Korona Królestwa Polskiego – narodziny idei i pragmatyzm realizacji .......... 75

THE CROWN OF THE KINGDOM OF POLAND: THE BIRTH OF AN IDEA AND THE PRAGMATISM OF ITS IMPLEMENTATION

In this article, the author presents the emergence, development, and application of the concept of the “Crown of the Kingdom of Poland” (Corona Regni Poloniae) during the reign of the last Piast rulers and the Angevin dynasty in Poland. The term Corona Regni originated in Western Europe and was adopted by the chancery of the Polish rulers through diplomatic contacts with Hungary and Bohemia. The restored Kingdom of Poland required a concept that would express the idea of a unified state with integrated authority and an indivisible territory. Whereas under the last Piasts the state was inseparably linked to the person of the ruler (“the true heir”—verus haeres), during the Angevin period the notion of the “Crown of the Kingdom of Poland” became detached from the person of the king and was given a different meaning. From that point onward, it became synonymous with the state as such—its laws and its territory—and was regarded as superior to the ruler. The author also points to the significance of canon law for the concept discussed. In this context, it would be understood as the dignity of the Polish king’s benefice, that is, the set of rights vested in him, without identifying it with the Polish state itself.

BIBLIOGRAFIA
ADAMSKA 1999 = A. ADAMSKA, Arengi w dokumentach Władysława Łokietka. Formy i funkcje, Kraków 1999.

ADAMSKA 2006 = A. ADAMSKA, Słowo władzy i władza słowa. Język polskich dokumentów monarszych doby średniowiecza, w: Król w Polsce XIV i XV wieku, red. A. MARZEC, M. WILAMOWSKI, Kraków 2006, s. 57–87.

AKZ = Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. Bernardyńskiego we Lwowie, t. 1–19, wyd. O. PIETRUSKI, X. LISKE, A. PROCHASKA, Lwów 1870–1906.

AKTA UNII = Akta unii Polski z Litwą 1385–1791, wyd. S. KUTRZEBA, W. SEMKOWICZ, Kraków 1932.

BALZER 1920 = O. BALZER, Królestwo Polskie 1295–1370, t. 1–3, Lwów 1919–1920.

BIENIAK 1986 = J. BIENIAK, Kształtowanie się terytorium ziemi dobrzyńskiej w średniowieczu, „Zapiski Historyczne” 51, 1986, z. 3, s. 7–46.

DĄBROWSKI 1956 = J. DĄBROWSKI, Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku. Studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej, Wrocław 1956.

DĄBROWSKI 1964b = J. DĄBROWSKI, Kazimierz Wielki. Twórca Korony Królestwa Polskiego, Wrocław 1964.

GAWLAS 1988 = S. GAWLAS, „Verus heres”. Z badań nad świadomością polityczną obozu Władysława Łokietka w początku XIV w., „Kwartalnik Historyczny” 95, 1988, s. 77–104.

GAWLAS 1999a = S. GAWLAS, Monarchia Kazimierza Wielkiego a społeczeństwo, w: Genealogia. Władza i społeczeństwo w Polsce średniowiecznej, red. A. RADZIMIŃSKI, J. WRONISZEWSKI, Toruń 1999, s. 197–236.

GAWLAS 1999b = S. GAWLAS, Polska Kazimierza Wielkiego a inne monarchie Europy Środkowej – możliwości i granice modernizacji władzy, w: Modernizacja struktur władzy w warunkach opóźnienia. Europa Środkowa i Wschodnia na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych, red. M. DYGO, S. GAWLAS, H. GRALA, Warszawa 1999, s. 5–34.

GAWLAS 2010 = S. GAWLAS, Kazimierz Wielki – jaki był?, w: Świat średniowiecza. Studia ofiarowane Profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi, red. A. BARTOSZEWICZ ET AL., Warszawa 2010, s. 761–787.

HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA = Wybór tekstów źródłowych z historii państwa i prawa polskiego, t. 1, cz. 1, zebrał i oprac. J. SAWICKI, Warszawa 1952.
KDW 3 = Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. 3, wyd. I. ZAKRZEWSKI, Poznań 1879.

KRONIKA JANA Z CZARNKOWA 1872 = Kronika Jana z Czarnkowa, wyd. J. SZLACHTOWSKI, Lwów 1872 (Monumenta Poloniae Historica, t. 2).

KRONIKA JANA Z CZARNKOWA 2009 = Kronika Jana z Czarnkowa, tłum. J. ŻERBIŁŁO, oprac. M.D. KOWALSKI, Kraków 2009.

KUCZYŃSKI 1993 = S.K. KUCZYŃSKI, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993.

KURTYKA 2001 = J. KURTYKA, Odrodzone Królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań, Kraków 2001.

LITES = Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, t. 1, Poznań 1890.

MARZEC 2006 = A. MARZEC, Rex caput regni. Rola króla w funkcjonowaniu instytucji państwowych w Polsce XIV wieku, w: Król w Polsce XIV i XV wieku, red. A. MARZEC, M. WILAMOWSKI, Kraków 2006, s. 221–237.

MARZEC 2021 = A. MARZEC, Pod rządami nieobecnego monarchy. Królestwo Polskie 1370–1382, Kraków 2021.

NKDM = Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, cz. 2, Dokumenty z lat 1248–1355, wyd. I. SUŁKOWSKA-KURAŚ ET AL., Wrocław 1989.

OŻÓG 1995 = K. OŻÓG, Intelektualiści w służbie Królestwa Polskiego w latach 1306–1382, Kraków 1995.

OŻÓG 2004 = K. OŻÓG, Uczeni w monarchii Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława Jagiełły (1384–1434), Kraków 2004.

OŻÓG 2006 = K. OŻÓG, Król w refleksji uczonych polskich XV wieku, w: Król w Polsce XIV i XV wieku, red. A. MARZEC, M. WILAMOWSKI, Kraków 2006, s. 7–37.

OŻÓG 2011 = K. OŻÓG, Velut alter Salomon. Wzorce ideowe władzy królewskiej w Polsce za panowania Kazimierza Wielkiego, w: Kazimierz – sławny i z czynów Wielki, red. M. STARZYŃSKI, Kraków 2011.

PAJOR 2020 = P. PAJOR, O budowaniu królestwa. Książęce i królewskie fundacje architektoniczne w Małopolsce jako środek reprezentacji władzy 1243–1370, Kraków 2020.

PIECH 1994 = Z. PIECH, Symbole władcy i państwa w monarchii Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, w: Imagines potestatis. Rytuały, symbole i konteksty fabularne władzy zwierzchniej. Polska X–XV w. (z przykładem czeskim i ruskim), red. J. BANASZKIEWICZ, Warszawa 1994 (Colloquia Mediaevalia Varsoviensia, 1), s. 117–140.

PRZYWILEJE = Przywileje ustanawiające gminy miejskie wielkiego Krakowa (XIII–XVIII wiek), oprac. B. WYROZUMSKA, Kraków 2007.

URUSZCZAK 2017 = W. URUSZCZAK, Unio regnorum sub una corona non causat eorum unitatem. Unia Polski i Litwy w Krewie w 1385 r. Studium historyczno-prawne, Kraków 2017.

WALCZAK 2006 = M. WALCZAK, Rzeźba architektoniczna w Małopolsce za czasów Kazimierza Wielkiego, Kraków 2006.

WŁODKOWIC = Pisma wybrane Pawła Włodkowica, t. 1–3, wyd. L. EHRLICH, Warszawa 1966–1969.

WYROZUMSKI 2004 = J. WYROZUMSKI, Kazimierz Wielki, Wrocław 2004.

WYROZUMSKI 2008 = J. WYROZUMSKI, Plenitudo regiae maiestatis w polityce integracyjnej Kazimierza Wielkiego, w: Historia vero testis temporum. Księga jubileuszowa poświęcona profesorowi Krzysztofowi Baczkowskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. J. SMOŁUCHA ET AL., Kraków 2008, s. 171–177.

ZABOROWSKI = S. ZABOROWSKI, Traktat w czterech częściach o naturze praw i dóbr królewskich oraz o naprawie królestwa i o kierowaniu państwem, tłum. H. LITWIN, J. STANISZEWSKI, oprac. H. LITWIN, Kraków 2005.

ZDM 4 = Zbiór dokumentów małopolskich, cz. 4: Dokumenty z lat 1211–1400, wyd. S. KURAŚ, I. SUŁKOWSKA-KURAŚ, Wrocław–Warszawa–Kraków 1969.