Obraz Polski i Polaków w dyskursie publicystycznym Fiodora Dostojewskiego .......... 123

W niniejszym artykule przedstawiono, a także przeanalizowano ewolucję i funkcję wizerunku Polski oraz Polaków w publicystyce i twórczości literackiej Fiodora Dostojewskiego. Na podstawie analizy Dziennika pisarza, Zapisków z martwego domu, Gracza oraz Braci Karamazow odtworzono proces ideologizacji postaci polskich w strukturze artystycznej dzieł rosyjskiego pisarza. W dojrzałej twórczości Dostojewskiego postaci polskie zostały pozbawione właściwej jego stylowi polifoniczności i głębi psychologicznej. Pisarz celowo przekształcił je w dwuwymiarowe karykatury, uosabiające pychę, fałsz, moralną hipokryzję oraz powierzchowną obrzędowość. To zjawisko powiązane jest z głębszym konfliktem ideologicznym: w opinii Dostojewskiego Polska stanowiła nie tyle suwerenny podmiot, ile symbol zepsutej, katolickiej cywilizacji zachodnioeuropejskiej, zagrażającej tożsamości prawosławnej Rosji. Deprecjacja języka, jakim posługiwali się polscy bohaterowie , oraz ich ostateczna kompromitacja służyły w strukturze utworów jako narzędzie do wywyższenia rosyjskiej duchowości i dowiedzenia jej wyższości moralnej nad Zachodem. Wyniki badań autorki wskazują, że literacki wizerunek Polaków u Dostojewskiego odzwierciedla przede wszystkim wewnętrzne lęki, kompleksy oraz ideologiczne potrzeby samego autora w kontekście dziewiętnastowiecznych sporów cywilizacyjnych.