Spór Aleksandra I i Klemensa von Metternicha o kwestię polską podczas kongresu wiedeńskiego .......... 57

W artykule zanalizowano wpływ odmiennych wizji politycznych oraz uwarunkowań osobowościowych cara Aleksandra I i księcia Klemensa von Metternicha na ich stanowisko wobec kwestii polskiej podczas kongresu wiedeńskiego (1814-1815). Punktem wyjścia jest teza Friedricha von Gentza, według której relacja obu polityków stanowiła jeden z głównych czynników kształtujących przebieg negocjacji kongresowych. Na podstawie pamiętników Gentza oraz prac Henry’ego Kissingera, Adama Zamoyskiego, Wolframa Siemanna, Szymona Askenazego i Władysława Zajewskiego autor rekonstruuje motywacje, cele oraz sposób postrzegania sprawy polskiej przez obu głównych uczestników kongresu. Zestawiono liberalno-legitymistyczną retorykę Aleksandra I z konserwatywną koncepcją równowagi sił reprezentowaną przez Metternicha, wskazując, że odmienne rozumienie ładu europejskiego determinowało ich stanowiska negocjacyjne. Analiza pokazuje, iż dla cara odbudowa Królestwa Polskiego pod berłem Romanowów stanowiła jednocześnie realizację rosyjskich interesów strategicznych oraz element własnej wizji legitymizacji powojennego porządku, podczas gdy Metternich postrzegał podobne rozwiązanie jako zagrożenie dla europejskiego equilibrium i bezpieczeństwa monarchii habsburskiej. Autor dowodzi, że konflikt obu polityków wykraczał poza spór o przyszłość ziem polskich i odzwierciedlał fundamentalne różnice w pojmowaniu zasad organizujących porządek międzynarodowy po epoce napoleońskiej. Kwestia polska stała się tym samym jednym z najważniejszych pól rywalizacji pomiędzy Rosją i Austrią oraz istotnym elementem kształtowania systemu wiedeńskiego.