Barwałd: Trzy wsie – jedna historia
Słowa kluczowe:
Barwałd Dolny, Barwałd Średni, Barwałd Górny, administravive district (starostwo) of Barwałd, Barwałd parishStreszczenie
Monografa Barwałdu – a dokładniej trzech miejscowości: Barwałdu Dolnego, Średniego i Górnego położonych w powiecie wadowickim – powstała jako efekt współpracy historyków związanych z krakowskimi ośrodkami akademickimi: Uniwersytetem Komisji Edukacji Narodowej, Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz Uniwersytetem Jagiellońskim. Autorzy ukazują dzieje tych miejscowości od ich udokumentowanych początków w XIV wieku aż po lata 40. XX wieku. Kwerendy przeprowadzone przez zespół autorów w archiwach krajowych i zagranicznych przyniosły wiele zaskakujących odkryć, które znacząco poszerzają dotychczasową wiedzę o dziejach barwałdzkich wsi. Publikacja nie ogranicza się więc jedynie do przedstawienia najważniejszych wydarzeń i postaci z nimi związanych, lecz odsłania także mniej znane, a niekiedy zupełnie nieznane, karty historii.
Rozdziały
-
SPIS TREŚCI
-
Wprowadzenie .......... 7
-
Wstęp .......... 9
-
Barwałd i tenuta barwałdzka w okresie średniowiecza .......... 15
-
Dzieje parafii barwałdzkiej do schyłku XVI wieku .......... 47
-
Wsie Barwałd w okresie wczesnonowożytnym (od XVI w. do 1772 r.) .......... 77
-
Barwałd Dolny, Średni oraz Górny – wieś galicyjska oraz jej mieszkańcy wobec przemian cywilizacyjnych (1772–1918) .......... 129
-
Dzieje Barwałdu i jego mieszkańców w latach 1918–1947 .......... 199
Downloads
Bibliografia
20-lecie komunikacji w Polsce odrodzonej, red. S. Faecher, S. Peters, Kraków 1939.
Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956, red. S. Poleszak, R. Wnuk, A. Jaczyńska, M. Śladecka, Warszawa–Lublin 2020.
Baczkowski K., Stosunki księstwa oświęcimskiego i zatorskiego z Koroną Czeską w późnym średniowieczu, [w:] Osiem wieków historii i kultury miasta Zatora i regionu, Kraków 2006.
Banach A.K., Kariery zawodowe studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego pochodzenia chłopskiego z lat 1860/1861–1917/1918, Kraków 2009.
Banach A.K., Młodzież chłopska na Uniwersytecie Jagiellońskim 1860/61–1917/18, Kraków 1997.
Baranowski B.A., Szkolnictwo ludowe w Galicyi: w swym rozwoju liczebnym od roku 1868 do roku 1909 z uwzględnieniem stosunków higienicznych, Lwów 1911.
Baranowski I.T., U stóp Babiej Góry, „Przegląd Historyczny” 1916, t. 20, nr 1, s. 74-93.
Barcik M., Cieślak A., Grodowska-Kulińska D., Perkowska U., Żukowski P.M., Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae, t. III: 1850/51–1917/18, lit. M–N, red. K. Stopka, Kraków 2011.
Barcik M., Cieślak A., Gaszyński P., Grodowska-Kulińska D., Perkowska U., Żukowski P.M., Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae, t. III: 1850/51–1917/18, lit. T–Ż, red. K. Stopka, Kraków 2015.
Barcik M., Cieślak A., Gaszyński P., Grodowska-Kulińska D., Perkowska U., Żukowski P.M., Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae, 1850/51–1917/18, lit. S–Ś, red. K. Stopka, Kraków 2014.
Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 1994.
Bogunia-Paczyński A., Karol Malczyk – malarz aniołów z Barwałdu, „Małopolska: Regiony – Regionalizmy – Małe Ojczyzny” 2010, t. XII, s. 187-191.
Bogunia-Paczyński A., Z Berlina do Monachium – przez Wadowice! 11 VI 1909: Ferdynand Porsche, Ettore Bugatti, Wilhelm Opel w Wadowicach!, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2004, nr 8, s. 65-69.
Boniecki A., Herbarz polski, t. 2: Bonieccy h. Bończa – Chmieleńscy, Warszawa 1900.
Boroda K., Pojemność miar nasypnych w XVI-wiecznej Polsce, Białystok 2023.
Boroda K., Przeszłość przeliczników demografcznych dla szesnastowiecznych źródeł podatkowych, „Przeszłość Demografczna Polski : materiały i studia” 2015, t. 37, nr 2, s. 27-52.
Brykowski R., Kornecki M., Drewniane kościoły w Małopolsce Południowej, Wrocław 1984.
Bucki A., Zamek Barwałd. Historia i legenda, ludzie i wydarzenia, wyd. II, Bugaj 2025.
Buczek K., O wiarygodności rachunków świętopietrza i metodach polemiki naukowej: w odpowiedzi T. Ładogórskiemu, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1963, t. 11, nr 1, s. 83-100.
Buczek K., Rachunki świętopietrza jako podstawa badań nad zaludnieniem Polski XIV wieku, [w:] Mediaevalia. W 50. rocznicę pracy naukowej Jana Dąbrowskiego, red. J. Dąbrowski, Warszawa 1960, s. 77-102.
Bujak F., Ze studiów nad rolnictwem polskim w XVI wieku (chów bydła w księstwie oświęcimskiem i zatorskiem), „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń PAU” 1931, t. 36, nr 8, s. 11-12.
Burghardt M., Wadowiccy artyści w świetle archiwaliów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2016, nr 19, s. 192-197.
Chachaj J., Niemieckie osadnictwo na terenie dekanatu zatorskiego w średniowieczu, „Roczniki Humanistyczne” 1999, 47, z. 2, s. 10-17.
Chachaj J., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Zator do końca XVI wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1997, nr 68, wyd. 1999, s. 221-308.
Chłapowski K., Przynależność własnościowa osiedli, [w:] Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2: Komentarz, indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 2008, s. 83-113.
Chorzępa J., Fortyfkacje, Warszawa 2007.
Czech D., Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992.
Czerkawski W., Polityka ekonomiczna. Dobrobyt. Komunikacye. Ubezpieczenia. Kwestya robotnicza. Przemysł, Warszawa–Kraków 1919.
Czwojdrak B., Dziersław Rytwiański – rzekomy husyta polski, „Teki Krakowskie” 1999, t. 10, s. 3-9.
Drexler I., Zarys sieci kolejowej w Polsce, Lwów 1919, s. 31.
Dudoń M., Pustelnia na puszczy, czyli Kaplica św. Rozalii w Barwałdzie Górnym, Barwałd–Tomice 2024.
Dudek A., Zblewski Z., Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Warszawa 2024.
Dudziak J., Dziesięcina papieska w Polsce średniowiecznej, Lublin 1974.
Dunin-Borkowski J., Almanach błękitny. Genealogia żyjących rodów polskich, Lwów [bdw].
Dziurok A., Gałęzowski M., Kamiński Ł., Musiał F., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010.
Falniowska-Gradowska A., Miary zbożowe w województwie krakowskim w XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1965, t. 12, nr 4, s. 663-688.
Franczak P., Jucha W., Odtworzenie przebiegu linii okopów z II wojny światowej (OKH Stellung b1) w Paśmie Jałowieckim i Grupie Mędralowej na podstawie numerycznego modelu terenu z danych LiDAR i badań terenowych, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica” 2015, nr 22, s. 87-108, https://doi.org/10.18778/1508-1117.22.05.
Gawęda S., Świadczenia fnansowe Polski na rzecz kurii papieskiej w średniowieczu, „Studia Historyczne” 1974, nr 17, s. 413-446.
Glugla P., Stanisław Filipek: Dyskryminacja wsi wadowickiej przez okupanta hitlerowskiego w latach 1939–1945, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2019, nr 22, s. 88-105.
Golik D., Korkuć M., Józef Kuraś „Ogień” i Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica”, Kraków 2017.
Graf T., Epidemie w dziejach Wadowic w okresie przedrozbiorowym – studium przypadku miasta małopolskiego, „Studia Historica Gedanensia” 2021, t. 12, s. 197-200.
Graf T., Kościół wadowicki, [w:] Wadowice. Dzieje miasta, t. 1: Pod rządami książąt oświęcimskich i zatorskich, red. T. Graf, K. Meus, Kraków 2024, s. 299-343, https://doi.org/10.12797/9788383680941.08.
Graf T., Polanka Wielka w okresie nowożytnym, [w:] Polanka Wielka i jej mieszkańcy. Dzieje wsi od czasów najdawniejszych do 1945 roku, red. T. Graf, K. Meus, Bielsko-Biała–Polanka Wielka 2025, s. 143-257.
Gromnicki T., Świętopietrze w Polsce, Kraków 1908.
Guzowski P., Stan i perspektywy badań nad liczbą ludności Polski w późnym średniowieczu i w początkach epoki nowożytnej, „Przeszłość Demografczna Polski” 2015, t. 37, nr 2, s. 7-25, https://doi.org/10.18276/pdp.2015.2.37-01.
Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J. powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 1, 7–8, Lipsk 1841.
Huppert U., Podróż do źródeł pamięci, Warszawa 2004.
Iwańska K., Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864–1945, Kraków 2016.
Jarguz W., Obóz niemieckiej Służby Budowlanej (Baudienst) w Brzeźnicy, [w:] II wojna światowa w gminie Brzeźnica i okolicy, Kraków–Brzeźnica 2018, s. 267-279.
Jasiński K., Genealogia książąt zatorskich. Ze studiów nad genealogią Piastów śląskich, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1966, z. 20.
Jewuła Ł., Kargol T., Ślusarek K., Dwór, wieś i plebania w przestrzeni społecznej zachodniej Małopolski w latach 1772–1815, Kraków 2015.
Kamiński A., Komorowski Jan, [w:] Polski słownik biografczny, t. 13, red. E. Rostworowski, Wrocław 1967–1968, s. 416-417.
Karbownik H., Libri retaxationum a libri benefciorum w systemie skarbowości kościelnej w Polsce w XV i XVI wieku, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1970, t. 22, z. 1, s. 215-225.
Kargol T., Sytuacja społeczno-gospodarcza w powiecie wadowickim w latach 1914–1919, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2018, nr 21, s. 36.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, oprac. J. Szablowski, t. 1: Województwo krakowskie, z. 14: Powiat wadowicki, red. J. Szablowski, Warszawa 1953.
Kiełbicka A., Studia nad sołectwami w województwie krakowskim w XVI–XVII w., Toruń 1964.
Kiersnowski R., Barwałd – jeszcze jedna mennica fałszerska z XV w., „Wiadomości Numizmatyczne” 1975, t. 19, nr 1, s. 1-13.
Klistała J., Koszmary z hitlerowskich polenlagrów, więzień i konzentrationslagrów w latach 1939–1945, Bielsko-Biała 2012.
Klistała J., Martyrologium mieszkańców ziemi oświęcimskiej, andrychowskiej, wadowickiej oraz Zatora, Jaworzna, Chrzanowa, Trzebini, Kęt, Kalwarii Zebrzydowskiej w latach 1939–1945 – Słownik biografczny, Bielsko-Biała 2008.
Kłonczyński A., Grypa hiszpanka w Szwecji w latach 1918–1919 – przebieg oraz konsekwencje, „Studia Historica Gedanensia” 2021, t. XII, s. 367-382, https://doi.org//10.4467/23916001HG.21.019.15001.
Korkuć M., Zostańcie wierni tylko Polsce… Niepodległościowe oddziały partyzanckie w Krakowskiem (1944–1947), Kraków 2015.
Kotlarczyk J., Nasza klasa w naszej Starej Budzie i my potem, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2012, nr 15, s. 137-174.
Kotowiecki A., Zarys dziejów Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Wadowicach, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2024, nr 27, s. 223-224.
Kotowiecki E., Wadowiccy lekarze, Wadowice 1996.
Kowalski W., Schematyzm diecezji krakowskiej z tzw. Kopiarza Wiślickiego, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2004, nr 81, s. 112.
Kowalski W., Społeczeństwo parafii Bożego Ciała podkrakowskiego Kazimierza w świetle rejestru pogłównego 1662 roku (rodzina i gospodarstwo domowe), [w:] Scientia nihil est quam veritatis imago. Studia ofarowane Profesorowi Ryszardowi Szczygłowi w siedemdziesięciolecie urodzin, red. A. Sochacka, P. Jusiak, Lublin 2014, s. 683-694.
Kracik J., Katolicka indokrynacja doby saskiej w parafiach zachodniej Małopolski, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1973, t. 20, z. 6, s. 13-27.
Kracik J., Przedrabacyjny epizod trzeźwościowy Galicji, „Nasza Przeszłość” 1993, t. 79, s. 229-248, https://doi.org/10.52204/np.1993.79.229-248.
Książek S., Ponikiew. Śladami naszych przodków 1395–2005. Monografczny zarys dziejów wsi i jej kolonii, Ponikiew 2008.
Księga pamięci poległych funkcjonariuszy SB, MO, ORMO, red. K. Chociszewski, Warszawa 1971.
Kto był kim w Andrychowie?, oprac. A. Fryś, M. Pytel-Skrzypiec, T. Putek, D. Rusin, Andrychów 2017.
Kumor B., Diecezja Tarnowska. Dzieje ustroju i organizacji 1786–1985, Kraków 1985.
Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej, t. 1, Kraków 1998.
Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej, t. 4, Kraków 2002.
Kurtyka J., Leśnica, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. III, z. 3, opr. W. Bukowski, J. Kurtyka, J. Laberschek et al., red. F. Sikora, s. 555-556.
Kwiatkowski M., Elektryfkacja powiatu wadowickiego w okresie międzywojennym, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2020, nr 23, s. 52.
Kwieciński W., Organizacja Todta – rozwój i zakres działalności w latach 1940–1942, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2023, nr 2 (42), s. 342-361, https://doi.org/10.48261/pis234219.
Laberschek J., Gołuchowiec, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. II, z. 2, opr. J. Kurtyka, J. Laberschek, Z. Leszczyńska-Skrętowa, red. A. Gąsiorowski, Wrocław 1989, s. 784.
Laberschek J., Modlnica Wielka, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. IV, z. 4, opr. W. Bukowski, J. Laberschek, K. Nabiałek et al., Kraków 2011, s. 644.
Ladenberger T., Zaludnienie Polski na początku panowania Kazimierza Wielkiego, Lwów 1930.
Lenczowski F., O kościołach i parafiach w Stryszowie i Zakrzowie w diecezji krakowskiej, „Nasza Przeszłość” 1976, nr 45, s. 191-233.
Leszczyńska-Skrętowa Z., Brzezna, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. I, z. 2, opr. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, J. Wiśniewski et al., Wrocław 1985, s. 250.
Leszczyńska-Skrętowa Z., Jaroszowice, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. III, z. 1, opr. W. Bukowski, J. Kurtyka, J. Laberschek et al., Kraków 1994, s. 242.
Leszczyńska-Skrętowa Z., Jaszkowice, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. III, z. 1, opr. W. Bukowski, J. Kurtyka, J. Laberschek et al., Kraków 1994, s. 270.
Leszczyńska-Skrętowa Z., Kwaśniów, [w:] Słownik historyczno-geografczny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. IV, z. 1, opr. W. Bukowski, J. Laberschek, Z. Leszczyńska-Skrętowa et al., Kraków 2006, s. 403.
Lubczyński M., Zawieranie małżeństw przez szlachtę w świetle intercyz przedślubnych oblatowanych w księgach grodzkich w latach 1680–1730, [w:] Wesela, chrzty i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci, red. H. Suchojad, Warszawa 2001, s. 137-155.
Ładogórski T., Studia nad zaludnieniem Polski XIV wieku, Wrocław 1958.
Łepkowski J., Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa, Kraków 1863, s. 133-136.
Łysiak L., Własność sołtysia (wójtowska) w Małopolsce do końca XVI wieku, Kraków 1964.
Madoń T., Źródła historii wsi i parafii Wysoka, Ząbki 2018.
Majorek C., Projekt reform szkolnictwa ludowego w Galicji u progu autonomii (1860–1873), Wrocław 1980.
Małecki J., Studia nad rynkiem regionalnym Krakowa w XVI wieku, Warszawa 1963.
Marczewski B., Powiat wadowicki pod względem geografcznym, statystycznym i historycznym, Kraków [1897].
Mardyła P., Duszpasterstwo w czasach stalinowskich. Władze komunistyczne wobec działalności duszpasterskiej Kościoła rzymskokatolickiego w archidiecezji krakowskiej w latach 1945–1956, Kraków 2009.
Matuszewski J., Missalia – mensalia, [w:] J. Matuszewski, Pisma wybrane, t. 4, Łódź 2001, s. 63-82.
Meus K., Wadowice 1772–1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.
Meus K., Nowakowski A., Jaroszowice. Historia – parafia – szkoła. W 700. rocznicę Jaroszowic (1312–2012), Rzeszów 2013.
Mikołajczyk M., Proces kryminalny w miastach Małopolski XVI–XVIII wieku, Katowice 2013.
Musiał F., Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie 1946–1955, Kraków 2005.
Noga Z., Sołtysi w księstwie siewierskim w dobie nowożytnej, [w:] Miscellanea Historico-Iuridica Bialostocensia, red. P. Fiodorczyk, A. Nowakowski, Białystok 1995, s. 87-96.
Nowak A., Słownik biografczny kapłanów diecezji tarnowskiej 1786–1985, t. 2: A–J, Tarnów 2000.
Nowakowski A., Katastrofy i wypadki kolejowe w powiecie wadowickim na tle rozwoju kolejnictwa w regionie (1884–2022), Tarnów 2023.
Nowakowski A., Tragedia barwałdzka 24 listopada 1944. Relacje naocznych świadków, Wadowice 2008.
Nowakowski A., Wadowice w latach 1945–1990. Przyczynek do najnowszej historii miasta, Rzeszów 2018.
Nowakowski A., Wizyty wybranych głów państwa polskiego w Wadowicach, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2019, nr 22, s. 21-41.
Nowakowski A., Wrzesień 1939 r. w mieście i okolicy, [w:] Wybrane zagadnienia z dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Na 400-lecie pierwszej lokacji Kalwarii Zebrzydowskiej (1617–2017), red. nauk. A. Nowakowski, Kraków 2017, s. 239-262.
Nowakowski A., Z dziejów wadowickiej kolei (1887–1999), Wadowice 1999.
Nowakowski A., Zarys dziejów kolei w Kalwarii Zebrzydowskiej na tle kolei galicyjskiej i małopolskiej. W 130-lecie doprowadzenia kolei do Kalwarii (1884–2014), Rzeszów 2014.
Nowakowski A., Zarys dziejów kolei w regionie nadwiślańskim Spytkowice – Brzeźnica (1884–2000). Przyczynek do dziejów powiatu wadowickiego, Wadowice 2001.
Nowakowski A., Obodyński K., Łękawica. Zarys historii wsi, Tarnów 2022.
Nowakowski A., Rejman A., Dzieje szkoły w Barwałdzie Średnim na tle dziejów wsi (1886–2015), Rzeszów 2015.
Pająk I., Mieszkańcy Śląska, Podbeskidzia, Zagłębia Dąbrowskiego w KL Auschwitz, Katowice 1998.
Pelczar R., Szkolnictwo elementarne, [w:] Szkolnictwo i oświata w Galicji 1772–1918, red. naukowa J. Dybiec, J. Krawczyk, A. Meissner, K. Szmyd, Rzeszów 2015, „Galicja i jej dziedzictwo”, t. 22.
Perzanowski Z., Dawny Zator, [w:] Cracovia–Polonia–Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, red. K. Baczkowski, W. Bukowski, Kraków 1995, s. 387-400.
Piber-Zbieranowska M., Granice jednostek administracji kościelnej, [w:] Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2: Komentarz, indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 2008, s. 36-54.
Pielas J., Rejestr pospolitego ruszenia księstw oświęcimskiego i zatorskiego z 18 października 1621 roku, „Res Historica” 2016, nr 42, s. 353-377.
Płonka M., Dwory w obrębie wójtostwa Mikołaj w 1721 r., „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2023, nr 25, s. 134.
Płonka M., Dzieje parafii w Stryszowie. Od początków do 1848 roku, Kraków 2024.
Płonka M., Działalność teatru wiejskiego w Stryszowie w latach 1907–1939. Studium przypadku, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2024, nr 27, s. 87-120.
Płonka M., Zabytki na obszarze gminy Wadowice, [w:] Wadowice. Dzieje miasta, t. 1: Pod rządami książąt oświęcimskich i zatorskich, red. T. Graf, K. Meus, Kraków 2024, s. 125-217, https://doi.org/10.12797/9788383680941.04.
Poniewozik L., Meszne w uposażeniu plebańskim parafii diecezji krakowskiej w świetle tzw. Liber Retaxationum z 1529 roku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2022, nr 119, s. 347-365, https://doi.org/10.31743/abmk.13536.
Porębski M., Budownictwo obronne i rezydencjonalne powiatu wadowickiego. Katalog, Kalwaria Zebrzydowska 2009.
Porzycki T., Droga do kościoła, którego nie ma. Kościół świętego Andrzeja Apostoła w Barwałdzie Średnim, Bielsko-Biała–Barwałd 2023.
Porzycki T., Ślady wiary naszych przodków: kaplice, kapliczki, fgury i krzyże przydrożne w Barwałdzie, Bielsko-Biała–Barwałd–Tomice 2024.
Porzycki T., Wspomnienia z dawnych lat księdza emeryta rodem z Filkówki w Barwałdzie Średnim, Bielsko-Biała–Barwałd–Tomice 2025.
Przyboś A., Powstanie chłopskie w starostwie lanckorońskim i nowotarskim w r. 1670, Kraków 1953.
Ptak A., Korkuć M., Żołnierze porucznika Wądolnego. Z dziejów niepodległościowego podziemia na ziemi wadowickiej 1945–1947, Kraków 2001.
Putek J., Miłościwi panowie i krnąbrni poddani, Kraków 1959.
Putek J., O zbójnickich zamkach, heretyckich zborach i oświęcimskiej Jerozolimie. Szkice z dziejów pogranicza polsko-śląskiego, Kraków 1938.
Rajman J., Najstarsze kościoły ziemi zatorskiej na tle wykazu parafii dekanatu zatorskiego z lat 1325–1327, „Rocznik Spytkowicki” 2023, t. 2, s. 26-47, https://doi.org/10.12797/RSpyt.02.2023.02.02.
Rajman J., Parafie ziemi zatorskiej w okresie od ok. 1400 do ok. 1480 roku, „Rocznik Spytkowicki” 2025, t. 4, s. 7-45, https://doi.org/10.12797/RSpyt04.2025.04.01.
Rajman J., Rozwój sieci parafialnej w ziemi zatorskiej w okresie od ok. 1326 do ok. 1378 r., „Rocznik Spytkowicki” 2024, t. 3, s. 7-25, https://doi.org/10.12797/RSpyt03.2024.03.01.
Rejman A., Nowakowski A., Malec M., Zakrzów. Dzieje szkoły i sportu na tle dziejów wsi. Na 135-lecie szkoły w Zakrzowie (1884–2019), Rzeszów 2019.
Rodak J., Grzegorz Jan Zdziewojski z Łasku. Człowiek – dzieło – recepcja. Studium biograficzne, Katowice 2010.
Rutkowski H., Granice państwowych jednostek terytorialnych, [w:] Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2: Komentarz, indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 2008, s. 27-35.
Rutkowski J., Skup sołectw w Polsce w XVI wieku, Poznań 1921, „Prace Komisji Historycznej”, t. 1.
Sadowski P., Działania wojenne na terenie gminy Brzeźnica w styczniu 1945 r., [w:] II wojna światowa w gminie Brzeźnica i okolicy, Kraków–Brzeźnica 2018.
Saferna K., Doktor Władysław Żyła – żołnierz, nauczyciel, działacz społeczny, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2023, nr 26, s. 150-168.
Saferna K., Monografa wsi Przybradz, Tomice 2022.
Siemionow A., Walka z okupacją w latach 1939–1955 między Wisłą i Babią Górą, Kalwaria Zebrzydowska 1992.
Sikora F., Barwałd Dolny, [w:] Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. I, z. 1, oprac. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, Wrocław 1980, s. 25.
Sikora F., Barwałd Górny, [w:] Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. I, z. 1, oprac. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, Wrocław 1980, s. 25-26.
Sikora F., Barwałd Średni, [w:] Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. I, z. 1, oprac. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, Wrocław 1980, s. 26-27.
Siwiec-Cielebon M., Drużyna ratownicza i stały punkt sanitarno-odżywczy PCK Wadowice.
Przyczynek do historii społecznej przygotowań obronnych II RP, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2022, nr 25, s. 152-171.
Siwiec-Cielebon M., Glosa do dziejów wadowickiej kolei, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2000, nr 5, s. 47-60.
Siwiec-Cielebon M., Godzina próby wybiła. Pszczyna i Jordanów. 12 Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej w bitwie granicznej, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2002, nr 7, s. 17-28.
Siwiec-Cielebon M., Morderczy wyścig po bezdrożach Małopolski. 12 Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej w walkach odwrotowych do Dunajca i Sanu, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2006, nr 10, s. 71-94.
Siwiec-Cielebon M., Przygotowani na najgorsze – do końca wierni Polsce. Opór wobec systemu komunistycznego na ziemi wadowickiej w l. 1945–55: rekonesans i próba wstępnej systematyki niektórych aspektów, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2011, nr 14, s. 33-110.
Siwiec-Cielebon M., Vinctis non victis. Pokonanym nie zwyciężonym. Wadowicka Lista Katyńska.
Synowie ziemi wadowickiej i żołnierze garnizonu Wadowice polegli i pomordowani w wyniku agresji sowieckiej 1939–1940 r., Wadowice 2010.
Siwiec-Cielebon M., Wolności siew. Absolwenci i uczniowie c. i k. Gimnazjum Wyższego w Wadowicach do 1918 r. jako kadra przyszłych sił zbrojnych odrodzonej Rzeczypospolitej, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2018, nr 21, s. 92-145.
Skupieński K., Struktury systemowe polskich miar zbożowych w XVI wieku, „Przegląd Historyczny” 1978, nr 69 (4), s. 623-646.
Sochaniewicz S., Wójtostwa i sołtystwa pod względem prawnym i ekonomicznym w ziemi lwowskiej, Lwów 1921.
Stawecki P., Generałowie Polscy. Zarys portretu zbiorowego 1776–1945, Warszawa 2010.
Sto lat szkoły w Barwałdzie Górnym, red. M. Dudoń, J. Niedźwiedź, Barwałd Górny 1998.
Stöger M., O gościńcach publicznych w Galicyi, „Rozmaitości” 1832, nr 23.
Studnicki G., Barwałd. Herbarz miejscowej i okolicznej szlachty, Wadowice 1991.
Studnicki G., Barwałd. Parafia i kościół św. Erazma, Wadowice 1995.
Studnicki G., Barwałd. Zarys dziejów, Wadowice 1994.
Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.
Studnicki G., Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991.
Studnicki G., Studniccy z Barwałdu. Genealogia, czyli Rodowód. W hołdzie Zmarłym, na pożytek Żyjącym dla pamięci Potomnych według Ksiąg Parafialnych Barwałdzkich przez Gustawa Studnickiego Anno Domini MCMXCIII opracowany, Wadowice–Barwałd 1993.
Studnicki G., Zarys dziejów oświaty i szkolnictwa w Wadowicach, Wadowice 1996.
Suproniuk J., Charakter i wielkość osiedli, [w:] Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2: Komentarz, indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 2008, s. 69-82.
Szady B., Prawo patronatu w Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych. Podstawy i struktura, Lublin 2003.
Szczepaniak J., Najstarsze spisy duchowieństwa w diecezji krakowskiej, „Folia Historica Cracoviensia” 2005, t. 11, s. 157-359.
Szocki J., Biblioteki ludowe w Galicji w drugiej połowie XIX wieku: zjawisko kulturowe, ich funkcje oświatowe, [w:] Kraków–Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, red. J. Jarowiecki, t. 6, cz. 1, Kraków 2003.
Szpunar K., Dembińscy herbu Rawicz w XVIII wieku. Genealogia – działalność publiczna – gospodarka, rozprawa doktorska pod kierunkiem J. Pielasa, Kielce 2021.
Ślusarek K., Uwłaszczenie chłopów w Galicji zachodniej, Kraków 2002.
Tabaka Z., Szkolnictwo ludowe w Galicji Zachodniej u progu ery autonomicznej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. Prace Historyczne” 1970, z. 35.
Teka Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 5: Wawel, t. 2: Materyały archwialne do budowy zamku, wyd. A. Chmiel, Kraków 1913.
Topij-Stempińska B., Kasata zakonu jezuitów w polskiej historiografii XX wieku i w początkach XXI wieku, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 2018, nr 1–2, s. 214-231, https://doi.org//10.17460/PHO_2018.1_2.12.
Tucholski J., Cichociemni, Warszawa 1985.
Urban W., Chłopi wobec reformacji w Małopolsce w drugiej połowie XVI w., Kraków 1959.
Urban W., Reformacja wśród chłopów w Oświęcimskiem, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1957, nr 2, s. 151-175.
Urban W., Regesty do dziejów szkolnictwa parafialnego w pierwszej połowie XVI w. z Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1996, nr 66, s. 207-390.
Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski, A. Falniowska-Gradowska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1990.
Wałach S., Świadectwo tamtym dniom…, Kraków 1974.
Warchał E., Dudoń M., Kościół pw. św. Erazma w Barwałdzie Dolnym: promocja dziedzictwa kulturowego, historii, tradycji i tożsamości lokalnej, Barwałd Górny 2025.
Wiśniowski E., Kolęda – meszne – stołowe na ziemiach polskich. Problem rejonizacji, [w:] Kultura średniowieczna i staropolska: studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, red. D. Gawinowa et al., Warszawa 1991, s. 625-635.
Wiśniowski E., Parafie w średniowiecznej Polsce, Lublin 2004.
Wiśniowski E., Wartość benefcjów plebańskich w diecezji krakowskiej w świetle Księgi Dochodów Benefcjów z roku 1529, „Roczniki Humanistyczne” 1987, t. 35, z. 2, s. 71-82.
Witkowski M., Trybun ludowy. Rzecz o Józefie Putku, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2012, nr 15, s. 75-112.
Wojenka M., Czy grodzisko w Bugaju na górze Żar to pamiątka po oblężeniu zamku Barwałd w 1477 roku?, [w:] Residentiae tempore belli et pacis. Materiały do badań i ochrony założeń rezydencjonalnych i obronnych, red. P. Lasek, P. Sypczuk, Warszawa 2019, s. 252-280.
Wrzesień 1939. Wspomnienia uczniów wadowickiego gimnazjum i liceum, red. M. Witkowski, P. Wyrobiec, Wadowice 2009.
Wrzyszcz A., Hierarchia aktów prawnych wprowadzonych przez okupanta niemieckiego w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 22, s. 695-708.
Wyczawski H.E., Kalwaria Zebrzydowska. Historia klasztoru bernardynów i kalwaryjskich dróżek, wyd. II, Kalwaria Zebrzydowska 2006.
Zapart A., Szkolnictwo parafialne w archidiakonacie krakowskim od XVI do XVIII wieku, Lublin 1983.
Zawilski A., Bitwy polskiego września, Kraków 2009.
Zblewski Z., Między wolną Polską a „siedemnastą republiką”. Z dziejów oporu społecznego na terenie województwa krakowskiego w latach 1945–1947, Kraków 1998.
Zdrada J., Milieski Alfred (1834 lub 1835–1908), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 21: Mieroszewski Sobiesław – Morsztyn Władysław, red. W. Albrecht, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1976.
Znamiona i zadania kas Stefczyka, przedruk z książki pt. Podręcznik dla spół. oszczędn.-pożycz systemu Raifeisena opracowanej przez Dr Fr. Stefczyka, Warszawa 1927.
Żukowska H., Powstanie i rozwój Kas Stefczyka, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Lublin – Polonia” 1989, t. 23, z. 13, s. 189-204.
Żurek D., Mieszczanie w trosce o kościół. Fabrica ecclesiae w średnich i małych miastach ziemi krakowskiej do początku ery nowożytnej w kontekście europejskim, Kraków 2026.
Żurek D., Początki osady i lokacja miasta, [w:] Wadowice. Dzieje miasta, t. 1: Pod rządami książąt oświęcimskich i zatorskich, red. T. Graf, K. Meus, Kraków 2024, s. 221-264, https://doi.org/10.12797/9788383680941.05.
Żurek D., Polanka Wielka w średniowieczu, [w:] Polanka Wielka i jej mieszkańcy: dzieje wsi od czasów najdawniejszych do 1945 roku, red. T. Graf, K. Meus, Bielsko-Biała–Polanka Wielka 2025, s. 91-141.