Bernardyni kresowi w XX wieku
Keywords:
Bernardine monks, order, historical Eastern borderlands of Poland, Christian ministry, persecutions, genocideSynopsis
BERNARDINES IN THE FORMER EASTERN BORDERLANDS OF POLAND
After many years of the degradation of communal life, the turn of the 20th century brought a reform to Bernardines that was meant to heal their conventual life in all monasteries of the province. The province encompassed conventual houses of the former Rutinian province in the East of Austro-Hungarian Lodomeria (so-called ‘Galicja’): Brzeżany, Fraga, Gwoździec, Krystynopol, Leszniów, Lwów, Sambor, Sokal and Zbaraż. The work of the renewal was taken upon by the province minister, Fr. Norbert Golichowski, and subsequently by his successors: Łukasz Dankiewicz and Apolinary Garguliński. The carrying out of the reforms coincided with an unprecedented event of the joining the Bernardine province with the province of Reformed Franciscans. Until that time, the two provinces were not in contact due to their mutual animosity. The union was doomed to fail from the start, especially seeing the vexation of the Franciscans, who were eff ectively absorbed by the Bernardines. The displeased Franciscans made eff orts to separate the provinces again, in which they succeeded in 1911. From the perspective of Bernardine monasteries in the Eastern part of Galicja, the union was symbolized by the rebuilding of the monastery in Fraga. This also meant the image of Our Lady of Fraga returning to its original home after nearly a hundred years of absence on August 14, 1904. In this period, many Eastern monasteries underwent modernization, such as in Brzeżany, Sambor, Sokal, and Leszniów. Substantial work was also done in the Zbaraż parish, particularly around filial chapels. The development of the Bernardine province was halted by the World War I. The greatest losses were sustained by the Eastern monasteries in Gwoździec, Leszniów, Sokal, and Zbaraż. Bells from several monasteries and copper from church rooftops were seized. Many fathers and brethren got conscripted.
Chapters
-
TABLE OF CONTENTS
-
Wstęp .......... 9
-
Rozdział I. Odrodzenie prowincji .......... 15
-
Rozdział II. Rozkwit prowincji w II Rzeczypospolitej .......... 59
-
Rozdział III. Ku wojnie .......... 115
-
Rozdział IV. Pierwsze lata wojny .......... 193
-
Rozdział V. Pod niemiecką okupacją .......... 257
-
Rozdział VI. Ostatnie lata bernardynów na Kresach Wschodnich .......... 327
-
Zakończenie .......... 389
Downloads
References
Acta Ordinis Fratrum Minorum, Rzym 2021, nr 1, s. 158-159.
Anduła K., 1. Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte na froncie (1943–1945), Warszawa 2015.
Antypolska akcja nacjonalistów ukraińskich w Małopolsce Wschodniej i na Wołyniu w świetle dokumentów Rady Głównej Opiekuńczej 1943–1944. Zestawienie ofiar, red. L. Kulińska, A. Roliński, Kraków 2012.
Bar J., Udział Polski w literaturze franciszkańskiej. Bibliografia, „Studia Theologica Varsaviensia” T. 1, 1967, s. 203-295.
Berenstein T., Eksterminacja ludności żydowskiej w dystrykcie Galicja (1941–1943), „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1967, nr 61, s. 3-58.
Bewersdorf A., Hans Adolf Asbach. Eine Nachkriegkarriere: Vom Kreishautpmann zum Landessozialminister, [w:] Demokratische Geschichte. Jahrbuch für Schleswig-Holstein, Malente 2008, s. 78-90.
Białeccy H. L., Tyś kapłanem na wieki. Księża Szeroczanie, Jastrzębie-Zdrój–Szeroka 2011.
Bishop Ch., Zagraniczne formacje SS. Zagraniczni ochotnicy w Waffen-SS w latach 1940–1945, tłum. G. Siwek, Warszawa 2006.
Biskupi tarnowscy okresu komunistycznego. Ks. bp Jan Piotr Stepa i ks. abp Jerzy Karol Ablewicz, red. A. Żurek, Tarnów 2010.
Bober S., Persona non grata. Biskup Ignacy Tokarczuk i władze PRL, Lublin 2005.
Bogdalski Cz., Bernardyni w Polsce, t. 1: Zarys dziejów na tle współczesnych wydarzeń, Kraków 1933.
Brzezina K., Kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Maryi i zespół klasztorny oo. Jezuitów, później oo. Bernardynów w Samborze, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, red. J. Ostrowski, t. 5, Kraków 1997, s. 187-201.
Buchheim H., Broszat M., Krausnick H., Jacobsen H.-A., Anatomie des SS-Staates, Frei burg 1965.
Carell P., Operacja Barbarossa, tłum. K. Szarski, Warszawa 2008.
Chodkiewicz M.J., Mysiakowska-Muszyńska J., Muszyński W.J., Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Poznań 2015.
Cyronik L., Ofiara wojen XX wieku księdzem w PRL-u, Piotrków Trybunalski 2004.
Czáboczky Sz., A nagyvilágtól félreeső szurdokban plébánoskodok, „Fórum Társadalomtudományi Szemle” 2022, nr 1, s. 50.
Deportacje i przemieszczenia ludności polskiej w głąb ZSRR 1939–1945, red. T. Walichnowski, Warszawa 1989.
Draus J., Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918–1946. Portret kresowej uczelni, Kraków 2007.
Drozd R., Polityka władz wobec ludności ukraińskiej w Polsce w latach 1945–1989, Warszawa 2001.
Eberhardt P., Polska granica wschodnia, Warszawa 1998.
Eksterminacja ludności polskiej w powiecie brzeżańskim, oprac. H. Komański, „Na Rubieży” 1996, nr 2, s. 12-28.
Filipczuk M., Strijówka, [w:] Zbaraż i okolice, Tarnopol 1993, s. 201.
Frąś L., Obrona Zbaraża w r. 1649, Kraków 1932.
Gadacz J.L., Słownik polskich kapucynów, t. 1, Wrocław 1985.
„Głos Brzeżański” 1936, nr 11; 1937, nr 13; 1938, nr 1, 6, 13-14, 17-20; 1939, nr 1-5.
Golichowski N., Przed nową epoką. Materiały do historii oo. Bernardynów w Polsce, Kraków 1899.
Grudziński K., Sitnik A., Bernardyni w służbie ojczyzny 1453–1953, Kalwaria Zebrzydowska 2015.
Henkys R., Die nationalsozialistischen Gewaltverbrechen, Berlin 1964.
Hilberg R., Sprawcy, ofiary, świadkowie. Zagłada Żydów 1933–1945, tłum. J. Giebułtowski, Warszawa 2007.
Hilberg R., The Destruction of the European Jews, Londyn 1961.
Holzapfel H., Podręcznik historii Zakonu Braci Mniejszych, tłum. P.A. Turbański, Kraków 2012.
Hryciuk G., Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005.
Hryciuk G., „Sprawa Lwowska właściwie wciąż otwarta”. Między nadzieją a zwątpieniem – Polacy we Lwowie w 1945 r., „Dzieje Najnowsze” 2005, nr 4, s. 111-138.
Iriarte L., Kafel J., Zębik A., Kulińska K., Historia franciszkanizmu, Kraków 1998.
Janczarski J., Kronikarskie zapisy z lat cierpień i grozy w Małopolsce Wschodniej, Kraków 1996.
Janicki S., Syrach O., Prowincjałowie Prowincji Wniebowzięcia NMP w Polsce w latach 1923–1973, „Szkoła Seraficka” 2008, nr 1, s. 151-166.
Jastrzębski S., Martyrologia polskiej ludności w województwie lwowskim w latach 1939–1947, zbrodnie popełnione przez nacjonalistów ukraińskich, Katowice 2003.
Jaworski E., Exodus podolski widziany oczami 16-letniego chłopca, „Głosy Podolan” 1999, nr 34, s. 14-18.
Jaworski E., Ks. Kazimierz Klee. Kapelan AK Obszaru Zbaraż i ostatni proboszcz parafii kretowiecko-hrycowskiej, „Głosy Podolan” 2024, nr 165, s. 26-31.
Jaworski E., Samoobrona polska w Kretowcach i Hrycowcach koło Zbaraża, „Głosy Podolan” 1999, nr 37, s. 19-24.
Jaworski F., Oblężenie Lwowa, 1655 r., wspomnienie dziejowe w 250. rocznicę oblężenia miasta przez moskali i kozaków, Lwów 1905.
Jędraszczyk K., Cmentarz czy panteon? Konfl ikt wokół cmentarza Orląt Lwowskich, Poznań 2004.
Juchniewicz M., Na wschód od Bugu, Warszawa 1988.
Jusiak O., O. Martynian Wojciech Darzycki OFM (1918–2009) – bernardyn, odnowiciel franciszkanów na Ukrainie, Kalwaria Zebrzydowska 2014.
Kachel J., Bernardyni 1453–2003. Kapłani i bracia zakonni prowincji polskich oraz kustodii św. Michała na Ukrainie, t. 1-2, 4-6, Warta 2004.
Kachel J., Dzieje kościoła i klasztoru Ojców Bernardynów w Zbarażu 1628–1946, Kalwaria Zebrzydowska 2001.
Kałwa J., Błogosławiony Anastazy Jakub Pankiewicz OFM (1882–1942), Łódź 2009.
Kamila Zarychta-Zielińska, nekrolog.
Kantak K., Bernardyni polscy, t. 1-2, Lwów 1933.
Kapituła prowincji zakonnej oo. Bernardynów, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1933, nr 9, s. 272-273.
Karta żałobna. Ksiądz Justyn Szafl arski, „Głos Narodu Ilustrowany” 1902, nr 2, s. 10-11.
Keilig W., Das deutsche Heer 1939–1945, Gliederung, Einsatz, Stellenbesetzung, t. 2, Bad Nauheim 1956.
Kędzierski F., O. Stanisław Mucha (senior), „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1934, nr 2, s. 63-64.
Kisielewicz A., Zapomniana tragedia Zawonia, „Uważam Rze” 2011, nr 32, s. 67-69.
Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych, red. H.E. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska 1985.
Klimecki M., Lwów 1918–1919, Warszawa 2016.
Klimecki M., Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Galicję Wschodnią 1918–1919, Warszawa 2000.
Klistała J., Duchowni. Ofiary niemieckiego zniewolenia. Lata powstań śląskich i plebiscytu 1919–1921 – lata okupacji niemieckiej 1939–1945, Kraków 2019.
Kluska A., Ojca Sabina Plechty życiorys niepospolity, „Almanach Łącki” 2016, nr 24, s. 35-38.
Knapik D., Bernardyni alwernijscy. Dzieje klasztoru oo. Bernardynów w Alwerni 1616–2010, Kraków 2014.
Kołodrubiec A.B., W obronie ojczyzny i wiary, Wrocław 2015.
Komański H., Siekierka S., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939–1946, Wrocław 2006.
Komański H., Siekierka S., Bulzacki K., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939–1947, Wrocław 2006.
Komański H., Siekierka S., Różański E., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie stanisławowskim 1939–1946, Wrocław 2008.
Kongres profesorów franciszkańskich ziem słowiańskich w Krakowie, „Szkoła Seraficka” 1937, nr 10, s. 307-310.
Kopiec J., Prezbiterium diecezji opolskiej w latach 1945–1980, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” T. 10, 1983, s. 209-276.
Korman A., Piąte przykazanie boskie: nie zabijaj! Nieukarane ludobójstwo dokonane przez ukraińskich szowinistów w latach 1939–1945, Londyn 1989.
Korman A., Stosunek UPA do Polaków na ziemiach południowo-wschodnich II. RP, Wrocław 2002.
Kosiarz J., Bernardyni, [w:] Diecezja przemyska w latach 1939–1945, red. J. Draus, J. Musiał, t. 3, Przemyśl 1990, s. 80-82.
Kronika zmarli. † Ks. Justyn Szafl arski, „Głos Rzeszowski” 1901, nr 46, s. 158-159.
Kubala L., Bitwa pod Beresteczkiem, [w:] Szkice historyczne, t. 1, Kraków 1896, s. 231-246.
Kubala L., Oblężenie Lwowa w 1648 r., [w:] Szkice historyczne, t. 1, Kraków 1896, s. 81-110.
Kubala L., Oblężenie Zbaraża i pokój pod Zborowem, [w:] Szkice historyczne, t. 1, Kraków 1896, s. 108-129.
Kubasik A., Arcybiskupa Andrzeja Szeptyckiego wizja ukraińskiego państwa, narodu i Cerkwi, Lwów–Kraków 1999.
Kubów W., Terroryzm na Podolu, Warszawa 2003.
Kuczera A., Samborszczyzna. Ilustrowana monografia miasta Sambora i ekonomii samborskiej, t. 2, Sambor 1937.
Kulińska L., Dzieje Komitetu Ziem Wschodnich na tle losów ludności polskich Kresów w latach 1943–1947, t. 2, Kraków 2001.
Kufel R.R., Słownik biograficzny księży pracujących w Kościele gorzowskim 1945–1956, t. 1, Zielona Góra 2016.
Kufel R.R., Słownik biograficzny księży pracujących w Kościele gorzowskim 1945–1956, t. 2, Zielona Góra 2017.
Kufel R.R., Słownik biograficzny księży pracujących w Kościele gorzowskim 1945–1956, t. 4, Zielona Góra 2019.
Langner W., Ostatnie dni obrony Lwowa 1939, Warszawa 1979.
Larendowicz Z., Ojciec Dominik Górski. Świątobliwy kapłan bernardyński w Leżajsku, Leżajsk 2006.
Lehnstaedt S., Czas zabijania. Bełżec, Sobibór, Treblinka i akcja „Reinhardt”, tłum. B. Nowacki, Warszawa 2018.
Luca de G., Minelli F., Carteggio 1930–1934, [w:] Edizioni di Storia e Letteratura, Roma 1999, s. 96-97.
Ludobójstwo OUN-UPA na Kresach Południowo-Wschodnich, red. W. Listowski, t. 8, Kędzierzyn- Koźle 2016.
Łabiak W., Byłem świadkiem, „Na Rubieży” 1999, nr 37, s. 19-20.
Łukasiewicz B., Wspomnienia ze Stryjówki. Cz. IV, „Głosy Podolan” 1996, nr 16, s. 9-13.
Łukasiewicz B., Wspomnienia ze Stryjówki. Cz. X, „Głosy Podolan” 1997, nr 22, s. 9-14.
Łuszczki W., Pielgrzym z Sokołowa. Życie i działalność o. dra Łucjana Łuszczki (1910–1991), Rzeszów 2015.
Majerski W., Dyplomacja Polski „lubelskiej” lipiec 1944 – marzec 1947, Warszawa 2007.
Makarczuk S., Ewakuacija polakiw zi Lwowa u 1944–1946 r., [w:] Lwów. Miasto – Społeczeństwo – Kultura, t. 4, red. K. Karolczak, Kraków 2002, s. 401.
Manswet Olšovsky, [w:] Františkănsky obzor, r. 1, cz. 3, red. J. Cubinek, 1935, s. 63-87.
Manswet Olšovsky, [w:] Serafinsky svet, r. 12, cz. 5, red. L. Mattoška, 1933, s. 101-109.
Marecki J., Misterium iniquitatis. Osoby duchowne i zakonne obrządku łacińskiego zamordowane przez ukraińskich nacjonalistów w latach 1939–1945, Kraków 2020.
Markowski D., W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943–1945, Kraków 2023.
Mary at the Foot of the Cross – IX: Mary: Spouse of the Holy Spirit, Coredemptrix and Mother of the Church, New Bedford 2010.
Masłowśkyj W., Z kim i przeciw komu walczyli nacjonaliści ukraińscy w latach II wojny światowej, Wrocław 2001.
Mazur G., Skwara J., Węgierski J., Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939 – 5 II 1946, Katowice 2007.
Mielczarek P., Ś.P. Ks. Jan Kaliński, „Koszalińsko-Kołobrzeskie Wiadomości Diecezjalne” 1986, nr 3-4, s. 121-122.
Motyka G., Tak było w Bieszczadach, Warszawa 1999.
Musiał B., Deutsche Zivilverwaltung und Judenverfolgung Generalgouvernement, Wiesbaden 1999.
Nowak E., Rys dziejów duszpasterstwa wojskowego w Polsce, 968-1831, Warszawa 1932.
Nowo wyświęceni kapłani, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1939, nr 7-8, s. 225.
O okrucieństwach hajdamackich. Mowa posła tarnopolskiego, prezesa Związku L.-N.
w Małopolsce, Jana Zamorskiego, na posiedzeniu 66 Sejmu dnia 9 lipca 1919 r., „Mowy Sejmowe” 1919, nr 7, s. 1-5.
Odezwa! Polacy!, „Głos Brzeżański” 1938, nr 3, s. 8.
Odznaczenie kapłana zakonnego, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1939, nr 7-8, s. 224.
Ogonowska M., Wawrzyniak J., Powitanie relikwii św. Antoniego z Padwy, „Nasza Parafia” (Pismo redagowane przez wiernych obu parafii w Obornikach Śląskich) 2011,
nr 5, s. 20.
Pabin A., Kazanie wygłoszone na mszy św. pogrzebowej o. Władysława Włodyki, „Vita Provinciae” 1995, nr 103-104, s. 78-80.
Pamięci błog. Jana z Dukli w dwuwiekową rocznicę beatyfikacji 1733–1933 – dodatek jubileuszowy, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1933, nr 7-8, s. 3-30.
Pietrzyk I., Memini tui memento mei. Nekropolia ojców franciszkanów w Katowicach-Ligocie, „Szkoła Seraficka” 2008, nr 1, s. 223-235.
Pisuliński J., Przesiedlenie ludności ukraińskiej z Polski do USSR 1944–1946, Rzeszów 2017.
Poliszczuk W., Gorzka prawda. Cień Bandery nad zbrodnią ludobójstwa, Warszawa 2006.
Popek L., Straty Kościoła rzymskokatolickiego w diecezji łuckiej w wyniku ludobójczej działalności OUN-UPA, [w:] Wołyń naszych przodków. Śladami życia – czas zagłady.
Album z okazji 60. rocznicy ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich OUN-UPA na ludności polskiej Wołynia, Warszawa 2003, s. 24.
Popek L., Wołyński testament, Lublin 1997.
Pośmiertne wspomnienia, „Walka z Pożarem” 1930, nr 31-32, s. 605-606.
Prokop K.R., Biskupi Kościoła katolickiego w III Rzeczpospolitej. Leksykon biograficzny, Kraków 1998.
Przybysz W., Mały świadek na Sachalinie japońskim, „Kalendarz Franciszkański na Rok 1933”, Lwów 1933, s. 84-86.
Redlich S., Razem i osobno. Polacy, Żydzi, Ukraińcy w Brzeżanach 1919–1945, Sejny 2008.
Roszkowska I., Szczęśliwe życie. Opowieść o księdzu Tadeuszu Fedorowiczu, Warszawa 2018.
Rybacki W., Pamięć o bliskich nam cieniach, „Głosy Podolan” 1994, nr 4, s. 25-26.
Sandkühler T., „Endlösung” in Galizien. Der Judenmord und die Rettungsinitiativen von Berthold Beitz 1941–1944, Bonn 1996.
Seroka E., Ojciec Wiktoryn Rudolf, [w:] Cudem ocaleni, Londyn 1978, s. 247-251.
Siemaszko W., Siemaszko E., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000.
Sitnik A.K., Dokumenty papierowe i pergaminowe z lat 1571–1903 pochodzące z archiwum klasztornego oo. Bernardynów we Lwowie, przechowywane w Archiwum Prowincji oo. Bernardynów w Krakowie, „Hereditas Monasteriorum” T. 1, 2012, s. 209-283.
Skenderović R., Sudjelovane slavonskih franjevaca u nacionalnom pokretu podunavskih Hrvata tijekom 19. i 20. stoljeća (PDF), Scrinia Slavonica (in Croatian). Croatian Historical Institute – Departament of History of Slawonia, Srijem and Baranja, t. 6, Slavonski Brad 2006.
Słownik polskich pisarzy franciszkańskich (Bernardyni i Franciszkanie Śląscy, Franciszkanie Konwentualni, Klaryski oraz Zgromadzenia III Reguły), red. H. Wyczawski, Warszawa 1981.
Sroka A., Franciszkanie w Dursztynie na Spiszu, Jarosław 2005.
Stanisław Mameła – Ojciec Cyryl, „Sekrety Wsi” 2015, nr 12, s. 3-4.
Struve K., Deutsche Herrschaft, ukrainischer Nationalismus, antijüdische Gewalt, Berlin–Boston 2015.
Sura K., Lwowskie „Słowo Polskie” w latach 1943–1946, „Semper Fidelis” 1996, nr 2, s. 9-11.
Synowiec D., Franciszkanie polscy 1772–1970, [w:] Zakony św. Franciszka, cz. 2: Franciszkanie i Kapucyni, Warszawa 1978, s. 5-136.
Szmyd J., Legowicz Jan Wawrzyniec (1909–1992), [w:] Wizerunki filozofów i humanistów polskich. Wiek XX, red. J. Szmyd, Kraków 2000, s. 198-202.
Szneider A., Św. Andrzeja kościół, [w:] Encyklopedia do krajoznawstwa Galicji, t. 1, Lwów 1871, s. 63-69.
Szteinke A., Reformackie korzenie Prowincji Wniebowzięcia NMP Zakonu Braci Mniejszych w Polsce, „Szkoła Seraficka” 2008, nr 1, s. 9-19.
Szymański J., Duszpasterze Polonii i Polaków za granicą, t. 3, Rzeszów 2000.
Śp. o. Arnulf Nowak, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1938, nr 2, s. 61-62.
Śp. o. Herkulan Ziarnek, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1938, nr 3, s. 90-92.
Śp. o. Łukasz Dankiewicz, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1934, nr 6, s. 188-192.
Teter J., Skarga XX wieku. (Ks. Dr. Biskup Bandurski), „Orlęta” 1930, nr 3, s. 4-6.
Tic I., Katalog Prowincji Wniebowzięcia NMP Zakonu Braci Mniejszych, Rzym–Katowice 1979.
Tokarczuk I., Kochałem tych ludzi całym sercem i oddaniem. Wspomnienia z lat 1918–1976, opracowanie, wprowadzenie, przypisy, indeksy J. Wołczański, Lwów–Kraków 2014.
Tokarski J., Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t. 2, Warszawa 2001.
Torzecki R., Kwestia ukraińska w polityce III Rzeszy, 1933–1945, Warszawa 1972.
Torzecki R., Z problematyki stosunków polsko-ukraińskich, „Dzieje Najnowsze” 1985, nr 2, s. 151-166.
Trzeci Zakon we Lwowie, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1934, nr 7-8, s. 235-236.
Turek Z., Spis księży pracujących w duszpasterstwie polskojęzycznym w Niemczech, [w:] Duszpasterstwo polskojęzyczne w Niemczech 1945–2005, red. S. Bober, S. Budyń, Lublin–Hannover 2006, s. 389-512.
Urban W., Droga krzyżowa Archidiecezji Lwowskiej w latach II wojny światowej 1939–1945, Wrocław 1983.
Urban W., Duszpasterska siejba kapłanów repatriantów na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945–1970, Wrocław 1972.
Uroczyste otwarcie jubileuszu błog. Jana we Lwowie, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1933, nr 3, s. 107-108.
W pięćdziesiątą rocznicę ślubów zakonnych, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1937, nr 10, s. 299-300.
W pracy zwycięstwo. Arcybiskup Bolesław Twardowski, „Kurier Galicyjski” 2013, nr 22, s. 23.
Węgierski J., Armia Krajowa na południowych i wschodnich przedpolach Lwowa, Kraków 1994.
Węgierski J., Armia Krajowa w okręgach Stanisławów i Tarnopol, Kraków 1996.
Węgierski J., Komendy Lwowskiego Obszaru i Okręgu Armii Krajowej 1941–1944, Kraków 1997.
Węgierski J., W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989.
Włodyka W., Srebrny jubileusz mojego duszpasterzowania na Ziemiach Odzyskanych, „Adhibenda. Rocznik Archiwum Diecezjalnego w Zielonej Górze” T. 3, 2016, s. 323-343.
Wolna H., Kapelani w brązowych habitach, „Słowo” 1994, nr 16.
Wołczański J., Eksterminacja narodu polskiego i Kościoła rzymskokatolickiego przez ukraińskich nacjonalistów w Małopolsce Wschodniej w latach 1939–1945. Materiały źródło we, cz. 1, Kraków 2005.
Wołczański J., Katalog grobów duchowieństwa rzymskokatolickiego, greckokatolickiego i ormiańskiego na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, „Nasza Przeszłość” T. 87, 1987, s. 323-374.
Wołczański J., Korespondencja arcybiskupa Bolesława Twardowskieo z arcybiskupem Andrzejem Szeptyckim w latach 1943–1944, „Przegląd Wschodni” 1992/1993, z. 2, s. 471-480.
Wołczański J., Szukalski Nestor Jan Kanty, [w:] Słownik biograficzny katolicyzmu społecznego w Polsce, praca zbiorowa, t. 3, Lublin 1995, s. 109-110.
Wróbel H., O. Justynian Maciaszek, [w:] Polski Ośrodek Katolicki oo. Franciszkanów w Martin Coronado, Buenos Aires 1983, s. 44-47.
Wróblewski M., Służba Budowlana (Baudienst) w Generalnym Gubernatorstwie, 1940–1945, Warszawa 1984.
Wrzosek M., Wojna o granice Polski Odrodzonej 1918–1921, Warszawa 1992.
Wspominamy ich, „Wspólnota” (gazetka parafialna – parafia Wniebowzięcia N.M.P. w Żarach) 2020, nr 14, s. 12.
Wyczawski H.E., Bernardyni polscy, 1772–1946, t. 3, Kalwaria Zebrzydowska 1992.
Wyczawski H.E., Felicjan Fierek, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 435.
Wyczawski H.E., Katalog Archiwum Prowincji Ojców Bernardynów w Krakowie, Lublin 1961–1963.
Wysocki J., Kościół katolicki w zaborze austriackim w latach 1772–1815, [w:] Historia Kościoła w Polsce, t. 2, cz. 1, Warszawa 1979, s. 169-170.
Z żałobnej karty. Śp. ks. kanonik Bronisław Mirecki, „Biuletyn” (Koło Lwowian w Londynie) 1987, nr 52, s. 57.
Zając P., W służbie Polakom na wschodzie i zachodzie Europy, „Studia Polonijne” T. 31, 2010, s. 108.
Ziemann E., Lauer A., [w:] Encyklopedia katolicka, t. 10, Lublin 2004, s. 568.
Złote gody zakonne w Leżajsku, „Dzwonek Trzeciego Zakonu” 1937, nr 11, s. 322-324.
Zmarli, „Wrocławskie Wiadomości Kościelne” 1980, nr 1-3, s. 36-37.