Sprawa polska jako argument polityczny. Między moralnością a interesem w brytyjskim dyskursie parlamentarnym lat 1792-1798 .......... 43

W artykule przeanalizowano funkcjonowanie „sprawy polskiej” w brytyjskim dyskursie parlamentarnym lat 1792-1798. Przedmiotem badań są sposoby przedstawiania Polski i rozbiorów Rzeczypospolitej w debatach dotyczących wojny z rewolucyjną Francją, europejskiej równowagi sił oraz zasad brytyjskiej polityki zagranicznej. Pokazano, że odwołania do Polski pełniły przede wszystkim funkcję instrumentu argumentacyjnego w dyskusjach poświęconych innym problemom politycznym: strategii wobec Francji, ocenie działań Rosji i Prus, krytyce rządu przez opozycję oraz sporom o granice moralności i interesu państwowego w polityce międzynarodowej. W wypowiedziach Edmunda Burke’a rozbiory były przedstawiane jako naruszenie prawa narodów, akt przemocy wobec słabszego państwa oraz symptom kryzysu europejskiego ładu politycznego. Charles James Fox wykorzystywał sprawę polską do podważania spójności brytyjskiej polityki wobec Francji i mocarstw rozbiorowych. Z kolei William Pitt Młodszy i George Canning ujmowali ją przede wszystkim w kategoriach strategicznych, podporządkowując moralną ocenę rozbiorów interesowi państwowemu i potrzebie kontynuowania wojny z Francją. Analiza wypowiedzi Benjamina Vaughana i memorandum Jerzego III pokazuje natomiast, że Polska była postrzegana również jako element europejskiego układu sił oraz przykład mechanizmów polityki mocarstwowej. Dowiedziono, że wizerunek Polski w brytyjskim dyskursie politycznym końca XVIII wieku kształtował się na przecięciu moralnego potępienia rozbiorów, pragmatycznej kalkulacji politycznej oraz refleksji nad trwałością europejskiego porządku międzynarodowego.