Wizja kultury w Narodzinach tragedii Nietzschego .......... 435

Kultura według Nietzschego jest specyficznym narzędziem radzenia sobie z rzeczywistością. Rzeczywistość bowiem „domaga się” usprawiedliwienia, bez którego byłaby dla człowieka nie do zniesienia; wymaga działania, które jest kulturotwórcze. Poszczególne typy kultur reprezentują odmienne strategie radzenia sobie z rzeczywistością, właściwe odmiennym typom człowieka. Każdy z nich ocenia oraz interpretuje rzeczywistość podług siebie, wedle własnego sposobu jej odczuwania. Ale jednocześnie ocenia i interpretuje swe własne istnienie. Ponieważ tylko wtedy, gdy w jakiś sposób ujmuję całość, mogę określić własne w niej miejsce oraz relacje z tym, co mnie otacza, i stosunek do samego siebie. Dla Nietzschego jest oczywiste, iż ta fundamentalna wykładnia ma wymiar normatywny. Nie tylko mówi ona o tym, kim jesteśmy, ale zawiera też zobowiązanie, byśmy dążyli do tego, kim być powinniśmy, aby również nasze istnienie znalazło usprawiedliwienie. Ten moralny wymiar kultury, obecny w każdej jej formie, jest dla Nietzschego szczególnie istotny. W niniejszym tekście staram się ukazać go kontekście rozważań nad kulturą zawartych w Narodzinach tragedii. Podkreślam również jego znaczenie dla późniejszej twórczości niemieckiego myśliciela. Uważa on bowiem, że jednym z najważniejszych przejawów kryzysu nowoczesnej kultury jest niedostrzeganie tego wymiaru lub lekceważenie go. Z kolei jedną z najistotniejszych przyczyn tego stanu rzeczy jest zdaniem filozofa nieświadomość tego, jak ściśle jest on zależny od metafizycznego wglądu w całość istnienia.