Dostojewski i sprzeczności XIX wieku .......... 265

Artykuł niniejszy dotyka wybranych wątków twórczości Fiodora Dostojewskiego (1821–1881), które bezpośrednio wiążą się z problemami cywilizacji dziewiętnastowiecznej. Odnosząc się do „obrazów-idei”: „wieży Babel” i „Kryształowego Pałacu”, oraz do stojących za nimi poglądów Charles’a Fouriera i Mikołaja Czernyszewskiego, zaproponowane w artykule rozważania zmierzają w kierunku naświetlenia problemu wolności. Nie pomijają jednocześnie towarzyszących jej, nieodstępnych jak cień, niebezpieczeństw zniewolenia ducha ludzkiego. Najogólniej mówiąc, rzecz tyczy się stosunku rosyjskiego pisarza i myśliciela do ideału rozumnego urządzenia świata, kryzysu cywilizacji, buntu „Człowieka z podziemia”, a także postrzegania kultury jako przestrzeni „walki idei”.