Spisane w Dagestanie, zachowane w Krakowie, odczytane w Poznaniu

Authors

Henryk Jankowski
Przemysław Adamczewski
Institute of Political Studies image/svg+xml
https://orcid.org/0000-0002-6983-5466

Keywords:

Dagestani chronicles, genealogy of Qazi Qumuq Sultans, Epic of Ali, Islamic prayers, manuscripts in Polish collections, rbaijani with Kumyk influences, Arabic language, critical edition

Synopsis

WRITTEN IN DAGESTAN, PRESERVED IN KRAKÓW, DECIPHERED IN POZNAŃ: THE DERBENT CHRONICLE (DERBENDNAME), THE AKHTI CHRONICLE (AKHTINAME), THE GENEALOGY OF THE QAZI QUMUQ SULTANS, THE EPIC OF ALI, THE LION OF GOD, AND PRAYERS FROM THE COLLECTIONS OF THE SCIENTIFIC LIBRARY OF THE POLISH ACADEMY OF ARTS AND SCIENCES (PAU) AND THE POLISH ACADEMY OF SCIENCES (PAN) IN KRAKÓW

This volume is the first critical edition and Polish translation of two Dagestani manuscripts, currently held in the collections of the Scientific Library of the Polish Academy of Arts and Sciences (PAU) and the Polish Academy of Sciences (PAN) in Kraków. It comprises the Derbent Chronicle (Derbendname), the Akhti Chronicle (Akhtiname), the genealogy of the Qazi Qumuq sultans, the Epic of Ali, the Lion of God, and Islamic prayers. The chronicles and the Epic of Ali were written in Azerbaijani with Kumyk influences, whereas the genealogy and prayers were recorded in Arabic. The texts have been transcribed from the original manuscripts written in Arabic script, translated into Polish, and accompanied by annotations and commentaries. The introductory section discusses the circumstances surrounding the discovery of the manuscripts, their provenance, structure, state of preservation, and content, while also outlining the current state of research on Dagestani historical writing. Particular attention is paid to reconstructing the history of the Kraków manuscripts and attempting to trace the routes by which they reached Poland. Furthermore, the text examines their place within the manuscript tradition of the Caucasus and their significance for the study of the history and culture of Dagestan. The most important part of the book is the critical edition of the texts. The Derbent Chronicle presents the history of Derbent and the whole of Dagestan, blending historical tradition with legendary and religious elements. The Akhti Chronicle contains an account of the origins and history of southern Dagestan and the settlement of Akhti. The genealogy of the Qazi Qumuq sultans constitutes a valuable source for research into the region’s political elites and their dynastic legitimation. The Epic of Ali, the Lion of God has an entirely different character, functioning as a poetic work belonging to the Arab-Turkic tradition of Muslim religious literature and adapted to the realities of the Caucasus. By contrast, the prayer texts consist of Arabic formulas, mostly selected from the Qur’an, which Muslims recite during obligatory ritual prayers. The publication is interdisciplinary in nature, integrating history, Oriental studies, Turkology, Caucasian studies, and source studies. It introduces unique manuscripts into scholarly circulation, some of which had previously remained unknown or were presumed lost. As such, it represents a significant contribution to research on the historiography of the Caucasus and the written heritage of Dagestan, providing the reader with access to sources of exceptional scholarly value.

Chapters

  • TABLE OF CONTENTS
  • Przedmowa .......... 7
  • I. WPROWADZENIE .......... 11
  • Rękopisy dagestańskie w zbiorach Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie: proweniencja, zawartość i znaczenie historiograficzne .......... 11
  • II. WSTĘP .......... 41
  • 1. Opis rękopisów .......... 41
  • 2. Język .......... 48
  • 3. Transkrypcja .......... 58
  • 4. Transliteracja .......... 60
  • 5. Znaki i symbole .......... 61
  • 6. Skróty .......... 61
  • III. WYDANIE KRYTYCZNE TEKSTÓW RĘKOPISÓW .......... 65

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Henryk Jankowski

Emerytowany profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, założyciel poznańskiej turkologii. Zajmował się różnymi językami turkijskimi, od karaimskiego przez turecki, krymskotatarski, kazachski aż po języki południowej Syberii, takie jak tuwański i chakaski. Wydał ponad dwieście prac naukowych, głównie turkologicznych. Wśród jego publikacji są prace słownikowe, np. A Historical- -Etymological Dictionary of Pre-Russian Habitation Names of the Crimea (Lejda 2006), Słownik kazachsko-polski (Kraków 2011, we współautorstwie) i A Crimean Karaim- English Dictionary (Poznań 2015, we współautorstwie), oraz krytyczne wydania tekstów z rękopisów, przede wszystkim karaimskich, np. The Crimean Karaim Bible: Critical Edition of the Pentateuch, Five Scrolls, Psalms, Proverbs, Job, Daniel, Ezra and Nehemiah (Wiesbaden 2019, we współautorstwie), Mordecai Ḳazaz’s Ṭuv Ṭaʿam ‘Good Judgement’: A Crimean Turkic Karaim Catechism Compiled Prior to 1825 (Wrocław 2025), oraz z kręgu piśmiennictwa Tatarów litewsko-polskich, np. A Ziker of Polish-Lithuanian-Belarusian Tatars in Turkish and Its Polish Translation by Mustafa Szahidewicz (Zagrzeb 2022) i Zikr turecki Ḳurʾān oḳı ‘Czytaj Koran’ w modlitewnikach litewsko-polsko-białorusko-tatarskich z przekładem białorusko-polskim i polskim (Warszawa 2023).

Przemysław Adamczewski, Institute of Political Studies

Kaukazoznawca, pracownik Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Kierownik projektów realizowanych w ramach programów NCN, NAWA i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego: Mobilność Plus, Fuga, Polonista, im. Mieczysława Bekkera, Nauka dla Społeczeństwa i Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Stypendysta Fundacji Lanckorońskich. Odbył staże podoktorskie na uniwersytetach w Gruzji, Tadżykistanie i Kazachstanie. W przeszłości pracował w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej w Sieradzu i Dalekowschodnim Uniwersytecie Federalnym we Władywostoku. Autor takich monografii jak Górski Karabach w polityce niepodległego Azerbejdżanu (Warszawa 2012) i Polski mit etnopolityczny i Kaukaz (Warszawa 2019), której część została wydana w wersji anglojęzycznej Polish Ethnopolitical Myth and the Caucasus: Looking at the Past (Lejda 2025), a także opracowań wspomnień Polaków przebywających na Kaukazie, m.in. Wspomnienia Izmael-beka (Józefa) Pietrucina-Pietruszewskiego jako źródło do historii rewolucji lutowej i wojny na Kaukazie 1917–1919 (Warszawa 2023, we współautorstwie) i Кароль Калиновский. Воспоминания о моей военной службе на Кавказе и о плене у Шамиля. С1844 по 1854 гг. (Tbilisi 2025, we współautorstwie).

References

Abdulmažidov, Hapizov, Šehmagomedov 2026 = Абдулмажидов, Рамазан Султанович, Хапизов, Шахбан Магомедович, Шехмагомедов, Магомед Гаджиевич. 2026. Дагестанские исторические сочинения XV–XVIII вв. Москва: «Садра».

Adamczewski, Przemysław. 2019. Polski mit etnopolityczny i Kaukaz. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Studiów Politycznych PAN.

Adilov, Mǝmmǝd (red.). 2005. Klasik Azәrbaycan әdәbiyyatında işlәnәn әrәb vә fars sözleri lüğәti, t. 1–2. Bakı: Şәrq-Qәrb.

Ahundov, Ehliman. 1994. Azerbaycan Halk Yazını Örnekleri. Ankara: Türk Dil Kurumu [transliteracja z cyrylicy, wstęp oraz słownik: Semih Tezcan].

Ajtberov 1978 = Айтберов, Тимур Магомедович. 1978. Аноним Муслима из Урады (XV–XVI вв.). W: Грязневич, П. A. (red.). Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XIII годичная научная сессия ЛО ИВ АН СССР (доклады и сообщения по арабистике). Москва: Издательство Наука, 62–69.

Ajtberov 1984 = Айтберов, Тимур Магомедович. 1984. «Родословная Сурхая б. Гарая Казикумухского» как источник по истории Дагестана XV–XVIII вв. W: Айтберов, T. M. (red.). Источниковедение и текстология средневекового Ближнего и Среднего Востока. Москва: Издательство Наука, 5–12.

Ajtberov 1993 = Айтберов, Тимур Магомедович. 1993. История потомков Мухаммадхана казикумухского. W: Шихсаидов, A. P., Айтберов, T. M., Оразаев, Г. М.-Р. (red.). Дагестанские исторические сочинения. Москва: Наука, Восточная литература, 178–189.

Akalın, Şükrü Halûk, Toparlı, Recep, Gözaydın, Nevzat i in. (red.). 2005. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Aksoy, Ömer Asım, Dilçin, Dehri (red.). 1963–1972. Tarama Sözlüğü, t. 1–6. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Aksoy, Ömer Asım, Dilçin, Dehri (red.). 1963–1979. Derleme Sözlüğü, t. 1–11. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Alihanov-Avarskij 2007 = Алиханов-Аварский, Максуд (red.). 2007. Тарихи Дербенд-Наме, Махачкала: Издательский дом Эпоха.

Alkım, Bahadır U. i in. (red.). 1991. Redhouse Yeni Türkçe-İngilizce Sözlük. New Redhouse Turkish-English dictionary. İstanbul: Redhouse Yayınevi.

Arif Ali 1980. Daniszmendname: Księga czynów Melika Daniszmenda. Z tureckiego przełożyli Małgorzata Łabęcka-Koecherowa, Tadeusz Majda. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 5–34.

Ašurbejli 1983 = Ашурбейли, Сара Балабек кызы. 1983. Государство Ширваншахов (VI–XVI вв.). Баку: Издательство Элм.

Aysan, Adviye, Tuncay, Selma. 1993. Türkiye’de Kadın-Erkek Adları Sözlüğü. Ankara: Doruk.

Bakihanov 1926 = Бакиханов, Аббас-Кили-Ага Кудси. 1926. Гюлистан–Ирам. Баку: Издание Общества обследования и изучения Азербайджана.

Bakihanov 1991 = Бакиханов, Аббас-Кили-Ага. 1991. Гюлистан-и Ирам. Баку: Издательство Элм.

Bammatov 1969 = Бамматов, Зайнал Зияутдинович (red.). 1969. Кумыкско-русский сло- варь. Къумукъча-русча сёзлюк. Москва: Советская Энциклопелия.

Bammatov, Hadžiahmedov 2011 = Бамматов, Баммагомед Гаджиевич, Гаджиахмедов, Нурмагомед Эльдерханович. 2011. Къумукъча-орусча сёзлюк. Кумыкско-русский словарь. Магьачкъала: ИЯЛИ ДНЦ РАН.

Barthold, Wasilij, Bosworth, Clifford Edmund. 1997. Shīrwān Shāh, Sharwān Shāh. W: Bearman, P. i in. (red.). Encyclopaedia of Islam, t. 9. Leiden: Brill, 488–489.

Bartol′d 1973 = Бартольд, Василий Владимирович. 1973. К вопросу о происхождении Дербенд-наме. W: Тверитинова, А. C. (red.). В. В. Бартольд. Сочинения, t. 7. Москва: Издательство Наука, 469–480.

Baskakov 1963 = Баскаков, Николай Александрович (red.). 1968. Ногайско-русский словарь.

Москва: Государственные издательство иностранных и национальных словарей.

Baskakov, Karryev, Hamzaev (red.). 1968 = Баскаков, Николай Александрович, Каррыев, Баймухамед Аталиевич, Хамзаев, Магомед Яхьяевич (red.). 1968. Туркменско-русский словарь. Москва: Издательство Советская Энциклопедия.

Baski, Imre. 1986. A preliminary index to Rásonyi’s Onomasticon Turcicum. Budapest: Akadémiai Kiadó.

Bayer, Theophil Siegfried. 1728. De muro Caucaseo. Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae, t. 1, 425–463.

Bez autora. 1846. Еще нѣсколько словъ объ ученыхъ заслугахъ графа Румянцева. V. Исторія просвѣщенія и гражданскаго образаванія. Журналъ Министерства Народнаго Просвѣщеніа, nr 49, 1–56.

Bobrovnikov 2019 = Бобровников, Владимир Олегович. 2019. Абу Муслим в культурной памяти мусульман Дагестана. Ислам в современном мире, t. 15, nr 3, 81–109. DOI: 10.22311/2074-1529-2019-15-3-81-110.

Bulatova 2000 = Булатова, Ангара Гамидовна. 2000. Лакцы. Историко-этнографическое исследование. XIX–начали XX вв.. Махачкала: Издательство Дагестанского научного центра РАН.

Buniatov 1991 = Буниатов, Зия Мусаевич. 1991. От редактора. W: Бакиханов, АббасКули-Ага. Гюлистан-и Ирам. Баку: Издательство Элм, 3–8.

Clark, Larry. 1998. Turkmen reference grammar. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.

Clauson, Sir Gerard. 1972. An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. London: Oxford UP.

Czubek, Jan. 1906. Katalog rękopisów Akademii Umiejętności w Krakowie. Kraków: Akademia Umiejętności.

Çetin, İsmet. 1997. Türk Edebiyatında Hz. Alî Cenknâmeleri. Ankara: Kültür Bakanlığı.

Çulha, Tülay. 2021. The Crimean Karaim Bible: Index. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.

Desimon 1958 = Десимон, Андрей Францович. 1958. Исторические сведения о самурском округе. 1839 г. W: Косвен, М. O., Хашаев, Х.-М. О. (red.). История, география и этнография Дагестана. XVIII–XIX вв. Москва: Издательство Восточной Литературы, 362–368.

Devellioğlu, Ferit. 2006. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Eski ve Yeni Harflerle. Ankara: Aydın.

Doerfer, Gerhard. 1963–1975. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. B. 1: Mongolische Elemente im Neupersischen. Wiesbaden: Franz Steiner.

Golden, Peter B. 1980. Khazar studies. Volume I. Budapest: Akadémiai Kiadó.

Golden, Peter B. 1992. An introduction to the history of the Turkic peoples. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. Golden, Peter B. 2023. Khazars. W: Johanson L. (red.) Encyclopedia of Turkic languages and linguistics online. Leiden: Brill [on-line:] https://referenceworks.brill.com/display/db/etlo – 26.05.2026.

Grønbech, Kaare. 1942. Komanisches Wörterbuch. København: Einar Munksgaard.

Eren, Hasan. 1999. Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü. Ankara: Bizim Büro.

Əzizbәyov, Xudadat bəy Əsədulla. 1985. Azәrbaycanca-rusça lüğәt. Bakı: Azәrbaycan Dövlәt Nәşriyyatı.

Hapizov, Šehmagomedov 2023 = Хапизов, Шахбан Магомедович, Шехмагомедов, Магомед Гаджиевич. 2023. Гельбахская долина и ее роль в истории Сарира. Махачкала: Медиаграф.

Hašaev 1969 = Хашаев, Хаджи-Мурад Омарович (red.). 1969. Феодальные отношения в Дагестане XIX – начало XX в. Архивные материалы. Москва: Издательство Наука.

Xangišiyev 1989 = Хангишиев, Джангиши Магомедович. 1989. Къумукъ диалектологиясы. Къысгъача курс. Магьачкъала: В. И. Ленинни атындагъы Дагъыстан Пачалыкъ Университети.

Isaev 1984 = Исаев, Амирхан Амирханович. 1984. Новые списки «Дербенд-наме» (на даргинском языке). W: Источниковедение и текстология средневекового Ближнего и Среднего Востока. Москва: Издательство Наука, 93–102.

Ivanics, Mária. 2024. The Book of Činggis legend: A critical edition of a seventeenth-century Volga-Turkī source. Leiden: Brill.

Jankowski, Henryk. 2006. A historical-etymological dictionary of pre-Russian habitation names of the Crimea. Leiden: Brill.

Kaâev 2018 = Каяев, Ильяс Абдулмеджидович. 2018. К вопросу о термине «хъириб-шамхал/крым-шамхал». W: Трепавлов, В. В. (red.). История народов России в исследованиях и документах. Wydanie 8. Москва: Институт российской истории РАН, 193–219.

Kaçalin, Mustafa S. 2011. Niyāzī. Nevâyî’nin Sözleri ve Çağatayca Tanıklar. El-Luġātu’n-Nevā’iyye ve’l-İstişhādātu’l-Çaġātā’iyye. Giriş – Metin – Dizinler – Tıpkıbaskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Kazem-Beg, Mirza A. 1851. Derbend-nâmeh, or the History of Derbend; translated from a select Turkish version and published with the texts and with notes, illustrative of the history,

geography, antiquities etc., etc. occurring throughout the work, by Mirza A. Kazem-Beg. St. Petersburg: Printed for the Imperial Academy of Sciences.

Kemper, Michael. 2005. Herrschaft, Recht und Islam in Daghestan: Von den Khanaten und Gemeindebünden zum Dschihad-Staat. Wiesbaden: Reichert Verlag.

Kettenhofen, Erich. (bez daty). Darband. W: Encycklopaedia Iranica [on-line:] https://www.iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city/ – 25.05.2025.

Klaproth, Julius. 1814. Geographisch-historische Beschreibung des östlichen Kaukasus zwischen den Flüssen Terek, Aragwi, Kur und dem Kaspischen Meere. Weimar: Verlag des Landes-Industrie-Comptoirs.

Klaproth, Julius. 1829. Extrait de Derbend-nâmeh, ou l’Histoire de Derbend. Journal Asiatique, nr 3, 439–467.

Komarov 1869 = Комаров, Александр Виссарионович. 1869. Казикумухские и кюринские ханы. W: Сборник сведений о кавказских горцах, t. 2, rozdz. 4. Тифлис: Главнокомандующий Кавказской армией, 1–45.

Krištopa 2024 = Криштопа, Александр Емельянович. 2024. Избранные труды по истории Дагестана, Манышев С. Б. (oprac.). Махачкала: ИЦ «Мастер» (ИП Дидковская Н.В.).

Kumykov, Kuŝeva 1957 = Кумыков, Туган Хабасович, Кушева, Екатерина Николаевна (red.). 1957. Кабардино-русские отношения в XVI–XVIII вв. Москва: Академия Наук СССР.

Kurbanov 2006 = Курбанов, Ахмед Джабраилович. 2006. Государственные образования лаков в средневековье. Махачкала: Издательско-полиграфический центр Дагестанского государственного университета.

Kurbanov 2012 = Курбанов, Ахмед Джабраилович. 2012. Этимология термина «халклавчи» и о дате выхода Гази-Кумуха из состава шамхальства. Вестник Дагестанского государственного университета, t. 4, 87–90.

Lavrov 1966 = Лавров, Леонид Иванович. 1966. Эпиграфические памятники Северного Кавказа X–XVII вв. на арабском, персидском и турецких языках, t. 1, Надписи X–XVII вв. Москва: Издательство Наука.

Lessing, Ferdinand D. (red.). 1960. Mongolian-English dictionary. Berkeley–Los Angeles: University of California Press.

Levitskaâ, Blagova, Dybo, Nasilov 2003 = Левитская, Лия Сeргeeвна, Благова, Галина Фёдоровна, Дыбо, Анна Владимировна, Насилов, Дмитрий Михайлович. 2003. Этимологический словарь тюркских языков, t. 7. Москва: Восточная Литература РАН.

Majda, Tadeusz. 1967. Katalog rękopisów tureckich i perskich. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Naukowe [Katalog rękopisów orientalnych ze zbiorów polskich, t. 5].

Majda, Tadeusz. 1980. Słowo wstępne. W: Arif Ali. Daniszmendname: Księga czynów Melika Daniszmenda. Z tureckiego przełożyli Małgorzata Łabęcka-Koecherowa, Tadeusz Majda. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 5–34.

Mansuroğlu, Mecdut. 1959. Das Altosmanische. W: Deny J. i in. (red.). Philologiae Turcicae Fundamenta, t. 1. Wiesbaden: Franz Steiner, 161–182.

Mattei, Jean-Louis. 2004. Hz. Ali Cenknâmeleri. İstanbul: Kitabevi.

Minorskij 1963 = Минорский, Владимир Фёдорович. 1963. История Ширвана и Дербенда X–XI веков. Москва: Издательство Восточной Литературы.

Nişanyan, Sevan. 2012. Sözlerin Soyağacı. Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü. İstanbul: Everest Yayınları.

Orazaev 1986 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович. 1986. О протографе румянцевского списка «Дербенд-наме». W: Оразаев Г. М.-Р. (red.). Источниковедение средневекового Дагестана. Махачкала: Дагестанский филиал АН СССР, 29–37.

Orazaev 1993 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович. 1993. Дербенд-наме (Румянцевский список). W: Шихсаидов, А. Р., Айтберов Т. М., Оразаев Г. М.-Р. (red.). Дагестанские исторические сочинения. Москва: Наука, Восточная литература, 6–64.

Orazaev 2002 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович. 2002. Памятники тюркоязычной деловой переписки в Дагестане XVIII в. (Опыт историко-филологического исследования фонда „Кизлярский комендант”). Махачкала: Российская Академия Наук, Дагестанский Научный Центр, Институт Истории, Археологии и Этнографии.

Orazaev 2003 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович. 2003. Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках (тексты, комментарии). Книга 1. Махачкала: Издательский дом «Эпоха».

Orazaev 2017 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович. 2017. О русских переводах дагестанских исторических сочинений «Дербенд-наме» и «Дарбанд-нама-йи джäдид » (историографический

ракурс). История, археология и этнография Кавказа, nr 13, 2, 5–13.

Orazaev 2018 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович (red.). 2018. Мухаммад Аваби Акташи: „Дербенд-наме”: тексты на языках народов мира и комментарии. Махачкала: Издательский дом «Дагестан».

Orazaev, Alibekova 2017 = Оразаев, Гасан Магомед-Расулович, Алибекова, Патимат Магомедовна. 2017. Комментарии. W: Алибекова, Патимат Магомедовна. Дербенд-наме Мухаммада Аваби Акташи в переводе Алийара б. Казима с языка тюрки на персидский язык. Москва: Вече, 32–54.

Orucov, Əliheydər, Abdullayev, Bəhruz, Rəhimzadə, Nərgiz. 2006. Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Dörd cilddə, t. 1: A–D, t. 2: E–K, t. 3: Q–R, t. 4: S–Z. Bakı: Şərq-Qərb [wydanie II poprawione, drukowane łacinką, I wydanie cyrylicą z 1966–1987].

Osmanov 1966 = Османов, М. М. (red.). 1966. Татарско-руссикий словарь. Москва: Советская Энциклопедия.

Öztürk, Aslıhan. 2018. Bilinmeyen bir Hz. Ali Cenknâmesi. W: Kurtoğlu, O., Çamkara Erginer, A. (red.). IV. Uluslararası Alevilik Ve Bektaşilik Sempozyumu (18–20 Ekim 2018 Ankara) Bildiriler Kitabı. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, 309–331.

Özüdoğru, Şükrü, Bağcı, Hasan. 1991. Dinî Bilgiler Rehberi. Ankara: Akçağ.

Al-Qaḥ ṭ ānī, Saʿīd b. ʿAlī b. Wahf. 2006. Ḥ iṣn al-muslim min aḏkār al-kitāb wa as-sunna. Ar-Riyāḍ [pierwsze wydanie w 1988, wydanie 34].

Radlov 1893 = Радловъ, Василий Васильевич / Radloff, Wasilij. 1893. Опытъ словаря тюркскихъ нарѣчій / Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte. I. С.-Петербургъ / St. Pétersbourg.

Rajski, Celestyn. 1889. Przesadzanie roślin z liśćmi. Ogrodnik Polski, t. 11, nr 12, 273–274.

Räsänen, Martti. 1969. Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.

Redhouse, Sir James. 1890. A Turkish and English lexicon. Shewing in English the significations of the Turkish terms. Constantinople: A. H. Boyajian.

Rubinčik 1983 = Рубинчик, Юрий Аронович (red.). 1983. Персидско-русский словарь, t. I–II. Москва: Русский Язык.

Runovskij 1862 = Руновский, Апполон Иванович. 1862. Взгляд на сословные права и на взаимные отношения сословий в Дагестане. Военный сборник, t. 26, nr 8, 373–404.

Sadıqova, Sayalı. 2024. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti. Bakı: Savad.

Saidov 1957 = Саидов, Магомед-Саид. 1957. О распространении Абумуслимом ислама в Дагестане. Ученые записки Института истории, языка и литературы им. Г. Цадасы, t. 2. Махачкала: Дагестанский филиал АН СССР, 42–51.

Saidov, Šihsaidov 1979 = Саидов, Магомед-Саид, Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1979. «Дербенд-наме» (к вопросу об изучении). W: Садыки М.-Г., Саидов М.-С., Шихсаидов А. Р. (red.). Восточные источники по истории Дагестана (сборник статей и материалов). Махачкала: Дагестанский филиал АН СССР ордена «Знак Почёта» Институт истории, языка и литературы им. Г. Цадасы, 5–64.

Saluk, Reyhan Gökben. 2018. Hz. Ali Cenknâmeleri ve bir Metin: “Esed ile Şah-ı Merdân Cengi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, nr 85, 71–85.

Samojlovič 1917 = Самойлович, Александр Николаевич. 1917. Тійишь (тишь) и другіе термины крымско-татарскихъ ярлыковъ. Извѣстія Россійской Академіи Наукъ, seria 6, t. 6, nr 15, 1277–1278.

Schnaydrowa, Bogumiła. 1981. Ofiarodawcy Akademii Umiejętności 1873–1919. Z badań nad proweniencją zbiorów Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, t. 26, 11–42.

Selivanov 1895 = Селиванов, Александр Фёдорович. 1895. Кизляр. W: Арсеньев, К. К., Петрушевский, Ф. Ф. (red.). Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, t. 15, С.-Петербург: Акционерное издательское общество Ф. А. Брокгауз – И. А. Ефрон, 48–49.

Sprawozdanie Dyrekcyi Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie za czynności w roku 1878/9, t. 25. 1879. Kraków: Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych.

Stachowski, Marek. 2019. Kurzgefaßtes etymologisches Wörterbuch der türkischen Sprache. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Steingass, Francis J. 1892. A comprehensive Persian-English dictionary. London: Sampson Low, Marston & Company.

Sulimowcz, Józef. 1969. Mistar i halicko-karaimskie suralar. Roczniki Biblioteczne, t. 12, 1–4, 37–49.

Superanskaâ 1979 = Суперанская, Александра Васильевна (red.). 1979. Справочник личных имён народов РСФСР. Москва: Русский язык.

Syzdykova, Husain 2001 = Сыздыкова, Рабига Галиевна, Хусаин, Кусаин Шахметович (red.). 2001. Казахско-русский словарь. Алматы: Дайк-Пресс.

Şirəliyev, Məmmədağa İslamov Musa İ. (red). 1999, 2003. Azərbaycan dialektoloji lüğəti, t. 1: A–L, t. 2: M–Z. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Šihaliev, Šumkin 2024a = Шихалиев, Шамиль Шихалиевич, Шумкин, Арсений Вячеславович. 2024. Противостояние шамхальства и Кабарды в XVI веке (к вопросу о международных отношениях на Северном Кавказе). Minbar. Islamic Studies, nr 17, 2, 263–314. DOI 10.31162/2618-9569-2024-17-2-263-314.

Šihaliev, Šumkin 2024b = Шихалиев, Шамиль Шихалиевич, Шумкин, Арсений Вячеславович. 2024. Титулатура шамхалов и карачи-беков как наследие политического устройства Золотой Орды на Восточном Кавказе. Золотоордынское обозрение, nr 12, 2, 445. DOI 10.22378/2313-6197.2024-12-2.435-452.

Šihaliev, Šumkin 2025 = Шихалиев, Шамиль Шихалиевич, Шумкин, Арсений Вячеславович. 2025. Ранняя история шамхальства. Ориенталистика, nr 8, 1, 9–32. DOI 10.31696/2618-7043-2025-8-1-09-32.

Šihsaidov 1967 = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1967. Социально-экономическое и полити ческое положение Дагестана V–X вв. W: Даниялов, Г. Д. (red.). История Дагестана, t. 1. Москва: Издательство Наука.

Šihsaidov 1969 = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1969. Ислам в средневековом Дагестане (вв). Махачкала: Дагестанский филиал АН СССР.

Šihsaidov 1972 = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1972. Дагестанская историческая хроника «Тарих Дагестан» Мухаммада Рафи (к вопросу об изучении). Письменные памятники Востока. Историко-филологические исследования. Москва: Издательство Наука, 90–119.

Šihsaidov 1993a = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1993. Ахты-наме. W: Шихсаидов, А. Р., Ай тберов Т. М., Оразаев, Г. М.-Р. (red.). Дагестанские исторические сочинения. Москва: Издательство Наука, Восточная литература, 65–73.

Šihsaidov 1993b = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 1993. История Абу Муслима. W: Шихсаидов, А. Р., Айтберов, Т. М., Оразаев, Г. М.-Р. (red.). Дагестанские исторические сочинения. Москва: Издательство Наука, Восточная литература, 74–84.

Šihsaidov 2007 = Шихсаидов, Амри Рзаевич. 2007. «Дербенд-наме» – памятник дагестанской историографии. W: Алиханов-Аварский, М. (red.). Тарихи Дербенд-Наме. Махачкала: Издательский дом «Эпоха», 3–12.

Šihsaidov, Ajtberov, Orazaev 1993 = Шихсаидов, Амри Рзаевич, Айтберов, Тимур Магомедович, Оразаев, Гасан Магомед-Расулович (red.). 1993. Дагестанские исторические сочинения. Москва: Издательство Наука, Восточная литература.

Tağıyev, Məmməd Tağı i in. (red.). 2006. Azərbaycanca-rusca lüğət, t. 1: A–D, t. 2: E–K, t. 3: Q–R, t. 4: S–Z. Bakı: Şərq–Qərb [wydanie II poprawione, drukowane łacinką, I wydanie z 1986–2000].

Tenišev 1988 = Тенишев, Эдхям (Эдгем) Рахимович (red). 1988. Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Морфология. Москва: Издательство Наука.

Tenišev, Süyünç ulu 1989 = Тенишев, Эдхям (Эдгем) Рахимович, Сюйюнч улу, Ханафий Исмагилович (red.). 1989. Къарачай-малкъар орус сёзлюк. [Тенишев, Эдхям (Эдгем) Рахимович, Суюнчев, Ханафий Исмагилович. Карачайско-балкарско-русский словарь]. Москва: Русский Язык.

Tezcan, Semih. 1994. Giriş. W: Ahundov, Ehliman. Azerbaycan Halk Yazını Örnekleri. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1–6.

Tǝhmasib, Məmmədhüseyn. 1961. Azǝrbaycan nağılları, t. 1. Bakı: Azǝrbaycan SSR EA Nәşriyyatı.

Umahanov 2009 = Умаханов, Магомед-Салам. 2009. К. Дагестано-русские отношения в средневековый период (XV–XVIII вв.). Вестник Института ИАЭ, nr 2, 20–34.

Vasmer 1986–1987 = Фасмер, Макс Юлиус Фридрих. 1986–1987. Этимологический словарь русского языка, t. 1: А–Д, 1986, t. 2: Е–Муж, 1986, t. 3: Муза–Сят, 1987, t. 4: Т–Ящур, 1987. Москва: Прогресс. [Rosyjskie tłumaczenie: Vasmer, Max. 1953–1958. Russisches Etymologisches Wörterbuch. Trubačev, O. N. (red., dodatki), Larin, B. A. (przedmowa)].

Veccia Vaglieri, Laura. 1997. K͟haybar. W: van Donzel, E., Lewis, B., Pellat, Ch. (red.). Encyclopedia of Islam, t. 4. Leiden: Brill, 1137–1143.

Watt, W. Montgomery. 1997. Al-Iskandar. W: van Donzel, E., Lewis, B., Pellat, Ch. (red.). Encyclopaedia of Islam, t. 4. Leiden: Brill, 127.

Wehr, Hans. 1980. A dictionary of Modern Written Arabic. Arabic-English. Milton Cowan, J. (red.). Beirut–London: Librairie du Liban, MacDonald & Evans.

Xolmuradov, Akbar, Azizov, Ravshan. 2005. English-Uzbek, Uzbek-English dictionary. Inglizcha-O‘zbekcha, O‘zbekcha-Inglizcha Lug‘at. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashrijot-matbaaijodiy uyi.

Spisane-w-Dagestanie-zachowane-w-Krakowie-odczytane-w-Poznaniu-cover

Published

5 November 2026

How to Cite

Jankowski, Henryk, and Przemysław Adamczewski, eds. 2026. Spisane W Dagestanie, Zachowane W Krakowie, Odczytane W Poznaniu. Vol. Studia Kaukazoznawcze, Vol. 3. Studia Kaukazoznawcze. Poland: Księgarnia Akademicka Publishing. https://doi.org/10.12797/9788383685038.