Pamięć i komunikacja w kulturze średniowiecznej: Prace zebrane z okazji jubileuszu siedemdziesięciolecia Autora
Streszczenie
Publikacja jest zbiorem reprintów najważniejszych, rozproszonych prac Marka Derwicha poświęconych historiografii i kulturze średniowiecza. W książce zachowano oryginalną treść i paginację opublikowanych wcześniej utworów, podobnie jak ich układ graficzny. Nie poprawiano i nie modernizowano wydań.
Część pierwsza zawiera prace poświęcone spojrzeniu średniowiecznych autorów na zjawiska szczególne i próbom ich racjonalizacji. W pierwszym artykule Autor rozważa genezę informacji dotyczących tzw. Testamentu Krzywoustego – spisanej na przełomie XII i XIII w. opowieści o okolicznościach podziału władzy nad Polską między synów Bolesława Krzywoustego, księcia w latach 1102-1138. Kolejna praca przedstawia podejście autorów polskich roczników i kronik do nadzwyczajnych zjawisk przyrodniczych, zwłaszcza w kontekście ich znaczeń dla objaśniania zjawisk historycznych.
Część druga obejmuje trzy artykuły dotyczące genezy Kroniki wielkopolskiej oraz działalności Janka z Czarnkowa, XIV-wiecznego polskiego duchownego, polityka i historiografa. M. Derwich podejmuje w nich zagadnienia jego udziału w powstaniu Kroniki wielkopolskiej, obszernego dzieła historiograficznego przedstawiającego dzieje Polski od jej początków do około 1290 r. (nr 3), a także związków Janka z Czarnkowa ze Śląskiem, w szczególności z Wrocławiem i opactwem w Lubiążu (nr 4). Autor szczegółowo prezentuje w ostatnim rozdziale zaangażowanie polityczne – także w kontekście jego aktywności historiograficznej – Janka z Czarnkowa przeciw królewskim rządom Ludwika Andegaweńskiego w Polsce (nr 5).
Rozdziały
-
SPIS TREŚCI
-
Przemysław Wiszewski, Kilka słów wstępu .......... 9
-
Bibliografia prac prof. dra hab. Marka Derwicha za lata 2023-2025 .......... 15
-
I. INTERPOLACJE I PRODIGIA
-
1. Testament Bolesława Krzywoustego w polskiej historiografii średniowiecznej .......... 19
-
2. O zjawiskach przyrodniczych i ich recepcji w średniowiecznym dziejopisarstwie polskim .......... 61
-
II. KRONIKA WIELKOPOLSKA I JANKO Z CZARNKOWA
-
3. Janko z Czarnkowa a Kronika Wielkopolska .......... 75
-
4. Janko z Czarnkowa na Śląsku .......... 111
-
5. In Polemik gegen den Hof Ludwigs von Anjou. Die historiographische Tätigkeit Johanns von Czarnków (Janko z Czarnkowa) .......... 125
-
III. NEKROLOGI
-
6. Nekrolog .......... 137
-
7. [oraz Jean-Loup Lemaître], Pour un répertoire des obituaires polonais .......... 139
-
IV. KAZANIA ŚWIĘTOKRZYSKIE
-
8. Kazania świętokrzyskie a benedyktyni łysogórscy .......... 157
-
9. Kazania świętokrzyskie – łysogórskie – tynieckie? .......... 169
-
V. NOWOŻYTNE DZIEJOPISARSTWO W KLASZTORZE BENEDYKTYNÓW NA ŁYSEJ GÓRZE
-
10. Dziejopisarstwo łysogórskie od przełomu XVII i XVIII w. do kasaty klasztoru w 1819 r. .......... 179
-
11. Gerard Lefebvre de Lassus i Spicilegium .......... 199
-
VI. MITY I LEGENDY
-
12. Łysogórski mit miejsca fundacji. Mnisi i przeszłość .......... 211
-
13. Najważniejsza góra Lechitów .......... 225
-
14. Pogański Olimp .......... 229
-
15. Od Gigantów po Aleksandra Macedońskiego. Obraz historii w relacjach o początkach Łysej Góry i klasztoru łysogórskiego (XIV-XVIII w.) .......... 231
-
16. Sześciu benedyktynów czeskich w Polsce. Z dziejów jednej legendy .......... 239
-
17. Legenda o św. Emeryku. Geneza, autor, data powstania .......... 245
-
18. Czy istniał łysogórski dokument fundacyjny? .......... 283
-
19. Legendarne i rzeczywiste dzieje zamku łysogórskiego .......... 285
-
20. Legenda herbu Dębno. Wersja tatarska .......... 296
-
21. Legenda herbu Dębno. Wersja litewska .......... 302
-
VII. STUDIA NAD MIEJSCEM ŁACINY I JĘZYKÓW NARODOWYCH W PROCESIE CHRYSTIANIZACJI
-
22. Łacina łacinie nierówna. Ze studiów nad chrystianizacją wczesnośredniowiecznej Europy .......... 311
-
23. Nie tylko tres linguae. Początki katechezy w językach narodowych w Kościele łacińskim .......... 325
-
VIII. KLIMAT INTELEKTUALNY
-
24. Monastycyzm w kulturze Polski średniowiecznej. Uwagi problemowe .......... 335
-
25. Z badań nad miejscem monastycyzmu w społeczeństwie. Szkoła – wykształcenie – „klimat intelektualny” .......... 347
-
26. Uwagi nad genezą i miejscem edukacji obywatelskiej w polskim szkolnictwie średniowiecznym .......... 357
-
27. Szkoły w dobrach i parafiach opactwa łysogórskiego .......... 363
-
IX. STUDIA NAD CEREMONIĄ KORONACJI KRÓLÓW POLSKICH
-
28. Rola opata w koronacjach królów polskich .......... 385
-
29. Pacyfikał koronacyjny królów polskich .......... 413
-
30. Czy znamy kielich koronacyjny królów późnośredniowiecznej Polski? .......... 431
-
X. VARIA
-
31. Wprowadzenie do najstarszej monastycznej tradycji literackiej Wschodu i Zachodu: nowsze edycje i badania .......... 438
-
32. Wśród źródeł monastycznych. Uwagi na marginesie książki Jean-Loup Lemaître’a .......... 453
-
33. Benedykt z Aniane i jego dzieła. Uwagi na marginesie nowej edycji Concordia regularum .......... 459
-
34. Jeszcze o Guilbercie z Nogent i jego dziełach. Na marginesie prac R.B.C. Huygensa i M.C. Ganadra .......... 463
-
35. Wprowadzenie do hagiografii .......... 465
-
36. O nowe spojrzenie na kopiarze. Uwagi na marginesie nowszych badań .......... 471
Downloads
Bibliografia
