Jean-Jacques Rousseau i kwestia polska. Filozofia nowoczesności państwa i jej krytyka .......... 25

W artykule podjęto próbę reinterpretacji Uwag o rządzie Polski Jeana-Jacques’a Rousseau jako dzieła o charakterze nie tylko publicystycznym i ustrojowym, lecz przede wszystkim – metapolitycznym. Punktem wyjścia jest teza, że projekt reformy Rzeczypospolitej nie stanowi programu administracyjnej modernizacji państwa, ale próbę ocalenia wspólnoty politycznej przed takim modelem nowoczesności, który osłabia moralne podstawy życia publicznego i redukuje obywatelstwo do podporządkowania państwowej administracji. Analiza koncentruje się na trzech wzajemnie powiązanych zagadnieniach: moralności polityki, wspólnocie politycznej oraz wolności. W tym kontekście omówione zostają honor, cnota i patriotyzm jako aksjologiczne fundamenty republiki, napięcie pomiędzy ideą suwerenności ludu a społecznymi granicami obywatelstwa, a także republikańska koncepcja wolności sytuująca się pomiędzy tradycją klasyczną a nowoczesnym liberalizmem. Przywołano nowsze interpretacje myśli Rousseau, rozwijane w polskiej refleksji nad republikanizmem, inspirowane w szczególności fundamentalną pracą Jerzego Michalskiego Rousseau i sarmacki republikanizm. Konfrontacja tych recepcji z wybranymi współczesnymi diagnozami filozoficznymi i społecznymi pozwala ukazać Rousseau jako przenikliwego krytyka nowoczesności politycznej, którego uwagi dla Polski zachowują aktualność jako refleksja nad moralnymi warunkami istnienia wolnego i trwałego państwa.