Koronacja królewska i panowanie Mieszka II Lamberta (1025–1034) w źródłach i historiografii .......... 523

ROYAL CORONATION AND THE REIGN OF MIESZKO II LAMBERT (1025–1034) IN SOURCES AND HISTORIOGRAPHY

Mieszko II Lambert, the son of Bolesław the Brave and his third wife Emnilda, undoubtedly belongs to those rulers whose reign marked a turning point in the history of the young Piast monarchy. It could even be argued that without a thorough analysis of this short, yet dramatic and eventful period (1025–1034), it is impossible to understand properly the earliest stages of Poland’s history at that time. In just a few years, the territorially extensive and internationally influential monarchy of Bolesław the Brave—skillfully passed into the hands of Mieszko II, who had been carefully prepared for rulership and crowned immediately in 1025—suddenly collapsed, struck by a series of devastating external invasions and internal dynastic conflicts. Any attempt to understand the causes, mechanisms, and course of this breakdown of the early Piast monarchy necessitates a return to the relevant primary sources. While each of these accounts elucidates slightly different aspects of the issue, however, their historical reliability varies considerably.

BIBLIOGRAFIA
ANNALES ALTAHENSES MAIORES = Annales Altahenses maiores, wyd. W. DE GIESEBRECHT, E.L.B. AB OEFELE, Hannoverae 1891 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 4).

ANNALES CRACOVIENSES = Annales Cracovienses priores cum kalendario, wyd. Z. KOZŁOWSKA-BUDKOWA, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 5).

ANNALES HILDESHEIMENSES 1878 = Annales Hildesheimenses, wyd. G. WAITZ, Hannoverae 1878 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum, t. 8).

ANNALES MAGDEBURGENSES = Annales Magdeburgenses, wyd. G.H. PERTZ, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 16, Hannoverae 1859, s. 105–196.

ANNALES PALIDENSES = Annales Palidenses auctore Theodoro monacho, wyd. G.H. PERTZ, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 16, Hannoverae 1859, s. 48–98.

ANNALES POLONIAE MAIORIS = Annales Poloniae Maioris, wyd. B. KÜRBIS, współpraca G. LABUDA, J. LUCIŃSKI, R. WALCZAK, Warszawa 1962 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 6).

ANNALES QUEDLINBURGENSES = Die Annales Quedlinburgenses, wyd. M. GIESE, Hannover 2004 (Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 72).

ANNALISTA SAXO 2006 = Annalista Saxo (Die Reichschronik des Annalista Saxo), wyd. K. NASS, Hannover 2006 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 37).

ANONIM TZW. GALL = ANONIM TZW. GALL, Kronika polska, tłum. R. GRODECKI, przekład przejrzał, wstępem i przypisami opatrzył M. PLEZIA, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965 (Biblioteka Narodowa, seria I, nr 59).

BAGI 2011 = D. BAGI, Papieskie przysłanie korony dla św. Stefana w Legendzie św. Stefana pióra biskupa Hartwika, w: Gnieźnieńskie koronacje królewskie i ich środkowoeuropejskie konteksty, red. J. DOBOSZ, M.
MATLA, L. WETESKO, Gniezno 2011 (Colloquia Mediaevalia Gnesnensia, t. 2), s. 175–186.

BALZER 1895 = O. BALZER, Genealogia Piastów, Kraków 1895.

BALZER 1934–1935 = O. BALZER, Studyum o Kadłubku, w: Pisma pośmiertne Oswalda Balzera, t. 1–2, Lwów 1934–1935 (Prace Naukowe Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Dział I: Historyczno-Filologiczny, t. 9–10).

BANASZKIEWICZ 1979 = J. BANASZKIEWICZ, Kronika Dzierzwy. XIV-wieczne kompendium historii ojczystej, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1979.

BANASZKIEWICZ 1981 = J. BANASZKIEWICZ, Czarna i biała legenda Bolesława Śmiałego, „Kwartalnik Historyczny” 88, 1981, s. 353–390.

BANASZKIEWICZ 2009 = J. BANASZKIEWICZ, Conrad II’s „theatrum rituale”. Wipo on the Earliest Deeds of the Salian Ruler (Gesta Chuonradi imperatoris cap. 5), w: Central and Eastern Europe in the Middle Ages. A Cultural History, red. P. GÓRECKI, N. VAN DEUSEN, London 2009, s. 50–63.

BANNASCH 1977 = H. BANNASCH, Fälscher aus Frömmigkeit. Der Meinwerkbiograph – ein mittel­alterlicher Fälscher und sein Selbstverständnis, „Archiv für Diplomatik” 23, 1977, s. 224–241.

BENZ 1977 = K.J. BENZ, Kaiser Konrad II. und die Kirche. Ein Beitrag zur Historiographie des ersten Saliers, „Zeitschrift für Kirchengeschichte” 88, 1977, s. 190–217.

BEUCKERS 1993 = K.G. BEUCKERS, Die Ezzonen und ihre Stiftungen. Eine Untersuchung zur Stif­tungstätigkeit im 11. Jahrhundert, Münster–Hamburg 1993.

BEUMANN 1960 = H. BEUMANN, Das Imperium und die Regna bei Wipo, w: Aus Geschichte und Landeskunde. Forschungen und Darstellungen. Franz Steinbach zum 65. Geburtstag gewidmet, Bonn 1960, s. 11–36.

BIENIAK 1963b = J. BIENIAK, Państwo Miecława. Studium analityczne, Warszawa 1963.

BIENIAK 1991 = J. BIENIAK, Autor „Rocznika dawnego”, w: Kultura średniowieczna i staropolska. Studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, red. D. GAWINOWA ET AL., Warszawa 1991, s. 427–442.

BIENIAK 2001 = J. BIENIAK, Mistrz Wincenty w życiu politycznym Polski przełomu XII i XIII wieku, w: Mistrz Wincenty Kadłubek. Człowiek i dzieło, pośmiertny kult i legenda. Materiały sesji naukowej, Kraków, 10 marca 2000, red. K.R. PROKOP, Kraków 2001, s. 21–48.

BIENIAK 2004 = J. BIENIAK, Polska elita polityczna XII wieku, cz. IVA: Dwa możnowładztwa wobec jedności państwa (I), w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów, t. 10, red. S.K. KUCZYŃSKI, Warszawa 2004, s. 27–36.

BIENIAK 2009 = J. BIENIAK, Jan (Janek) z Czarnkowa. Niedokończona kronika polska z XIV wieku, „Studia Źródłoznawcze” 47, 2009, s. 109–143.

BLÁHOVÁ 2004 = M. BLÁHOVÁ, Verschriftete Mündlichkeit in der böhmischen Chronik des Domdekans Cosmas von Prag, w: The Development of Literate Mentalities in East Central Europe, red. A. ADAMSKA, M. MOSTERT, Turnhout 2004, s. 323–342.

BLÁHOVÁ 2020 = M. BLÁHOVÁ, Die virtuelle Bibliothek des Cosmas von Prag. Ein Beitrag zu den Anfängen der Bibliothek des Prager Domkapitels, w: Die Bibliothek – The Library – La Bibliothèque, red. A. SPEER, L. REUKE, Boston–Berlin 2020 (Miscellanea Mediaevalia, t. 41), s. 746–758.

BODARWÉ 2004 = K. BODARWÉ, Sanctimoniales litteratae. Schriftlichkeit und Bildung in den ottonischen Frauenkommunitäten Gandersheim, Essen und Quedlinburg, Münster 2004 (Quel­len und Studien, t. 10).

BOLZ 1983 = B. BOLZ, Księga obrzędów dla Mieszka II, „Studia Źródłoznawcze” 27, 1983, s. 163–171.

BORAWSKA 1962 = D. BORAWSKA, Ile razy Mieszko II wyprawiał się na Saksonię?, w: Wieki średnie – Medium aevum. Prace ofiarowane Profesorowi Tadeuszowi Manteufflowi w 60 rocznicę urodzin, red. A. GIEYSZTOR, M.H. SEREJSKI, S. TRAWKOWSKI, Warszawa 1962, s. 87–93.

BORAWSKA 1964 = D. BORAWSKA, Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej w latach trzydziestych XI w., Warszawa 1964.

BRACHA 2020 = K. BRACHA, Wincenty – hagiograf św. Stanisława. Spór o biografię i twórczość krakowskiego dominikanina, w: Antiphonarium Kielcense. Antyfonarz kolegiaty kieleckiej (ok. 1372 r.). Wydanie fototypiczne z komentarzem, red. K. BRACHA, Kielce 2020, s. 35–57.

BRANDT, HENGST 1984 = H.-J. BRANDT, K. HENGST, Die Bischöfe und Erzbischöfe von Paderborn, Paderborn 1984 (Veröffentlichungen zur Geschichte der mitteldeutschen Kirchenprovinz, t. 1).

BRESSLAU 1879 = H. BRESSLAU, Jahrbücher des Deutschen Reichs unter Konrad II., t. 1: 1024–1031, Leipzig 1879.

BÜTTNER 2025 = A. BÜTTNER, Glanz und Zwist. Die Kaiserkrönung Konrads II. und Giselas als lokales und europäisches Ereignis, w: Konrad II. (1024–1039). Die Anfänge der salischen Königtums in europäischer Perspektive, red. J. EXARCHOS, F. HARTMANN, Köln 2025, s. 77–102.

CHRONICA DZIRSVAE = Chronica Dzirsvae, wyd. C. PAWŁOWSKI, Cracoviae 2013 (Monumenta Poloniae Historica, nova series, t. 15).

CHRONICA MAIORIS POLONIAE, wyd. B. KÜRBIS, Warszawa 1970 (Monumenta Poloniae Historica, nova series, t. 8).

CODEX MATHILDIS = Codex Mathildis. Liber officiorum cum foliis dedicationis, wyd. B. KÜRBIS, współprac. B. BOLZ, B. NADOLSKI, D. ZYDOREK, Cracoviae 2000 (Monumenta Sacra Polonorum, t. 1).

COSMAE CHRONICA = Cosmae Pragensis Chronica Boemorum, wyd. B. BRETHOLZ, Berlin 1923 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores. Series Nova, t. 2).

DALEWSKI 2012 = Z. DALEWSKI, Koronacja Mieszka II, w: Historia narrat. Studia mediewistyczne ofiarowane Profesorowi Jackowi Banaszkiewiczowi, red. A. PLESZCZYŃSKI ET AL., Lublin 2012, s. 111–127.

DALEWSKI 2017 = Z. DALEWSKI, Sakralność władzy królewskiej pierwszych Piastów, „Historia Slavorum Occidentis” 2017, nr 3 (14), s. 43–57.

DALEWSKI 2018 = Z. DALEWSKI, W poszukiwaniu poprzedników – pierwsi Piastowie i ich wizja własnej przeszłości, w: Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, t. 1, red. J. BANASZKIEWICZ, A. DĄBRÓWKA, P. WĘCOWSKI, Warszawa 2018, s. 23–58.

DALEWSKI 2019 = Z. DALEWSKI, Pierwsze piastowskie królestwo, „Acta Universitatis Carolinae. Philosophica et Historica” 25, 2019, s. 185–199.

DĄBROWSKI 1964a = J. DĄBROWSKI, Dawne dziejopisarstwo polskie (do roku 1480), Wrocław–Warszawa–Kraków 1964.

DĄBRÓWKA, SKIBIŃSKI, WOJTOWICZ 2017 = „Nobis operique favete”. Studia nad Gallem Anonimem, red. A. DĄBRÓWKA, E. SKIBIŃSKI, W. WOJTOWICZ, Warszawa 2017 (Studia Staropolskie, series nova, t. 46 [102]).

DĄBRÓWKA, WOJTOWICZ 2009 = Onus Athlanteum. Studia nad Kroniką biskupa Wincentego, red. A. DĄBRÓWKA, W. WOJTOWICZ, Warszawa 2009 (Studia Staropolskie, series nova, t. 25 [81]).

DELIMATA-PROCH 2019 = M. DELIMATA-PROCH, Rycheza królowa Polski (ok. 995–21 marca 1063). Studium historiograficzne, Kraków 2019.

DENDORFER 2025 = J. DENDORFER, Zum Aufstieg Konrads II. Herzoglicher Rang und Verwandtschaft, w: Konrad II. (1024–1039). Die Anfänge der salischen Königtums in europäischer Perspektive, red. J. EXARCHOS, F. HARTMANN, Köln 2025, s. 41–58.

DEPTUŁA 2000 = C. DEPTUŁA, Galla Anonima mit genezy Polski. Studium z historiozofii i hermeneutyki symboli dziejopisarstwa średniowiecznego, wyd. 2, Lublin 2000.

DERWICH 1985 = M. DERWICH, Janko z Czarnkowa a Kronika wielkopolska, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 800, 1985, Historia, t. 50, s. 127–162.

DEUTINGER 2016 = R. DEUTINGER, Lateinische Weltchronistik des Hochmittelalters, w: Hand­buch Chroniken des Mittelalters, red. G. WOLF, N.H. OTT, Berlin–Boston 2016, s. 77–104.

DŁUGOSZ ANNALES = Ioannis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae, lib. 1–2, red. I. DĄBROWSKI, Varsaviae 1964.

DŁUGOSZ ROCZNIKI = Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 1–2, red. J. DĄBROWSKI, Warszawa 1961.

DOWIAT 1972 = J. DOWIAT, Kształcenie umysłowe synów książęcych i możnowładczych w Polsce i niektórych krajach sąsiednich w XI–XII wieku, w: Polska w świecie. Szkice z dziejów kultury polskiej, red. J. DOWIAT ET AL., Warszawa 1972, s. 79–90.

DRELICHARZ 2003 = W. DRELICHARZ, Annalistyka małopolska XIII–XV wieku. Kierunki rozwoju wielkich roczników kompilowanych, Kraków 2003 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 99).

DRELICHARZ 2012 = W. DRELICHARZ, Idea zjednoczenia królestwa w średniowiecznym dziejopisarstwie polskim, Kraków 2012.

DRÓŻDŻ 1999 = K. DRÓŻDŻ, O wykształceniu i rzekomym mnichostwie Kazimierza Odnowiciela, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 1, 1999, s. 64–74.

DRÓŻDŻ 2009 = K. DRÓŻDŻ, Kazimierz Odnowiciel. Polska w okresie upadku i odbudowy, Wodzisław Śląski 2009 (Nowe Średniowiecze).

DZIEWULSKI 1964 = W. DZIEWULSKI, Postępy chrystianizacji i proces likwidacji pogaństwa w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964 (Prace Opolskiego Towarzystwa Naukowego. Wydział Nauk Historyczno-Społecznych).

EGGERT, PÄTZOLD 1984 = W. EGGERT, B. PÄTZOLD, Wir-Gefühl und regnum Saxonum bei frühmittelalterlichen Geschichtsschreibern, Weimar 1984 (Forschungen zur mittelalterlichen Geschichte, t. 31).

ERKENS 1998 = F.R. ERKENS, Konrad II. (um 990–1039). Herrschaft und Reich des ersten Salierkaisers, Regensburg 1998.

ERKENS 1998 = F.R. ERKENS, Konrad II. (um 990–1039). Herrschaft und Reich des ersten Salierkaisers, Regensburg 1998.

FUNDATIO MONASTERII BRUNWILARENSIS = Die Gründungsgeschichte der Abtei Brauweiler. Fundatio monasterii Brunwilarensis, wyd. H.E. STIENE, Köln 2024 (Publikationen der Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde, t. 86).

GALLI ANONYMI CRONICA = Galli Anonymi cronica et gesta ducum sive principum Polonorum, wyd. K. MALECZYŃSKI, Kraków 1952 (Monumenta Poloniae Historiaca. Series Nova, t. 2).

GIESE 2011= M. GIESE, Vom mittelalterlichen Skriptorium ins Internet. Die Annales Quedlinburgenses sind online, „Quedlinburger Annalen. Heimatkundliches Jahrbuch für Stadt und Region Quedlinburg” 14, 2011.

GIEYSZTOR 1967 = A. GIEYSZTOR, Mieszko II Lambert, w: Słownik starożytności słowiańskich, t. 3, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, s. 249–250.

GIEYSZTOR 1976 = A. GIEYSZTOR, Mieszko II Lambert, w: Polski słownik biograficzny, t. 21, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1976, s. 33–35.

GOETZ 1999 = H.W. GOETZ, Geschichtsschreibung und Geschichtsbewußtsein im hohen Mittel­alter, Berlin 1999 (Orbis mediaevalis, t. 1).

GÖRICH 1993 = K. GÖRICH, Otto III., Romanus Saxonicus et Italicus. Kaiserliche Rompolitik und sächsische Historiographie, Sigmaringen 1993 (Historische Forschungen, t. 18).

GRABSKI 1964 = A.F. GRABSKI, Polska w opiniach obcych X–XIII w., Warszawa 1964.

GREER 2021 = S. GREER, Commemorating Power in Early Medieval Saxony. Writing and Rewriting the Past at Gandersheim and Quedlinburg, Oxford 2021.

GRODECKI 1923 = R. GRODECKI, Mistrz Wincenty, biskup krakowski. Zarys biograficzny, „Rocznik Krakowski” 19, 1923, s. 30–61.

GRUDZIŃSKI 1966 = T. GRUDZIŃSKI, Kryzys polskiej monarchii wczesnofeudalnej w świetle ostatnich badań, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 2, 1966, Historia, z. 20, s. 17–35.

GÜTTNER-SPORZYŃSKI 2017 = Writing History in Medieval Poland. Bishop Vincentius of Cracow and the „Chronica Polonorum”, red. D. v. GÜTTNER-SPORZYŃSKI, Turnhout 2017 (Cursor mundi, t. 28).

HAARLÄNER 2000 = S. HAARLÄNDER, Vitae episcoporum. Eine Quellengattung zwischen Hagiographie und Historiographie, untersucht an Lebensbeschreibungen von Bischöfen des Regnum Teutonicum im Zeitalter der Ottonen und Salier, Stuttgart 2000 (Monographien zur Geschichte des Mittelalters, t. 47).

HECK 1976 = R. HECK, „Chronica principum Poloniae” a „Chronica Polonorum”, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, t. XXXI, 1976, z. 2, s. 185–196.

HECK 1980 = R. HECK, „Kronika książąt polskich” – metoda prezentacji dziejów, w: Dawna historiografia Śląska. Materiały sesji naukowej odbytej w Brzegu w dniach 26–27 listopada 1977 r., red. K. GAJDA, Opole 1980, s. 61–81.

HOFFMANN 1993 = H. HOFFMANN, Mönchskönig und rex idiota. Studien zur Kirchenpolitik Hein­richs II. und Konrads II, Hannover 1993 (Monumenta Germaniae Historica, Studien und Texte, t. 8).

HOFFMANN 2015 = H. HOFFMANN, Zu den Annales Quedlinburgenses, „Sachsen und Anhalt” 27, 2015, s. 139–178.

HOLTZMANN 1925 = R. HOLTZMANN, Die Quedlinburger Annalen, „Sachsen und Anhalt. Jahrbuch der Historischen Kommission für die Provinz Sachsen” 1, 1925, s. 64–125.

HONSELMANN 1964 = K. HONSELMANN, Der Autor der Vita Meinwerci vermutlich Abt Konrad von Abdinghof, „Westfälische Zeitschrift. Zeitschrift für vaterländische Geschichte und Altertumskunde” 114, 1964, s. 349–352.

HUTH 2009 = V. HUTH, Wipo, neu gelesen. Quellenkritische Notizien zur ’Hofkultur’ in spätottonisch-frühsalischer Zeit, w: Adel und Königtum im mittelalterlichen Schwaben. Festschrift für Thomas Zotz zum 65.

Geburtstag, red. A. BIRHER, K. KÄLBLE, H. KRIEG, Stuttgart 2009 (Veröffentlichungen der Kommission für Geschichtliche Landeskunde in Baden–Württemberg, t. 165), s. 155–168.

JÄSCHKE 1991 = K.U. JÄSCHKE, Tamen virilis probitas in femina vicit. Ein hochmittelalterlicher Hofkapellan und die Herrscherinnen – Wipos Äußerungen über Kaiserinnen und Königinnen seiner Zeit, w: Ex ipsis rerum documentis. Beiträge zur Mediävistik. Festschrift für Harald Zimmermann zum 65. Geburtstag, red. K. HERBERS, H.H. KORTÜM, C. SERVATIUS, Sigmaringen 1991, s. 439–448.

JASIŃSKI 1952 = K. JASIŃSKI, Sprawa śmierci Mieszka II, „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 17, 1952, z. 1, s. 87–92.

JASIŃSKI 1992 = K. JASIŃSKI, Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa–Wrocław 1992.

JASIŃSKI 2000a = T. JASIŃSKI, Początki polskiej annalistyki, w: Nihil superfluum esse. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, red. J. STRZELCZYK, J. DOBOSZ, Poznań 2000, s. 129–146.

JASIŃSKI 2000c = T. JASIŃSKI, Rocznik poznański. Ze studiów nad annalistyką polską i czeską, w: Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. H. MANIKOWSKA, A. BARTOSZEWICZ, W. FAŁKOWSKI, Warszawa 2000, s. 664–672.

JASIŃSKI 2002 = T. JASIŃSKI, Zagadnienie autorstwa Rocznika obcego. Przyczynek do dziejów historiografii niemieckiej X stulecia, „Roczniki Historyczne” 68, 2002, s. 7–25.

JASIŃSKI 2003 = T. JASIŃSKI, Rola Rocznika augijskiego w rozwoju annalistyki polskiej i niemieckiej, „Roczniki Historyczne” 69, 2003, s. 71–78.

JASIŃSKI 2016 = T. JASIŃSKI, Początki rocznikarstwa w Polsce, w: Kościół, kultura, polityka w państwie pierwszych Piastów, red. W. GRACZYK ET AL., Warszawa–Ciechanów 2016, s. 169–185.

JASIŃSKI 2018 = T. JASIŃSKI, Rytmika listu księżnej Matyldy do Mieszka II, króla polskiego, w: Inter regnum et ducatum. Studia ofiarowane Profesorowi Janowi Tęgowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. P. GUZOWSKI, M. LIDEKE, K. BORODA, Białystok 2018 (Prace Centrum Badań Struktur Demograficznych i Gospodarczych Przednowoczesnej Europy Środkowo-Wschodniej, t. 7), s. 211–222.

JASIŃSKI 2024b = T. JASIŃSKI, Koronacja Bolesława Chrobrego w przekazach źródłowych, w: Gniezno 1025. Kolebka królestwa. Z okazji 1000-lecia koronacji królewskiej w katedrze gnieźnieńskiej, Gniezno–Toruń 2024, s. 71–88.

JASIŃSKI 2025 = T. JASIŃSKI, Koronacja Bolesława Chrobrego w przekazach źródłowych, w: Gniezno 1025. Kolebka królestwa. Z okazji 1000-lecia koronacji królewskiej w katedrze gnieźnieńskiej, red. B. PRZYBYŁA, Gniezno–Toruń 2025, s. 71–87.

JUREK 2025 = T. JUREK, Koronacja Bolesława Chrobrego, „Kronika Miasta Poznania” 2025, nr 1: Bolesław Chrobry, s. 63–80.

KADŁUBEK CHRONICA POLONORUM = Magistri Vincentii dicti Kadłubek Chronica Polonorum, wyd. M. PLEZIA, Cracoviae 1994 (Monumenta Poloniae Historica, nova series, t. 11).

KAŁUŻA 2014 = Z. KAŁUŻA, Lektury filozoficzne Wincentego Kadłubka. Zbiór studiów, Warszawa 2014 (Biblioteka Instytutu Tomistycznego. Teksty i Studia, t. 7).

KESSEL 1931 = E. KESSEL, Die Magdeburger Geschichtsschreibung im Mittelalter bis zum Ausgang des 12. Jahrhunderts, „Sachsen und Anhalt” 7, 1931, s. 109–158.

KĘTRZYŃSKI 1899 = S. KĘTRZYŃSKI, Kazimierz Odnowiciel 1034–1058, „Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności”, seria II, 13, 1899, s. 295–302, 369–373.

KLIMECKA 1997 = G. KLIMECKA, Legenda o św. Stanisławie i dominikanie polscy, „Przegląd Tomistyczny” 6–7, 1997, s. 25–44.

KONZILIEN DEUTSCHLANDS = Die Konzilien Deutschlands und Reichsitaliens 1023–1059, wyd. D. JASPER, Hannover 2010 (Monumenta Germaniae Historica. Leges. Concilia, t. 8).

KOPAL 2010 = P. KOPAL, Král versus kníže? Idea panovnické moci v Kosmově kronice, w: Proměna středovýchodní Evropy raného a vrcholného středověku. Mocenské souvislosti a paralely, red. M. WIHODA, L. REITINGER, Brno 2010, s. 359–371.

KORTA 1966 = W. KORTA, Średniowieczna annalistyka Śląska, Wrocław 1966 (Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 113).

KOSMASA KRONIKA = Kosmasa Kronika Czechów, tłum. M. WOJCIECHOWSKA, Warszawa 1968.

KOSONOWSKI 2025 = M. KOSONOWSKI, Hagiografia i wizerunek hagiograficzny św. Stanisława w Polsce wieków średnich. Studium źródłoznawcze, Kraków 2025 (Biblioteka Kapitulna na Wawelu, t. 21) (w druku).

KOZŁOWSKA-BUDKOWA 1958 = Z. KOZŁOWSKA-BUDKOWA, Początki polskiego rocznikarstwa, „Studia Źródłoznawcze” 2, 1958, s. 81–96.

KRONIKA KSIĄŻĄT POLSKICH = Kronika książąt polskich, wyd. Z. WĘCLEWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 3, Lwów 1878, s. 423–578.

KRONIKA MISTRZA WINCENTEGO 1992 = Mistrz Wincenty (tzw. Kadłubek), Kronika polska, tłum. i oprac. B. KÜRBIS, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992 (Biblioteka Narodowa, seria I, nr 277).

KRONIKA POLSKA = Kronika polska (tzw. śląska), wyd. L. ĆWIKLIŃSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 3, Lwów 1878, s. 578–656.

KRONIKA WIELKOPOLSKA = Kronika wielkopolska, tłum. K. ABGAROWICZ, oprac. B. KÜRBIS, Warszawa 1965.

KRZEMIEŃSKA 1980 = B. KRZEMIEŃSKA, Wann erfolgte der Anschluss Mährens an den böhmischen Staat?, „Historica” 19, 1980, s. 195–243.

KRZEMIEŃSKA 1999 = B. KRZEMIEŃSKA, Břetislav I. Čechy a střední Evropa v prvé polovině XI. století, wyd. 2, Praha 1999.

KÜRBIS 1987 = B. KÜRBIS, Studia nad Kodeksem Matyldy III. List księżny Matyldy do Mieszka II, „Studia Źródłoznawcze” 30, 1987, s. 125–149.

LABUDA 1958 = G. LABUDA, Rocznik poznański, „Studia Źródłoznawcze” 2, 1958, s. 97–112.

LABUDA 1960 = G. LABUDA, Utrata Moraw przez państwo polskie w XI wieku, w: Studia z dziejów polskich i czechosłowackich, t. 1, red. E. i K. MALECZYŃSCY, Wrocław 1960, s. 93–124.

LABUDA 1971a = G. LABUDA, Główne linie rozwoju rocznikarstwa polskiego w wiekach średnich, „Kwartalnik Historyczny” 88, 1971, s. 804–839.

LABUDA 1971b = G. LABUDA, Twórczość hagiograficzna i historiograficzna Wincentego z Kielc, „Studia Źródłoznawcze” 16, 1971, s. 103–137.

LABUDA 1991a = G. LABUDA, Uwiezienie polskich insygniów koronacyjnych do Niemiec w 1031 r., w: Kultura średniowieczna i staropolska. Studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, red. D. GAWINOWA ET AL., Warszawa 1991, s. 217–229.

LABUDA 1992 = G. LABUDA, Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego, Kraków 1992 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 73).

LABUDA 1996 = G. LABUDA, Jedna (1028) czy dwie (1028, 1030) wyprawy Mieszka II na słowiańsko-saskie kresy Niemiec? Epizod z dziejów Słowiańszczyzny zachodniej, w: Słowiańszczyzna w Europie średniowiecznej, t. 1: Plemiona i wczesne państwa, red. Z. KURNATOWSKA, Wrocław 1996, s. 143–146.

LANG 1974 = H.J. LANG, The Fall of the Monarchy of Mieszko II Lambert, „Speculum” 49, 1974, s. 623–639.

LATKOWSKI 1992 = A. LATKOWSKI, Wincenty z Kielczy, dominikanin – życie i twórczość, „Przegląd Tomistyczny” 5, 1992, s. 63–70.

LEWICKI 1876 = A. LEWICKI, Mieszko II, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności” 5, 1876, s. 87–208.

LOHMANN 1933 = H.E. LOHMANN, Über die Entstehungszeit des Geschichtswerkes des Annalista Saxo, w: Kritische Beiträge zur Geschichte des Mittelalters. Festschrift für Robert Holtz­mann, Berlin 1933 (Historische Studien, t. 238), s. 160–166.

LÜBKE 1993 = C. LÜBKE, Mieszko II, Fürst bzw. König von Polen (990–1034), w: Lexikon des Mittelalters, t. 6, München–Zürich 1993, kol. 617–618.

ŁOWMIAŃSKI 1960 = H. ŁOWMIAŃSKI, Kiedy powstała Kronika wielkopolska?, „Przegląd Historyczny” 51, 1960, s. 398–410.

ŁOWMIAŃSKI 1985 = H. ŁOWMIAŃSKI, Początki Polski, t. 6: Polityczne i społeczne procesy kształtowania się narodu do początku wieku XIV, cz. 2, Warszawa 1985.

MATLA 2017 = M. MATLA, Czeskie wpływy w życiu religijnym i piśmiennictwie państwa piastowskiego w X–XI wieku, Poznań 2017 (Prace Instytutu Historii UAM, t. 148).

MICHAŁOWSKI 1989 = R. MICHAŁOWSKI, Princeps fundator. Studium z dziejów kultury politycznej w Polsce X–XIII wieku, Warszawa 1989.

rec. MICHAŁOWSKI 2002 = R. MICHAŁOWSKI, „Studia Źródłoznawcze” 40, 2002, s. 225–228.

MITKOWSKI 1947 = J. MITKOWSKI, Św. Wojciech a jego bezpośredni następcy w męczeństwie, w: Święty Wojciech 997–1947. Księga pamiątkowa, red. Z. BERNACKI ET AL., [Gniezno] 1947.

MROZOWICZ 2003 = W. MROZOWICZ, Śląska „Kronika polska”. Wstęp do studium źródłoznawczego (cz. 1), w: Studia z historii średniowiecza, red. M. GOLIŃSKI, Wrocław 2003 (Acta Universitatis Wratislaviensis 2512, Historia, t. 163), s. 105–128.

MÜLLER 2010 = A. MÜLLER, „... hoc sacrificium Deo acceptabile”. Der Gottesdienst des Bischofs Meinwerk von Paderborn (1009–1036) nach dem Zeugnis seiner Vita, „Zeitschrift für Kirchengeschichte” 121, 2010, s. 11–33.

MÜLLER-MERTENS 1970 = W.E. MÜLLER-MERTENS, Regnum Teutonicum. Aufkommen und Verbrei­tung der deutschen Reichs- und Königsauffassung im frühen Mittelalter, Wien–Köln–Graz 1970 (Forschungen zur mittelalterlichen Geschichte, t. 15).

MÜTHERICH 1967 = E. MÜTHERICH, Epistola Mathildis Suevae. Zu einer verschollenen Handschrift aus dem 11. Jahrhundert, w: Studien zur Buchmalerei und Goldschmiedekunst des Mittelalters. Festschrift für Karl Hermann Usener zum 60. Geburtstag, Marburg a. Lahn 1967, s. 137–142.

NASS 1996 = K. NASS, Die Reichschronik des Annalista Saxo und die sächsische Geschichtsschrei­bung im 12. Jahrhundert, Hannover 1996 (Monumenta Germaniae Historica, Schriften, t. 41).

NECROLOG DES KLOSTERS MICHELSBERG = Das Necrolog des Klosters Michelsberg in Bamberg, wyd. J. NOSPICKEL, Hannover 2004 (Monumenta Germaniae Historica. Libri memoriales et necrologica, nova series).

NOVOTNÝ 1913 = V. NOVOTNÝ, České dějiny, t. 1/2: Od Břetislava I. do Přemysla I, Praha 1913 (Laichterův výbor nejlepšich spisů poučných, t. 40).

OKNIŃSKI 2023 = P. OKNIŃSKI, Z Kielc czy z Kielczy? O pochodzeniu Wincentego, hagiografa św. Stanisława, „Przegląd Historyczny” 114, 2023, s. 199–215.

PABST 1872 = H. PABST, Die Brauweiler Geschichtsquellen, „Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde” 12, 1872, s. 80–200.

PAC 2020 = G. PAC, Papieska kanonizacja Pięciu Braci – przejaw naśladownictwa czy nowatorstwa? Wokół przemian kultu świętych na peryferiach chrześcijaństwa łacińskiego w X–XII w., w: Oryginalność czy wtórność? Studia poświęcone polskiej kulturze politycznej i religijnej (X–XIII wiek), red. R. MICHAŁOWSKI, G. PAC, Warszawa 2020, s. 378–446.

PANER 2024 = A. PANER, Książęta i królowie czescy Przemyślidzi 872–1306. Dzieje polityczne, Gdańsk 2024.

PIETRUSIŃSKI 1981 = J. PIETRUSIŃSKI, Epistola Mathildis Suevae. O zaginionej miniaturze dedykacyjnej, „Studia Źródłoznawcze” 26, 1981, s. 53–72.

PLESZCZYŃSKI 2008 = A. PLESZCZYŃSKI, Niemcy wobec pierwszej monarchii piastowskiej (963–1034). Narodziny stereotypu. Postrzeganie i cywilizacyjna klasyfikacja władców Polski i ich kraju, Lublin 2008.

PLEZIA 1947 = M. PLEZIA, Kronika Galla na tle historiografii XII wieku, Kraków 1947 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, seria II, t. 46 [71], nr 3).

PLEZIA 1958 = M. PLEZIA, Na marginesie „Złotej legendy”. Chronologia hagiografii polskiej w połowie XIII w., w: M. PLEZIA, Od Arystotelesa do „Złotej legendy”, Warszawa 1958, s. 430–457.

PLEZIA 1962 = M. PLEZIA, Wincenty z Kielc, historyk polski z pierwszej połowy XIII wieku, „Studia Źródłoznawcze” 7, 1962, s. 15–41.

PLEZIOWA, PLEZIA 1987 = Średniowieczne żywoty i cuda patronów Polski, tłum. z języka łacińskiego J. PLEZIOWA, oprac. M. PLEZIA, Warszawa 1987.

POPP 2016 = C. POPP, Die Quedlinburger Kirchweihe im Jahre 1021. Neue Überlegungen zum altbekannten Weihebericht in den Annales Quedlinburgenses, „Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters” 72, 2016, s. 469–499.

POSPIESZYŃSKA 1938 = A. POSPIESZYŃSKA, Mieszko II a Niemcy, „Roczniki Historyczne” 14, 1938, s. 239–285.

POWIEŚĆ MINIONYCH LAT = Powieść minionych lat, wyd. F. SIELICKI, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.

RENER 2014 = M. RENER, Hagiographie im deutschen Raum (1125–1220), w: Hagiographies. Histoire internationale de la littérature hagiographique latine et vernaculaire en Occident des origines à 1550, t. 6, red. M. GOULLET, Turnhout 2014, s. 401–520.

RICHTER, KOHL 1890 = G. RICHTER, H. KOHL, Annalen des Deutschen Reiches im Zeitalter der Ottonen und Salier, t. 1, Halle a. Saale 1890.

ROCZNIK KAMIENIECKI = Rocznik kamieniecki, wyd. A. BIELOWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 2, Lwów 1872, s. 776–778

ROCZNIK KRAKOWSKI = Rocznik krakowski, wyd. A. BIELOWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 2, Lwów 1872, s. 828–860.

ROCZNIK MAŁOPOLSKI = Rocznik małopolski, wyd. A. BIELOWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 3, Lwów 1878, s. 135–202.

ROCZNIK SĘDZIWOJA = Rocznik Sędziwoja, wyd. A. BIELOWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 2, Lwów 1872, s. 871–879.

ROCZNIK TRASKI = Rocznik Traski, wyd. A. BIELOWSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 2, Lwów 1872, s. 826–861.

SCHMEIDLER 1939 = B. SCHMEIDLER, Abt Arnold von Kloster Berge und Reichskloster Nienburg (1119–1166) und die Nienburg-Magdeburgische Geschichtschreibung des 12. Jahrhunderts, „Sachsen und Anhalt” 15, 1939, s. 88–167.

SCHREINER 1989 = P. SCHREINER, Die Gründung der Abtei Brauweiler durch den lothringischen Pfalzgrafen Ezzo und seine Gemahlin Mathilde, „Pulheimer Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde” 13, 1989, s. 21–33.

SIKORSKI 2020c = D.A. SIKORSKI, Historiografia bajeczna. O biografii Bezpryma, księcia Polski, w: Homini, qui in honore fuit. Księga pamiątkowa poświęcona śp. Profesorowi Grzegorzowi Białuńskiemu, red. A. DOBROSIELSKA, A. PLUSKOWSKI, S. SZCZEPAŃSKI, Olsztyn 2020, s. 349–366.

SIWCZYŃSKA 2001 = A. SIWCZYŃSKA, Spór o biografię Wincentego dominikanina, „Studenckie Zeszyty Historyczne” 4: Liber in memoriam Sbignei Perzanowski, 2001, s. 35–54.

SKIERSKA 2011 = I. SKIERSKA, Rocznik poznański I zaginiony i… odnaleziony, „Roczniki Historyczne” 77, 2011, s. 183–203.

SOCHACKI 2006 = J. SOCHACKI, Okoliczności jedynej wyprawy Mieszka II na Saksonię w 1028 r., w: Krzyżacy, szpitalnicy, kondotierzy, red. B. ŚLIWIŃSKI, Malbork 2006, s. 267–281.

SOSNOWSKI 2020b = M. SOSNOWSKI, Oryginalność i wtórność wczesnej polskiej hagiografii (do końca XIII w.) – wybrane problemy, w: Oryginalność czy wtórność? Studia poświęcone polskiej kulturze politycznej i religijnej (X–XIII wiek), red. R. MICHAŁOWSKI, G. PAC, Warszawa 2020, s. 491–582.

STAHL 1925 = G.M. STAHL, Die mittelalterliche Weltanschauung in Wipos Gesta Chuonradi II. Imperatoris, Münster 1925.

STAŇA 1991 = Č. STAŇA, Ekspansja Polski na Morawy za panowania Bolesława Chrobrego i problematyka archeologiczna tego okresu, „Studia Lednickie” 2, 1991, s. 53–75.

STARZYŃSKI, ZDANEK 2008 = Błogosławiony Wincenty Kadłubek. W 800-lecie sakry biskupiej, red. M. STARZYŃSKI, M. ZDANEK, Kraków 2008 (Cistercium. Mater Nostra. Tradycja–Historia–­Kultura, t. 2/2).

STIENE 2005 = H.E. STIENE, Zwischen Glorie und Elend. Geschichtsschreibung in der Abtei Brauweiler im 11. und 12. Jahrhundert, „Pulheimer Beiträge” 29, 2005, s. 22–43.

STOPKA 2010 = Gallus Anonymous and His Chronicle in the Context of Twelfth-Century Historiography from the Perspective of the Latest Research, red. K. STOPKA, Kraków 2010.

TOMASZEK 2007 = M. TOMASZEK, Średniowieczna narracja o opactwie Brauweiler i rodzie królowej Rychezy, Kraków 2007.

TOMASZEK 2009 = M. TOMASZEK, Auf der Suche nach dem neuen Schutzheiligen – zur Frage der Datierung und Motivation zur Geschichtsschreibung über die Anfänge der Brauweiler Benediktinerabtei, „Quaestiones Medii Aevi Novae” 14, 2009, s. 185–230.

TOTENBÜCHER VON MERSEBURG = Die Totenbücher von Merseburg, Magdeburg und Lüneburg, wyd. G. ALTHOFF, J. WOLLASCH, Hannover 1983 (Monumenta Germaniae Historica, Libri memoriales et necrologia, nova series, t. 2).

TRADELIUS 1936 = L. TRADELIUS, Die grösseren Hildesheimer Jahrbücher und ihre Ableitungen, Berlin (Diss.) 1936.

TŘEŠTÍK 1968 = D. TŘEŠTÍK, Kosmova kronika. Studie k počátkům českého dějepisectví a politického myšlení, Praha 1968.

VITA MAIOR = Vita sancti Stanislai Cracoviensis episcopi (Vita maior) auctore fratre Vincentio de ordine fratrum praedicatorum, wyd. W. KĘTRZYŃSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 4, Lwów 1884, s. 319–438.

VITA MEINWERCI = Vita Meinwerci episcopi Patherbrunnensis, wyd. E. TENCKHOFF, Hannoverae–Lipsiae 1921 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum, t. 59).

VITA MINOR = Vita s. Stanislai episcopi Cracoviensis (Vita minor), wyd. W. KĘTRZYŃSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 4, Lwów 1884, s. 238–285.

VITA QUINQUE FRATRUM 1973 = Vita quinque fratrum eremitarum seu uita [uel] passio Benedicti et Iohannis sociorumque suorum auctore Brunone Querfurtensi, wyd. J. KARWASIŃSKA, Warszawa 1973 (Monumenta Poloniae Historica, Series Nova, t. 4/3).

WĘCOWSKI 2014 = P. WĘCOWSKI, Początki Polski w pamięci historycznej późnego średniowiecza, Kraków 2014 (Monografie Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, t. 2).

WIELGOSZ 2001 = Z. WIELGOSZ, „Kronika polska” w twórczości dziejopisarskiej klasztoru lubiąskiego, w: Scriptura custos memoriae. Prace historyczne, red. D. ZYDOREK, Poznań 2001 (Prace Instytutu Historii UAM, t. 44), s. 225–232.

WIESELHUBER 2011 = C. WIESELHUBER, Die Darstellung Kaiser Heinrichs II. in der Vita Meinwerci, „Bericht des Historischen Vereins für die Pflege der Geschichte des ehemaligen Fürst­bistums Bamberg” 147, 2011, s. 27–48.

WILAMOWSKA 1980 = E. WILAMOWSKA, Kronika polsko-śląska. Zabytek pochodzenia lubiąskiego, „Studia Źródłoznawcze” 25, 1980, s. 79–96.

WIPON = WIPON, Chwalebne czyny cesarza Konrada II, wstęp J. SOCHACKI, tłum. E. MILKMANOWICZ, Kraków 2005.

WIPONIS GESTA CHUONRADI = Wiponis Gesta Chuonradi II imperatoris, wyd. H. BRESSLAU, w: Wiponis Opera, Hannoverae–Lipsiae 1915 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi, t. 61), s. 1–62.

WISPLINGHOFF 1956–1957 = E. WISPLINGHOFF, Die Urkundenfälschungen aus dem Benediktinerkloster Brauweiler bei Köln, „Jahrbuch des Kölnischen Geschichtsvereins” 31–32, 1956–1957, s. 32–73.

WISZEWSKI 2008 = P. WISZEWSKI, Domus Bolezlai. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008.

WOJTECKI 1981 = D. WOJTECKI, Slavica beim Annalisten von Quedlinburg, „Zeitschrift für Ostforschung” 30, 1981, s. 161–194.

WOLFRAM 2000 = H. WOLFRAM, Konrad II. 990–1039. Kaiser dreier Reiche, München 2000.

WRONISZEWSKI 2015 = J. WRONISZEWSKI, Mistrz Wincenty a ród Janików, w: Memoria viva. Studia historyczne poświęcone pamięci Izabeli Skierskiej (1967–2014), red. G. RUTKOWSKA, A. GĄSIOROWSKI, Warszawa–Poznań 2015, s. 132–145.

ZAKRZEWSKI 1925 = S. ZAKRZEWSKI, Bolesław Chrobry Wielki, Lwów–Warszawa–Kraków 1925.

ZIENTARA 1978 = B. ZIENTARA, Mieszko II, w: Poczet królów i książąt polskich, red. A. GARLICKI, Warszawa 1978, s. 35–42.

ПOВЕСТЬ ВРЕМЕННЫХ ЛЕТ = Повесть временных лет, wyd. В.П. Адриановой-Перетц, Москва–Ленинград 1950.