1025. Cur et cui corona? .......... 41

1025. WHY A CROWN, AND FOR WHOM?

By posing this somewhat iconoclastic question in the context of the coronation of 1025, the authors have chosen to re-examine the chronologically closest references to these events, preserved both in Polish and foreign sources. On this basis, they seek to reflect on the “actual” status of the royal crown at the beginning of the 11th century—symbol of authority that may have been fundamentally ill-suited to the political system, social structures, and expectations of the political elites of the Piast realm at that time. Did the pursuit of a dignity so alien to the perceptions of contemporary elites, sanctified by divine anointing, threaten the political order, and was it merely a forceful attempt at imitatio imperii? The present article seeks an attempt to answer these questions.

BIBLIOGRAFIA
ANNALES CRACOVIENSES = Annales Cracovienses priores cum kalendario, wyd. Z. KOZŁOWSKA-BUDKOWA, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 5).

ANNALES HILDESHEIMENSES 1878 = Annales Hildesheimenses, wyd. G. WAITZ, Hannoverae 1878 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum, t. 8).

ANNALES POLONIAE MAIORIS = Annales Poloniae Maioris, wyd. B. KÜRBIS, współpraca G. LABUDA, J. LUCIŃSKI, R. WALCZAK, Warszawa 1962 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 6).

ANNALES QUEDLINBURGENSES = Die Annales Quedlinburgenses, wyd. M. GIESE, Hannover 2004 (Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 72).

BAGI 2008 = D. BAGI, Królowie węgierscy w Kronice Galla Anonima, Kraków 2008 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 108).

BIENIAK 2010 = J. BIENIAK, Państwo Miecława. Studium analityczne, wyd. 2, Warszawa 2010.

BÖHMER 1951 = J.F. BÖHMER, Regesta imperii III. Salisches Haus 1024–1125, cz. 1: 1024–1039, Abt. 1: Die Regesten des Kaiserreichs unter Konrad II. 1024–1039, wyd. H. APPELT, N. BISCHOFF, Köln 1951.

CETWIŃSKI 2011 = M. CETWIŃSKI, Gnieźnieńskie koronacje w przekazach rocznikarskich, w: Gnieźnieńskie koronacje królewskie i ich środkowoeuropejskie konteksty, red. J. DOBOSZ, M. MATLA, L. WETESKO, Gniezno 2011, s. 235–242.

DALEWSKI 2011 = Z. DALEWSKI, Dlaczego Bolesław Chrobry chciał się koronować na króla, w: Gnieźnieńskie koronacje królewskie i ich środkowoeuropejskie konteksty, red. J. DOBOSZ, M. MATLA, L. WETESKO, Gniezno 2011, s. 21–41.

DALEWSKI 2014 = Z. DALEWSKI, Modele władzy dynastycznej w Europie Środkowo-Wschodniej we wcześniejszym średniowieczu, Warszawa 2014.

DĄMBSKA 1963 = I. DĄMBSKA, Milczenie jako wyraz i wartość, „Roczniki Filozoficzne” 11, 1963, z. 1, s. 73–79.

DĄMBSKA 1971 = I. DĄMBSKA, O funkcjach semiotycznych milczenia, „Studia Semiotyczne” 2, 1971, s. 77–88.

DŁUGOSZ ROCZNIKI = Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 1–2, red. J. DĄBROWSKI, Warszawa 1961.

DRELICHARZ 2003 = W. DRELICHARZ, Annalistyka małopolska XIII–XV wieku. Kierunki rozwoju wielkich roczników kompilowanych, Kraków 2003 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 99).

GALLI ANONYMI CRONICA = Galli Anonymi cronica et gesta ducum sive principum Polonorum, wyd. K. MALECZYŃSKI, Kraków 1952 (Monumenta Poloniae Historiaca. Series Nova, t. 2).

GALLISTL 2011 = B. GALLISTL, Bischof Bernwards Stiftung St. Michael in Hildesheim. Liturgie und Legende, „Concilium Medii Aevi” 14, 2011, s. 239–287.

GĄSIOROWSKI 1991 = A. GĄSIOROWSKI, Tradycja poznańskich grobów monarszych, w: Kultura średniowieczna i staropolska. Studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, Warszawa 1991, s. 231–239.

GESTA CHUONRADI = Gesta Chuonradi II. Imperatoris, w: Die Werke Wipos, wyd. H. BRESSLAU, Hannover–Leipzig 1915 (Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 61), s. 1–62.

HOLTZMANN 1925 = R. HOLTZMANN, Die Quedlinburger Annalen, „Sachsen und Anhalt. Jahrbuch der Historischen Kommission für die Provinz Sachsen” 1, 1925, s. 64–125.

HUTH 2009 = V. HUTH, Wipo, neu gelesen. Quellenkritische Notizien zur ’Hofkultur’ in spätottonisch-frühsalischer Zeit, w: Adel und Königtum im mittelalterlichen Schwaben. Festschrift für Thomas Zotz zum 65. Geburtstag, red. A. BIRHER, K. KÄLBLE, H. KRIEG, Stuttgart 2009 (Veröffentlichungen der Kommission für Geschichtliche Landeskunde in Baden–Württemberg, t. 165), s. 155–168.

JASIŃSKI 1992 = K. JASIŃSKI, Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa–Wrocław 1992.

JASIŃSKI 2000a = T. JASIŃSKI, Początki polskiej annalistyki, w: Nihil superfluum esse. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, red. J. STRZELCZYK, J. DOBOSZ, Poznań 2000, s. 129–146.

JASIŃSKI 2008 = T. JASIŃSKI, O pochodzeniu Galla Anonima, Kraków 2008.

JASIŃSKI 2024a = T. JASIŃSKI, Czy najbardziej tajemniczy kronikarz europejskiego średniowiecza, Gall Anonim, był Chorwatem?, „Nauka” 2024, nr 2, s. 7–34.

JASIŃSKI 2024c = T. JASIŃSKI, O lekcji ’deferre’ i koniekturze ’de fratre’ w ’Kronice polskiej’ Galla Anonima, w: Między archeologią a historią. Księga dedykowana pamięci prof. dr hab. Andrzeja Marka Wyrwy (1955–2022), red. K. KACZMAREK, J. LINETTY, M. PRZYBYŁ, Poznań 2024, s. 329–339.

KRAWIEC 2014 = A. KRAWIEC, Król bez korony. Władysław I Herman, książę polski, Warszawa 2014.

KRONIKA GALLA 1989 = ANONIM TZW. GALL, Kronika polska, tłum. R. GRODECKI, oprac. M. PLEZIA, wyd. 6, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989 (Biblioteka Narodowa. Seria I, nr 59).

KÜRBIS 1987 = B. KÜRBIS, Studia nad Kodeksem Matyldy III. List księżny Matyldy do Mieszka II, „Studia Źródłoznawcze” 30, 1987, s. 125–149.

LABUDA 1987–1988 = G. LABUDA, Studia nad początkami państwa polskiego, t. 1–2, Poznań 1987–1988 (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Seria Historia, nr 139–140).

LABUDA 1992 = G. LABUDA, Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego, Kraków 1992 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 73).

LABUDA 2000b = G. LABUDA, Św. Stanisław biskup krakowski, patron Polski. Śladami zabójstwa, męczeństwa, kanonizacji, Poznań 2000.

MADEJA 2024 = K. MADEJA, Bunty pogańskie w Europie Środkowej X–XI w., Kraków 2024 (niepublikowana dysertacja doktorska obroniona w Uniwersytecie Jagiellońskim).

MARZEC 2023 = A. MARZEC, Piastowska korona Władysława Łokietka, „Przegląd Historyczny” 114, 2023, s. 1–20.

MERSCH 2023 = K.U. MERSCH, Quedlinburg Abbey’s Medieval History in Ever-Changing Political and Religious Frameworks. A Survey, w: A Companion to the Abbey of Quedlinburg in the Middle Ages, red. K. BLOUGH, Leiden–Boston 2023 (Brill’s Companions to European History, t. 29), s. 15–46.

MULARCZYK 1998 = J. MULARCZYK, Tradycja koronacji królewskich Bolesława I Chrobrego i Mieszka II, Wrocław 1998.

PAUK 2010 = M.R. PAUK, Płock i Spira. Piastowska „imitatio imperia” na przełomie XI i XII wieku?, w: Świat średniowiecza. Studia ofiarowane Profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi, red. A. BARTOSZEWICZ ET AL., Warszawa 2010, s. 492–523.

PLESZCZYŃSKI 2008 = A. PLESZCZYŃSKI, Niemcy wobec pierwszej monarchii piastowskiej (963–1034). Narodziny stereotypu. Postrzeganie i cywilizacyjna klasyfikacja władców Polski i ich kraju, Lublin 2008.

REITINGER 2017 = L. REITINGER, Vratislav. První král Čechů, Praha 2017.

ROCZNIK DAWNY = Rocznik dawny, w: Annales Cracovienses priores cum kalendario, wyd. Z. KOZŁOWSKA-BUDKOWA, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 5), s. 1–17.

ROCZNIK KAPITUŁY KRAKOWSKIEJ = Rocznik kapituły krakowskiej, w: Annales Cracovienses priores cum kalendario, wyd. Z. KOZŁOWSKA-BUDKOWA, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 5), s. 19–105.

ROKOSZOWA 1999 = J. ROKOSZOWA, Milczenie jako fakt językowy, w: J. ROKOSZOWA, Język, czas, milczenie, Kraków 1999 (Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie. Prace Komisji Językoznawstwa, nr 60), s. 235–254 [pierwodruk w: „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 50, 1994, s. 129–137].

ROTT 2017 = D. ROTT, Gall Anonim w świetle najnowszych badań Tomasza Jasińskiego, „Littera Antiqua” 2017, nr 12, s. 149–161.

RYMAR 1995 = E. RYMAR, Rodowód książąt pomorskich, t. 1, Szczecin 1995.

SIKORSKI 2013 = D.A. SIKORSKI, Kościół w Polsce za Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Rozważania nad granicami poznania historycznego, wyd. 2, Poznań 2013 (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Seria Historia, nr 216).

SIKORSKI 2017a = D.A. SIKORSKI, O co chodzi w sporze historyków o początki państwa polskiego?, w: Spór o początki państwa polskiego. Historiografia, tradycja, mit, propaganda, red. W. DRELICHARZ, D. JASIAK, J. POLESKI, Kraków 2017, s. 169–177.

SIKORSKI 2020a = D.A. SIKORSKI, Rec. Przemysław Urbańczyk, Bolesław Chrobry – lew ryczący…, „Roczniki Historyczne” 86, 2020, s. 290–297.

SKIBIŃSKI 2011 = E. SKIBIŃSKI, Koronacje pierwszych Piastów w najstarszych źródłach narracyjnych, w: Gnieźnieńskie koronacje królewskie i ich środkowoeuropejskie konteksty, red. J. DOBOSZ, M. MATLA, L. WETESKO, Gniezno 2011, s. 213–233.

ŚLIWIŃSKI 2014 = B. ŚLIWIŃSKI, Bezprym. Pierworodny syn pierwszego króla Polski. 986–zima/wiosna 1032, Kraków 2014.

STRZELCZYK 1999 = J. STRZELCZYK, Bolesław Chrobry, Poznań 1999.

SUCHODOLSKI 2002b = S. SUCHODOLSKI, Rex Bolizlavus – tzw. królewskie monety Bolesława Chrobrego, w: Heraldyka i okolice [prace dedykowane Profesorowi Stefanowi K. Kuczyńskiemu], Warszawa 2002, s. 285–295.

SUCHODOLSKI 2012b = S. SUCHODOLSKI, Polityka mennicza a wydarzenia polityczne w Polsce we wczesnym średniowieczu, w: S. SUCHODOLSKI, Numizmatyka średniowieczna. Moneta źródłem archeologicznym, historycznym i ikonograficznym, Warszawa 2012, s. 335–349.

THIETMAR CHRONIK = Die Chronik des Bischofs Thietmar von Merseburg und ihre Korveier Über­arbeitung, wyd. R. HOLTZMANN, Berlin 1935 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum. Series Nova, t. 9).

UHLIRZ 1961 = M. UHLIRZ, Zu dem Bericht der Hildesheimer Annalen über den Tod des Pfalzgrafen Ezzo, w: Coburg mitten im Reich. Festgabe zum 900. Gedenkjahr der ersten Erwährung der Ur-Coburg und ihres Umlandes, t. 2, red. F. SCHILLING, Kallmünz 1961, s. 39–42.

URBAŃCZYK 2017 = P. URBAŃCZYK, Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń 2017 (Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej).

WASILEWSKI 1988 = T. WASILEWSKI, Dwa utracone dawne roczniki: Rocznik biskupów dworu polskiego i Rocznik tyniecki (starszy), „Roczniki Historyczne” 54, 1988, s. 1–61.

WATTENBACH 1942 = W. WATTENBACH, Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter. Deutsche Kaiserzeit, t. 1/1, oprac. R. HOLTZMANN, Berlin 1942.

WERKE WIPOS = Die Werke Wipos, wyd. H. BRESSLAU, Hannover–Leipzig 1915 (Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 61).

WIHODA 2015 = M. WIHODA, První česká království, Praha 2015.

WISZEWSKI 2008 = P. WISZEWSKI, Domus Bolezlai. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008.

WOJCIECHOWSKI 1970b = T. WOJCIECHOWSKI, Strącenie i zegnanie króla Bolesława II, w: T. WOJCIECHOWSKI, Szkice historyczne XI wieku, oprac. A. GIEYSZTOR, wyd. 2, Warszawa 1970, s. 226–255.

ZAKRZEWSKI 2000 = S. ZAKRZEWSKI, Bolesław Chrobry Wielki, wyd. 2, Kraków 2000 (wyd. 1, Lwów–Warszawa–Kraków 1925).