Panowali czy posiadali? Obraz Polski w dziele Erika Gustafa Geijera. Analiza The History of the Swedes .......... 9

W artykule została dokonana analiza wizerunku Polski i Polaków w dziele dziewiętnastowiecznego szwedzkiego historiografa Erika Gustafa Geijera The History of the Swedes. Obraz zrekonstruowano poprzez zbadanie sądów oraz strategii językowych stosowanych przez autora. Analizą objęte zostały fragmenty dotyczące lat 1587-1653. Wyodrębniono w ramach pracy trzy kategorie tematyczne – były to: 1. efemeryczna – militarne oblicze Rzeczypospolitej; 2. między misją a pogardą – religijne oblicze Rzeczypospolitej; oraz 3. buta i arogancja – oblicze narodu polskiego. W pierwszej kategorii – militarnej – Polska została przedstawiona jako potęga efemeryczna. Zdolna do sukcesów, takich jak np. Dymitriady – jednak nawet ten okazał się ostatecznie nietrwały. W ogólnym ujęciu Geijera Polska to byt polityczny, który jest „słaby i bezsilny”. Istotną dla tego podrozdziału strategią językową zastosowaną przez autora dzieła jest opozycja semantyczna: Szwedzi „panowali”, Polacy „posiadali”. Obrazu polskiej słabości dopełnia konstrukcja narracji – wszystkie sukcesy natychmiast są deprecjonowane. W drugiej kategorii – religijnej – Rzeczpospolita została przedstawiona jako narzędzie Państwa Kościelnego. Polska i Polacy to zeloci, poddańczo wykonujący polecenia papieża. Autor The History of the Swedes sięga między innymi po metafory deprecjonujące, takie jak: „szczekanie” oraz „chwasty”. W trzeciej kategorii – narodowej – Polacy zostali ukazani jako niesforni, aroganccy, przebiegli i pozbawieni realizmu. Artykuł dowodzi, że obraz Polski i Polaków stworzony w utworze jest w ogólnym ujęciu głęboko negatywny. Został osiągnięty poprzez odpowiednie użycie słownictwa wartościującego, strategie narracyjne oraz opozycje.