Orpheus Looks at Babushka on the Barricades. Photography in Maria Stepanova’s In Memory of Memory .......... 447

ORFEUSZ PATRZY NA BABCIĘ NA BARYKADACH. FOTOGRAFIA W KSIĄŻCE MARII STIEPANOWEJ PAMIĘCI PAMIĘCI

W Pamięci pamięci, odwołując się do refleksji Johna Bergera i Rolanda Barthesa, Maria Stiepanowa przedstawia fotografię jako medium pamięci rodzinnej. Szczególną rolę przypisuje kobietom, które najczęściej pełnią funkcję strażniczek i opiekunek rodzinnych fotografii, a których zadaniem jest zapewnienie ciągłości pamięci poprzez oglądanie zdjęć i przekazywanie historii osób na nich przedstawionych. Stiepanowa opisuje tę czynność, przeciwstawiając spojrzenie Orfeusza — pełne miłości i przywracające sens — spojrzeniu Meduzy, które petryfikuje ofiarę i skazuje ją na śmierć w zapomnieniu. Porównując oglądanie fotografii do gestu Orfeusza, który próbuje przywrócić zmarłą Eurydykę do życia, autorka opisuje strażniczkę zdjęć jako szamankę, której sposób patrzenia decyduje o tym, czy pamięć stanie się pomnikiem, czy przestrzenią żywej relacji. Dzięki niej i jej działaniu albumy rodzinne są nie tylko zbiorem zdjęć, lecz także materialnym archiwum emocji, relacji i tożsamości, które tworzą most między przeszłością a teraźniejszością.