaświatów, gdzie przemoc splata się z pożądaniem, a cierpienie z fascynacją. Autor prowadzi czytelnika przez mityczne krajobrazy oraz piekielne przestrzenie, które odbijają to, co wyparte, lecz nie zatarte w ludzkiej duszy. Cień podziemnych światów ciągnie się za nami – wystarczy spojrzeć za siebie
Poruszające wspomnienia okupacyjne Stanisławy Piekarskiej z Krakowa – wdowy, matki pięciorga dzieci, właścicielki firmy, a jednocześnie członkini konspiracji zaangażowanej w działalność podziemną. Aresztowana w 1940 r. przez Niemców, przesłuchiwana w budzącym grozę więzieniu przy ul. Montelupich, cudem odzyskała wolność. Aresztowana powtórnie, brawurowo uciekła gestapowcom i musiała ukrywać się do końca wojny. Oddzielona od domu, dzieci i swojej matki, drżała o ich życie i bezpieczeństwo. Podkrakowską wieś Targowisko, w której się ukrywała, opuściła po wsypie w miejscowej konspiracji. Z Warszawy wyjechała 1 sierpnia 1944 r., tuż przed wybuchem powstania. Resztę wojny spędziła w Łysej Górze koło Brzeska. Wielokrotnie w dramatycznych okolicznościach unikała schwytania przez Niemców i niechybnej śmierci. Swoje wspomnienia spisała w latach 70. XX w. Skrupulatnie przechowane przez wnuczkę, opracowane redakcyjnie i zaopatrzone w komentarze, ukazują się drukiem. Są niezwykłym świadectwem kobiecego patriotyzmu, hartu ducha i wytrwałości, pokazują też, jak trudne były realia okupacyjnej rzeczywistości.
Prawa autorskie (c) 2026 Wydawnictwo Księgarnia Akademicka
Rzeczpospolite partyzanckie – enklawy wolności
Rzeczpospolite partyzanckie to enklawy wolnej Polski, tereny opanowane przez siły własne AK i utrzymane przez dłuższy czas, zamieszkałe przez stałych mieszkańców, którzy znaleźli się pod władzą i opieką polskiego wojska. Obszary te powstawały w wyniku akcji partyzanckich oraz działań powstańczych w okresie poprzedzającym łub w toku wykonywania zadań operacji „Burza”. Realizacją powstańczej formy walki było również zdobywanie miast, samodzielne lub wespół z Armią Czerwoną. Rzeczpospolite partyzanckie i walka o miasta były najbardziej wymownymi wystąpieniami zbrojnymi, które przyniosły największe spełnienie i momenty chwały dla żołnierzy AK, jednocześnie będąc źródłem głębokich przeżyć, uniesień i radości dla umęczonego okupacją i terrorem polskiego społeczeństwa.
Prawa autorskie (c) 2025 Arkadiusz Bąk, Monika Karolczuk (Volume editor)
Stefan Stefanowicz Roszka (Stepannos Stepanian Roshka) był wybitnym intelektualistą ormiańskim z Polski, liturgistą, leksykografem, historykiem, tłumaczem i duszpasterzem katolickim, żyjącym w latach 1670-1739. Urodził się w ormiańskiej rodzinie kupieckiej w Kamieńcu Podolskim (Królestwo Polskie, dziś: Kamianets-Podilskyi na Ukrainie) tuż przed zajęciem tego miasta przez Turcję w 1672 roku. Wówczas wraz z rodziną schronił się w Siedmiogrodzie, gdzie w Gyergyószentmiklós (dziś: Gheorgheni w Rumunii) odebrał podstawowe wykształcenie w kościelnej szkole ormiańskiej i otrzymał niższe święcenia kapłańskie z rąk Minasa Zilifdar-oghlu, biskupa Ormian mołdawskich i wołoskich, który sympatyzował z katolicyzmem. Około 1689 roku wrócił do Polski, aby we Lwowie uczyć się na księdza obrządku ormiańskokatolickiego. Studia teologiczne na polecenie arcybiskupa Vartana Hunaniana, ówczesnego ordynariusza ormiańskokatolickiej diecezji lwowskiej, odbywał od 1691 roku w Rzymie w Collegium Urbanum przy Kongregacji Kościołów Wschodnich. W Rzymie też otrzymał święcenia kapłańskie z rąk Elii (Eliasza), ormiańskiego biskupa Betlejem (1700) i uzyskał doktorat (1701). W trakcie studiów poznał wielu wybitnych ludzi Kościołów rzymskiego i ormiańskiego, tłumaczył dla papieża Klemensa XI listy od hierarchów i świeckich dostojników z Armenii (m.in. przywiezione przez Israeala Oriego, posła melików ormiańskich), zbliżył się do najbogatszej rodziny ormiańskich kupców pochodzących z Persji – Scerimanów (Shahremanian). Do Polski wrócił w 1701 roku jako wytrawny znawca obrządku i kultury ormiańskiej; władał biegle językami: ormiańskim, łacińskim, włoskim i polskim, a także greckim i bułgarskim. W 1703 roku został przez arcybiskupa Deodata Nersesowicza, zarządzającego diecezją lwowską, skierowany do pracy duszpasterskiej na Podolu i Pokuciu, czyli w regionach największego w Polsce zasiedlenia ormiańskiego. Był tam najpierw dziekanem, rezydującym głównie w dwóch największych parafiach – Kamieniec Polski i Stanisławów (dziś: Ivano-Frankivsk na Ukrainie). W 1710 roku starał się z poparciem Kurii rzymskiej o funkcję arcybiskupa lwowskiego, lecz bezskutecznie z powodu oporu ormiańskiej gminy we Lwowie.
Prawa autorskie (c) 2025 Stefan Stefanowicz Roszka
Losy ostatnich bernardyńskich klasztorów na Kresach to nie suche daty i fakty – to barwna epopeja pełna niepowtarzalnych treści, pięknych przeżyć, dramatycznych wydarzeń. Epopeja napisana życiem zakonników w całości poświęconym Bogu i ludziom, zakorzenionym w wierze silnej, promieniującej i pewnej. Zamiarem autora jest ocalenie od zapomnienia działalności bernardynów na Kresach Południowo-Wschodnich, szczególnie tych pracujących tam w pierwszej połowie XX w. Odegrali oni istotną rolę w życiu społeczeństwa jako duszpasterze, obrońcy wiary i polskości, duchowi przywódcy i orędownicy sprawy polskiej. Dopóki trwali zakonnicy, rozmiłowani w atmosferze pracy i codzienności kresowych klasztorów, pamięć o nich była wciąż obecna. Dziś już wszyscy bohaterowie tamtych wydarzeń przekroczyli próg życia doczesnego. To nie tylko znak, że skończyła się pewna epoka, ale przede wszystkim sygnał, że tamte wydarzenia coraz bardziej się od nas oddalają. Zaciera się pamięć o bohaterskich czynach, poświęceniu i męczeństwie bernardynów na kresowych placówkach. Rolą tej publikacji jest utrwalenie dokonań ostatnich bernardynów w Małopolsce Wschodniej, z nadzieją, że będzie ona przydatną lekturą dla wszystkich pasjonatów historii bernardynów, Kościoła katolickiego i Polski.
Współczesne zmiany konstytucji w wybranych państwach europejskich
Publikacja analizuje zmiany konstytucyjne wprowadzone po 2005 roku w wybranych państwach europejskich: Bułgarii, Danii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Turcji, Węgrzech oraz Wielkiej Brytanii. Stanowi rezultat badań uwzględniających polityczne i społeczne uwarunkowania procesów nowelizacyjnych oraz ich szerszy kontekst ustrojowy. Celem opracowania jest odpowiedź na pytanie, czy zmiany te miały charakter przede wszystkim wewnętrzny („partykularyzm prawny”), czy też pozostawały w związku z tendencjami i doświadczeniami wspólnymi dla innych państw, zwłaszcza europejskich („wspólnota doświadczeń”). Sformułowane wnioski pozwalają ocenić, w jakim stopniu analizowane reformy konstytucyjne stanowią reakcję na krajowe wyzwania polityczne, a w jakim wpisują się w szersze procesy przemian ustrojowych w Europie i na świecie.
Prawa autorskie (c) 2025 Wojciech Firek, Marcin Krzemiński (Volume editor)
Książka przedstawia postać Marii Winowskiej, urodzonej w 1903 roku pisarki i znanej publicystki, która w 1939 roku wyemigrowała do Francji. Urodziła się w Skałacie nad Zbruczem, w polskiej rodzinie o wielokulturowych korzeniach. Znała dwanaście języków. Doktoryzowała się na filologii romańskiej we Lwowie. Była inicjatorką czasopisma „Verbum”. Zaangażowana we francuskim ruchu oporu, prowadziła w Tuluzie podziemne czasopismo „Służba”. Utrzymywała stałe kontakty z internowanym w Lourdes prym. Augusem Hlondem, którego teksty publikowała w „Służbie”. Aresztowana, trafiła na rok do więzienia i obozu koncentracyjnego na terenie Francji. Po wojnie, kierując się sugestią Hlonda, pozostała na emigracji. Utrzymywała bliskie kontakty z licznymi kardynałami katolickimi. Od uwolnienia prym. Wyszyńskiego z internowania każdorazowo, gdy przyjeżdżał on do Rzymu, M. Winowska również udawała się do Rzymu, gdzie pełniła funkcję jego sekretarza. Prowadziła w jego imieniu rozmowy z wysokimi hierarchami m.in. papieżem Pawłem VI i abpem Casarolim. Ściśle współpracowała z J. Nowakiem-Jeziorańskim w kwestiach przekazywania informacji do Radia Wolna Europa. Stała za wieloma wydarzeniami, w których pierwszoplanowymi postaciami byli prymas Wyszyński lub abp Karol Wojtyła, m.in. pisała listy do episkopatów świata, interweniowała w kwestiach uznania polskich= granic zachodnich przez Watykan, organizowała spotkania Jana Pawła II we Francji, organizowała wydanie książek Wyszyńskiego na Zachodzie. Napisała blisko 50 książek, wydawanych głównie w języku francuskim. Jako pierwsza opublikowała biografię franciszkanina Maksymiliana Kolbego. Jej książka Le Fou De Notre-Dame Le Père Maximilien Kolbe (1949) otrzymała nagrodę Akademii Francuskiej (1950) i zapoczątkowała ruch w kierunku popularyzacji i beatyfikacji Maksymiliana Marii Kolbego. Jej książki znalazły się w Polsce na indeksie cenzury i były trudno dostępne.
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Kołodziejska
Książka Andrzeja Bryka to zbiór esejów przedstawiających i analizujących zapaść kulturową dzisiejszego świata zachodniego, opowiedzianych w sposób oryginalny i w wielu miejscach odkrywczy. Autor łączy głęboką erudycję uczonego z bystrym okiem obserwatora, precyzją prawnika, talentem opowiadacza oraz mądrością człowieka wysokiej kultury. Narracja jest żywa, emocjonująca, a niekiedy trafnie zjadliwa wobec negatywnych bohaterów książki. Książkę należy też czytać jako świadectwo zdrowego rozsądku oraz odwagi w myśleniu - cech, których nigdy nie było za dużo, a których deficyt w naszych czasach jest szczególnie dotkliwy. Ryszard Legutko
Publikacja poświęcona jest trzem powiązanym fenomenom: wojnie, kulturze i polityce. Autorzy, analizując tytułową triadę w ujęciu interdyscyplinarnym, podejmują namysł nad relacjami zachodzącymi między tymi trzema obszarami ludzkiej działalności. Punktem wyjścia są pytania: w jakim stopniu (zależności) te trzy płaszczyzny wzajemnie się określają, jakim kosztem (nie tylko finansowym), jakie mogą być prognozy tegoż w kontekście trzeciej dekady XXI wieku oraz wynikające z tego możliwe (re)konfiguracje układów międzynarodowych. Prezentowane teksty w szczególności dotyczą kulturowych uwarunkowań wojny (jej różnych form), kultury politycznej, dyskursu politycznego i narracji o wojnie, obrazów wojny w tekstach kultury, niszczenia kultury jako instrumentu wojny oraz zastosowania sztucznej inteligencji w działaniach wojennych i w polityce.
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Banaś (Volume editor); Ewa Stasiak-Jazukiewicz, Marta Jas-Koziarkiewicz, Renata Hołda, Juliusz Sikorski, Iryna Kukharuk, Yuliana Lavrysh, Viktoryia Klimovich, Jan Gordziejew, Helena Jańczuk, Jakub Polit, Paweł Skorut
Zebrane w tomie artykuły to efekt interdyscyplinarnego namysłu zarówno nad historycznymi, jak i współczesnymi formami obecności religii w przestrzeni społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem kultury popularnej, mediów wizualnych oraz cyfrowych form religijności. Ich Autorzy zabierają czytelnika w podróż – od shintoistycznych śladów w Godzilli, przez hinduistyczne boginie protestu, aż po islam i judaizm widziane z perspektywy Japonii – ukazując trwałość religijnych narracji w nowych kontekstach kulturowych. To książka o tym, jak sacrum przenika codzienność, popkulturę i nowe media – żywa, zaskakująca, pełna nieoczywistych spotkań tradycji z nowoczesnością.
Prawa autorskie (c) 2025 Kamila Junik, Maciej Pletnia (Volume editor); Karolina Rak, Joanna M. Guzik, Kamila Junik, Paweł Dybała, Joanna Puchalska, Renata Iwicka, Agnieszka Mikrut-Żaczkiewicz, Jarosław Zapart, Maciej Pletnia
Контекстуальный словник лемківского языка
Контекстуальный словник лемківского языка возник на двох основных принципах – ревіталізацийным і іммерсийным. Они окрислили його суть, характер і ціль. Долготырвалый і вытуженый процес працы над словником стал ся значучым языковым досвідчыньом для каждого з членів словниковой групы. На каждым кроці досвідчали сме непридатности ци конечности зміны утырваленых в просторі домінуючого языка структурных і уявных привычок, якы были сперечны з натуром і духом лемківского языка. В тоту суть, специфіку языка, входили сме через оператывну систему хоснуваня корпусу лемківскоязычных текстів до контекстового іманя значынь слів. Входжыня в глубину семантычных значынь громадженых докола головного госла было фасцинуюче і втігаюче в самобытный культуровый простір, розвивало вникливіст і рефлексию. Тяжка і вымагаюча великой волі была конечніст самопоправляня готовых уж схем, якы вказували ся блудны, бо взяты были з домінуючой языковой системы, в якій сме придбали освіту і фунґуєме в вельох сферах нашого жытя. Языкова материя верифікувала іх сперечніст ци непридатніст для лемківского языка. Нехосенне і нестарчаюче вказало ся одвзоровуваня готовых словниковых дефініций, якє початково здавало ся простом методом працы. Зато ефект, єст полным заанґажуваня ділом актывных хоснуватели лемківского языка як іх рідного і оддзеркалят природный його стан і днешню жывотніст. Дополніньом ревіталізуючого процесу повинна быти придатніст Словника в загальным поправліню теперішньой кондициі лемківского языка.
Prawa autorskie (c) 2025 Олена Дуць-Файфер (Volume editor)
Prawa autorskie (c) 2025 Олены Дуць-Файфер (Volume editor)
Adam Tomczyk to niezwykle utalentowany samorodek literacki obdarzony absolutnym słuchem na muzykę słów, zdanie, żywy dialog i posiadający rzadki dziś wśród pisarzy kapitał dużej wiedzy o zwykłym życiu na prowincji. Swobodnie porusza się zarówno w konwencji realistycznej, jak i groteskowej, miewa jako prozaik kapitalne poczucie humoru, czego próbkę zaprezentował np. w opowiadaniu Pociąg przyjaźni, gdzie występuje jako inżynier Adam Tomczyk, znikający literacki sobowtór. Potrafi z dużą maestrią przechodzić od poetyki realizmu do surrealizmu i prozy poetyckiej. Rekomenduję jego zbiór opowiadań nie z koleżeńskiej uprzejmości (należy do krakowskiego oddziału SPP), lecz z niekłamanym podziwem. Józef Baran U źródeł prozy Adama Tomczyka leży dziecięce pragnienie, by świat był inny od tego, który jest. Stąd jego swoiste zawieszenie między rzeczywistością a snem. Spisane losy miejsc i ludzi przepojone są nostalgią. Życie mija czule. Raz zawadiacko, raz ulegle. Barwie opowiadań sprzyja swoboda językowa. Plastyczne opisy zatrzymują czytelnika na dłużej. Jakby przesłaniem opowieści Adama Tomczyka było „zostawać na dłużej”, przyglądać się pilniej, pilniej… żyć. Krzysztof Bielecki
The publication covers the twenty-year process of institutionalisation of Polish development cooperation and the importance of its socio-political environment for this process: international institutions and organisations, public administration bodies, the non-governmental sector, private enterprises, representatives of the Polish parliament, and citizens themselves, not only those involved in development aid activities. It presents a diagnosis of the state of the institution based on research, as well as an analysis of the reforms necessary for it in the context of changes taking place in the international environment, including those concerning the balance of power in the development cooperation environment, the growing need for humanitarian activities, and Poland's plan to participate in the post-war reconstruction of Ukraine. The aim of the book is to contribute to the development of research on the institution of aid from the perspective not only of the hard rules and strategies it outlines, but also of the values and behaviours associated with the culture of aid and co-created by its institutional environment. The publication also serves as a voice in the still niche scientific and expert discussion on Polish Aid, its essence for Poland's international relations as a member of the “club of the richest Western donors,” and its importance for a greater understanding of global challenges and sustainable development by citizens.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Zalas-Kamińska
Tkaniny zabytkowe z okresu od XV do XVII wieku ze zbiorów krakowskich kościołów i klasztorów
Obszerna publikacja na temat zabytkowych szat liturgicznych z zasobów kościołów i klasztorów krakowskich jest bardzo istotnym wkładem w poznanie i badanie nowożytnych tekstyliów zachowanych w Polsce. Jej wartość podnosi fakt ujawnienia i wielostronnego przeanalizowania prezentowanych zabytków pod kątem historycznym, stylistycznym i technologicznym. Znakomity materiał ilustracyjny pozwala doskonale zapoznać się z tak ważnym działem rzemiosła artystycznego, często jeszcze zbyt mało docenianym przez badaczy polskiej kultury i sztuki. Tom 3 poświęcony został tkaninom o pochodzeniu wschodnim ze zbiorów krakowskich kościołów. Katalog uzupełnia słownik terminologiczny oraz zbiór artykułów naukowych dotyczących barwników występujących w tkaninach, stanu zachowania zabytków przechowywanych w różnych środowiskach oraz oceny mikrobiologicznej materiałów będących przedmiotem opracowania.
Prawa autorskie (c) 2025 Natalia Krupa (Volume editor)
Leksykon angielskich przekładów polskiej literatury dziecięcej
Celem niniejszej publikacji jest naszkicowanie kulturowej mapy angielskich przekładów polskiej literatury dla dzieci. W centrum uwagi znajdują się tłumaczenia jako teksty, czemu służy układ haseł głównych, poświęconych konkretnym utworom, które zostały przetłumaczone na język angielski. Przekłady zostały także umieszczone w szerszym kontekście historyczno-literackim. Ważnym założeniem Leksykonu jest zwrócenie uwagi na pośredników, czyli ambasadorów kultury, którzy umożliwili ich zaistnienie w innym języku, czyli przede wszystkim na tłumaczy, a także najważniejsze wydawnictwa, stowarzyszenia oraz instytucje kultury. Hasła Leksykonu prezentują zatem historię obecności polskiej literatury dla dzieci w obszarze języka angielskiego. Niniejsza publikacja wpisuje się w model szeroko rozumianych badań przekładoznawczych, łączących ujęcia językoznawcze, krytyczno-literackie, socjologiczne i historyczne.
Prawa autorskie (c) 2026 Individual authors
Książka podejmuje refleksję nad miejscem i znaczeniem dyplomacji we współczesnym świecie, w dobie dynamicznych przemian geopolitycznych. Na licznych przykładach Arkady Rzegocki dowodzi, że Polska potrzebuje nowego modelu prowadzenia polityki zagranicznej – „dyplomacji otwartej”. Tylko dyplomacja angażująca nie tylko rząd i służbę zagraniczną, lecz także obywateli, Polonię, organizacje społeczne, instytucje kultury, nauki i biznesu może skutecznie realizować polską rację stanu. Autor podkreśla, że tradycyjny model dyplomacji, praktykowanej za zamkniętymi drzwiami gabinetów, nie odpowiada wyzwaniom współczesności. Globalizacja, nowe technologie, dezinformacja, a także agresywna polityka mocarstw – zwłaszcza Rosji i Chin – sprawiają, że skuteczna polityka zagraniczna musi być czytelna, przejrzysta i włączająca. Tylko w ten sposób można budować wiarygodny i atrakcyjny wizerunek państwa na arenie międzynarodowej. Polska, ze względu na położenie i doświadczenia historyczne, ma szczególną misję jako rzeczniczka wolności, solidarności i demokracji w Europie Środkowo-Wschodniej. Książka ukazuje ewolucję polskiej dyplomacji – od czasów zaborów, przez II wojnę światową i okres komunizmu, aż po III RP oraz integrację z NATO i Unią Europejską. Autor zwraca uwagę, że mimo wielu sukcesów – takich jak bezprecedensowa pomoc udzielona Ukrainie, dynamiczny wzrost gospodarczy czy aktywność w regionie – Polska nadal nie w pełni wykorzystuje swój potencjał. Zbyt słabo promuje swoje osiągnięcia i zbyt rzadko jasno komunikuje własne racje. Głównym elementem koncepcji „dyplomacji otwartej” jest włączenie obywateli w promocję Polski. Oznacza to m.in. rozwój edukacji dyplomatycznej, dyplomacji akademickiej i kulturalnej, wzmocnienie więzi z Polonią, pielęgnowanie rzetelnego wizerunku kraju na świecie oraz skuteczną walkę z dezinformacją. Rzegocki akcentuje także konieczność profesjonalizacji służby zagranicznej i stworzenia nowoczesnej akademii dyplomatycznej. Odwołując się do przykładów zagranicznych – zwłaszcza dobrze mu znanego przypadku Wielkiej Brytanii, gdzie otwarta dyplomacja stała się istotnym narzędziem polityki państwowej – Rzegocki pokazuje, że Polska, państwo o bogatym dziedzictwie historycznym, dynamicznej gospodarce i rosnącej pozycji regionalnej, ma szansę stać się swoistym „mocarstwem dyplomatycznym”, jeśli tylko umiejętnie wykorzysta swój potencjał i otworzy dyplomację na obywateli. Autor apeluje o zasadniczą zmianę myślenia: dyplomacja nie może być postrzegana jako wyłączna domena elit, lecz jako wspólna odpowiedzialność wszystkich obywateli. Dyplomacja otwarta jawi się w tej perspektywie jako droga do skuteczniejszej realizacji polskiej racji stanu, wzmocnienia pozycji kraju na arenie międzynarodowej i pełniejszego wykorzystania jego unikatowych zasobów – gospodarczych, kulturowych i społecznych.
Prawa autorskie (c) 2025 Arkady Rzegocki
Seminarium nauczycielskie męskie w Starym Sączu (1903–1936)
Książka stanowi pionierską monografię jednej z najbardziej znanych instytucji edukacyjnych w regionie sądeckim. Autor przedstawił w zarysie historię i funkcjonowanie Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Starym Sączu od momentu jego powstania do likwidacji, odnosząc się zarówno do uwarunkowań społeczno-politycznych, jak i do codzienności życia szkolnego. Szczególną uwagę poświęcił jednak sylwetkom uczniów i absolwentów – ich pochodzeniu społecznemu, okresowi pobytu w szkole, dalszym losom zawodowym i roli, jaką odegrali w lokalnych społecznościach jako nauczyciele, społecznicy, żołnierze. Ze względu na obszerność materiału i dużą liczbę biogramów opracowanie podzielono na dwa tomy. W pierwszym tomie zgrupowano biogramy uczniów i absolwentów – wychowanków szkoły – od A do Ł, w drugim zaś– od M do Ż, ponadto kadrę pracowniczą oraz wykaz maturzystów z obcych szkół, którzy zdawali maturę w Seminarium Nauczycielskim Męskim w Starym Sączu, nie będąc jego uczniami. Monografia opiera się na bogatym materiale źródłowym – przede wszystkim archiwaliach i źródłach drukowanych – z wykorzystaniem licznych opracowań. Publikacja wpisuje się w nurt badań nad historią oświaty w Polsce i stanowi ważny przyczynek do dziejów edukacji na Sądecczyźnie, w Galicji austro-węgierskiej i w Drugiej Rzeczypospolitej.
Prawa autorskie (c) 2025 Grzegorz Chajko