Jednostka Wojskowa NIL: Współczesność – historia – tradycja

Authors

Olgierd Grott (ed)

Synopsis

Książka Jednostka Wojskowa Nil. Współczesność – historia – tradycja realizuje kilka istotnych celów, co wpływa na strukturę niniejszego opracowania. Podstawowym z nich jest chęć zapoznania czytelników z JW NIL, jednostką wychodzącą naprzeciw zmieniającym się warunkom, a przez to i różnym zapotrzebowaniom na jej działanie. Kolejnym celem, dla którego realizacji powstała książka, jest potrzeba kompleksowego wskazania elementów, na których budowany jest etos żołnierzy służących w JW NIL. Zarówno patron gen. August Emil Fieldorf, jak i żołnierze Kedywu, do których nawiązuje swą tradycją JW NIL, stanowią doskonały punkt wyjścia do budowania ducha współczesnej jednostki Wojsk Specjalnych. Oprócz zaprezentowania działalności i tradycji tytułowej jednostki niniejsze opracowanie zachęca czytelników do dotknięcia historii zapisanej w przestrzeni geograficznej. Wskazując miejsca związane z bohaterami, na których buduje swą tożsamość JW NIL, książka bez wątpienia wzmacnia przekaz, dając odbiorcy możliwość bezpośredniego znalezienia się w miejscach opisywanych na jej stronach.

Chapters

  • TABLE OF CONTENTS
  • Wstęp .......... 13
    Olgierd Grott
  • Jednostka Wojskowa NIL im. gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila” .......... 21
    Jarosław Michalik
  • Patron Jednostki Wojskowej NIL .......... 51
    Monika Karolczuk
  • Kedyw .......... 99
    Karol Kordas
  • „Wachlarz” .......... 127
    Tomasz Dudek
  • Śladami generała „Nila” po Krakowie .......... 145
    Karol Kordas, Joanna Chudzicka
  • Trasa kurierska „Szkoła” – ostatni etap powrotu Emila Fieldorfa do kraju .......... 167
    Monika Karolczuk, Marek Bik, Paweł Stachnik
  • Śladami walk i dywersji w Niepołomicach i Puszczy Niepołomickiej .......... 185
    Karol Kordas, Joanna Chudzicka

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Olgierd Grott

Dr hab. prof. UJ, kierownik Katedry Historii Polskiej Myśli Politycznej INPiSM UJ, zastępca dyrektora Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, żołnierz 11 Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej, autor licznych publikacji dotyczących Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego.

Jarosław Michalik

Mjr WP, szef sekcji wychowawczej oraz rzecznik prasowy Jednostki Wojskowej NIL, absolwent Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu, uczestnik misji zagranicznych; od 2016 r. związany z Wojskami Specjalnymi.

Monika Karolczuk

Z wykształcenia polonistka i geolog, pracownica Sekcji Nauki i Wydawnictw w Dziale Upowszechniania Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, autorka popularyzatorskich publikacji dotyczących polskiej kultury i historii, w tym albumów i przewodników przybliżających zabytki i atrakcje przyrodnicze Polski.

Karol Kordas

Absolwent UJ na kierunkach politologia i historia, doktorant w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu KEN w Krakowie, pracownik Sekcji Nauki i Wydawnictw w Dziale Upowszechniania Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, współautor książek i artykułów poświęconych tematyce Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego.

Tomasz Dudek

Dr nauk humanistycznych w zakresie historii, pracownik Biblioteki Jagiellońskiej, członek zarządu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, współpracownik Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, autor i współautor artykułów i książek poświęconych dziejom Armii Krajowej oraz Legionów Polskich.

Joanna Chudzicka

Doktorantka w Szkole Doktorskiej na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie, kierownik Sekcji Nauki i Wydawnictw w Dziale Upowszechniania Muzeum AK, współautorka książek i artykułów poświęconych tematyce Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego.

Marek Bik

Kierownik Działu Przechowywania Zbiorów w Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, działacz opozycji antykomunistycznej PRL-u, współautor książek poświęconych tematyce Armii Krajowej, Kawaler Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski.

Paweł Stachnik

Absolwent UJ, dziennikarz i redaktor, pracownik Działu Komunikacji i Informacji Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, autor wielu artykułów historycznych zamieszczanych w „Dzienniku Polskim”, „Gazecie Krakowskiej”, miesięcznikach „Kraków”, „Sowiniec”, „MMS Komandos” i innych, współautor książek historycznych.

References

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 3, kwiecień 1943 – lipiec 1944, Wrocław– Warszawa–Kraków 1990.

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 1, cz. 1–2, Wrzesień 1939 – czerwiec 1941, wyd. 2 (popr. i uzup.), Instytut Pamięci Narodowej i Studium Polski Podziemnej – Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie, Warszawa 2015.

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 6, Uzupełnienia, Londyn 1989.

Bawolak J., Śmierć Generała. W 60. rocznicę sądowego morderstwa gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, „Z Dziejów Prawa” (Katowice) 2013, t. 6(14), s. 195–213.

Bąbiński K., Zarys historii wojennej 5-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918–1920.

Benken P., Konary–Jastków 1915, Szczecin 2024. Bitwa pod Łowczówkiem, Piotrków 1916.

Borcz A., Obwód Łańcut SZP-ZWZ-AK w latach 1939–1945, Kraków–Warszawa 2020.

Bzowski K., Niepołomice. Spacerem i rowerem, Kraków 2000.

Cegiełka A., Rozbicie obozu NKWD, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2009, nr 4, s. 74–80.

Chlebowski C., Wachlarz: monografia wydzielonej organizacji dywersyjnej Armii Krajowej (wrzesień 1941–marzec 1943), Warszawa 1990.

Chlebowski C., Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie, Warszawa 2021.

Chlebowski C., Zagłada IV Odcinka, Warszawa 1987.

Chudzicka J., Okręg Wilno Armii Krajowej, [w:] Kresowi żołnierze Armii Krajowej, red. O. Grott, A. Perłakowski, Kraków 2024, s. 445–508.

Dąbrowa-Kostka S., Czyn zbrojny na ziemi krakowskiej, „Życie i Myśl” 1971, nr ½ (199/200), s. 147–163.

Dąbrowa-Kostka S., Prawdziwa historia walki z okupantem w Krakowie, „Życie Literackie” 1969, nr 37, s. 36–40.

Dąbrowa-Kostka S., Sabotaż i dywersja, „Kierunki” 1970, nr 38(744), s. 10.

Dąbrowa-Kostka S., W okupowanym Krakowie. 6 IX 1939 – 18 I 1945, Warszawa 1972.

Dudek T., Kampania podhalańska I Brygady Legionów Polskich (listopad–grudzień 1914), „Sowiniec” 2019/2020, nr 53/54, s. 5–36.

Dudek T., Rozbicie więzienia w Pińsku w 1943 r., „Textus et Studia” 2024, nr 2(38), s. 7–23.

Encyklopedia Krakowa, red. E. Adamczyk, A.H. Stachowski, Warszawa–Kraków 2000.

Estreicher K., Spowiedź życia mojego. Dzienniki Karola Estreichera Seniora z lat 1847– 1905, Kraków 2024, „Bibliotheca Iagellonicae. Fontes et Studia”, t. 48, https://www.doi.org/10.26106/9788367127530.

Fieldorf J., Los już mną zawładnął… Wspomnienia, wybór, red. i oprac. A. Dymek, K. Lisiecki, J. Jurach, Gdańsk 2012.

Fieldorf M., Zachuta L., „Nil” na Uralu, „Przekrój” 1990, nr 2336, s. 4–5.

Fieldorf M., Zachuta L., August Emil Fieldorf „Nil”, Kraków 2010.

Fieldorf M., Zachuta L., Generał „Nil”. August Emil Fieldorf. Fakty, dokumenty, relacje, Warszawa 1993.

Fieldorf M., Zachuta L., Generał August Emil Fieldorf „Nil”, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 5/6, s. 158–165.

Fieldorf M., Zachuta L., Generał August Emil Fieldorf 1895–1953, Warszawa 2013.

Fieldorf M., Zachuta L., Generał Fieldorf „Nil”. Fakty, dokumenty, relacje, t. 1–2, Warszawa 2006.

Fieldorf M., Zachuta L., Żołnierska droga generała „Nila”, „Mówią Wieki” 1987, nr 10, s. 15–22.

Follprecht K., Między miastem a cmentarzem, „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2023, t. 29, s. 215–222, https://doi.org/10.4467/12332135KRA.23.013.18621.

Gałęzowski M., Jego „na stos” nie było frazesem. Generał Emil Fieldorf „Nil” (1895–1953), Kraków 2025.

Gąsiorowski T., Obwód Przeworsk SZP-ZWZ-AK w latach 1939–1944/45, Kraków 2009.

Gen. Fieldorf „Nil” (wspomnienia żony), oprac. A.M. Kobos, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 1992, nr 101, z. 101, s. 91–115.

Guzikowski K., Armia Krajowa na terenie powiatu wielickiego, Kraków 2000.

Hołub C., Okręg Poleski ZWZ- AK 1939-1944: zarys dziejów, Warszawa 1991.

Hołub C., Wśród bagien, trzęsawisk i mgły, Stargard Szczeciński 1997.

Hereć S., Helena Jurgielewiczowa – pierwszą Polką, która ukończyła studia weterynaryjne w polskiej uczelni, „Annales UMCS” 2000, Sectio DD (Medicina Veterinaria), t. 52/A, s. 49.

Hytroś J., Przewodnik po mojej małej ojczyźnie – Niepołomice, Staniątki, Bodzanów, Zagórze, Kraków 2006.

Iranek-Osmecki K., Emisariusz Antoni, Paryż 1985.

Kawecki Z., Wysadzenie pociągu koło Kasiny Wielkiej, [w:] Wojenne i powojenne wspomnienia żołnierzy krakowskiego Kedywu i Samodzielnego Batalionu Partyzanckiego „Skała” AK, Kraków 1991, s. 16–25.

Klich A., Profesor Zygmunt Kawecki. Wspomnienie, „Biuletyn Informacyjny Pracowników AGH” 2003, nr 124, s. 15–16.

Klimecki M., Lwów. W obronie miasta i południowo-wschodniej granicy 1918–1920 i 1939 r., „Niepodległość i Pamięć” 2006, t. 13, nr 3(24), s. 39–70.

Konefał J., Bitwa Legionów Polskich pod Jastkowem w dniach 31 lipca – 3 sierpnia 1915 r., „Rocznik Lubelski” 1985/1986, nr 27/28, s. 121–129.

Königsberg W., AK 75. Brawurowe akcje Armii Krajowej, Kraków 2021.

Korboński S., Polskie Państwo Podziemne. Przewodnik po Podziemiu z lat 1939–1945, Warszawa 2008.

Kordas K., Inspektorat Grodno Armii Krajowej, [w:] Kresowi żołnierze Armii Krajowej, red. O. Grott, A. Perłakowski, Kraków 2024, s. 509–577.

Korzec M., Niepołomice, Krosno 2001.

Kowalkowski „Halszka” J., Likwidacja zdrajców narodu polskiego w Krakowie, cz. 1, „Okruchy Wspomnień z Lat Walki i Martyrologii AK” 2002, nr 43, s. 5–59.

Kowalkowski „Halszka” J., Likwidacja zdrajców narodu polskiego w Krakowie, cz. 2, „Okruchy Wspomnień z Lat Walki i Martyrologii AK” 2002, nr 44, s. 53–108.

Königsberg W., Droga Ponurego: rys biograficzny mjr. Jana Piwnika, wydanie II poprawione i uzupełnione, Warszawa 2014.

Krasiński E., Arnold Szyfman na krakowskim trakcie, [w:] Antreprener. Księga ofiarowana profesorowi Janowi Michalikowi w 70. rocznicę urodzin, red. J. Popiel, Kraków 2009, s. 567–583.

Krawczyk M., Związek Odwetu, Warszawa 2015, Polska Walcząca – Historia Polskiego Państwa Podziemnego, t. 15.

Krzyżanowski B., Wileński Matecznik, Warszawa 1993.

Marcinkiewicz-Kaczmarczyk A., Żeńskie oddziały sabotażowo-dywersyjne w strukturach armii podziemnej w latach 1940–1944 na podstawie relacji i wspomnień ich członkiń, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2015, nr 2(26), s. 115–138.

Matusak P., Armia Krajowa. Piony wywiadu i dywersji, Warszawa 2014.

Mierzejewski E., Sylwestrowe dywersje, „Wiedza Obronna” 2002, nr 4(203), s. 140–143.

Ney-Krwawicz M., Armia Krajowa. Siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego, Warszawa 2022.

Ney-Krwawicz M., Generał brygady August Emil Fieldorf. Szkic do sylwetki żołnierza w 50-lecie stracenia bohatera, „Niepodległość i Pamięć” 2003, t. 10, nr 1(19), s. 203–216.

Ney-Krwawicz M., Komenda Główna Armii Krajowej 1939–1945, Warszawa 1990.

Nuszkiewicz R., Zamach na Hansa Franka Generalnego Gubernatora 29.01.1944, „Zeszyt Historyczny” (Kraków – reprint) [po 1996], nr 1, s. 22.

Oettingen U., I Brygada Legionów Polskich nad Nidą w 1915 roku, „Europa Orientalis. Studia z dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich” 2013, nr 4, s. 9–27.

Ordyłowski M., Z dziejów Bractw Kurkowych w Polsce, „Prace Naukowe. Kultura fizyczna” 1999, nr 2, s. 49–57.

Paczkowski A., Ankieta cichociemnego, Warszawa 1987.

Pieniążek-Samek M., Wezwani z Krakowa. Piotr Niziński i jego zespół w Kielcach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 2007, t. 23, s. 337–346.

Piwowarski S., Okręg Krakowski Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej (Wybrane zagadnienia organizacyjne, personalne i bojowe), Kraków 1994.

Pluta-Czachowski K., Organizacja Orła Białego, Warszawa 1987.

Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 3: Armia Krajowa, Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego w Londynie, wyd. 2 popr., Londyn–Warszawa 1999.

Powiat wielicki. Pieszo, rowerem, samochodem. Przewodnik, red. J. Rachwał, A. Wolańska, Kraków 2001.

Rachwał J., Pasek B., Powiat Wielicki. Przewodnik turystyczny, Kraków–Wieliczka 2012.

Romanowski W., ZWZ-AK na Wołyniu 1939–1944, Lublin 1993.

Ruchałowski A., Latarnie umarłych, „Kraków” 2005, nr 11(13), s. 26–27.

Rybicki J.R., Wspomnienia o organizowaniu „NIE”, oprac. H. Rybicka, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 1992, z. 100, s. 88–96.

Sawicki J., Kedyw, Warszawa 2015, Polska Walcząca – Historia Polskiego Państwa Podziemnego, t. 17.

Siemieński J, Walczące Grodno: wspomnienia harcerza, Białystok 1990.

Siwiec-Cielebon M., Godzina próby wybiła. Pszczyna i Jordanów. 12 pułk piechoty ziemi wadowickiej w bitwie granicznej, „Wadoviana” 2002, nr 7, s. 24–26.

Smoliński A., „Wyprawa wileńska” w kwietniu 1919, Szczecin 2020.

Snopko J., Finał epopei Legionów Polskich 1916–1918, Białystok 2008.

Sondel-Maciejewska K., Poena sine culpa, culpa sine poena. Proces generała Augusta Emila Fieldorfa „Nila” na tle innych zbrodni w majestacie prawa 1944–1955, [w:] Culpa et poena. Z dziejów prawa karnego. Materiały z konferencji poświęconej dziejom prawa karnego, Uniwersytet Jagielloński Kraków 11–13 marca 2008 r., red. M. Mikuła, Kraków 2008, s. 291–306.

Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum Św. Jacka w Krakowie za rok szkolny 1897, Kraków 1897.

Stanisław Fieldorf, https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/stanislaw-fieldorf.

Stepan K., Sierpień 1914. Od kompanii kadrowej do batalionu kadrowego, „Sowiniec” 2014, nr 45, s. 7–19, https://doi.org/10.12797/Sowiniec25.2014.45.01.

Szcześniak J., Jeszcze parę słów o zagładzie IV Odcinka „Wachlarza”, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1969, nr 3/4, s. 656–661.

Sztama P., Generał August Emil Fieldorf. Biografia wojskowa, Warszawa 2016.

Ślęczka R., Nauczyciele Szkoły Ćwiczeń krakowskiego Pedagogium, „Studia Paedagogica Ignatiana. Rocznik Wydziału Pedagogicznego Akademii «Ignatianum» w Krakowie” 2016, nr 19/2, s. 211–226, https://doi.org/10.12775/SPI.2016.2.010.

Tochman K., Samozwańczy oficer Zygmunt Augustowski: z dziejów „Wachlarza”, Okręgu Wileńskiego AK i komunistycznej bezpieki, Warszawa 2022.

Torowska J., Park im. dra Henryka Jordana w Krakowie, Kraków 2006, Seria Parki Krakowa 2.

Tryniecki K., Akcja „Jula” most w Tryńczy (Chodaczowie), „Biuletyn Informacyjny” (ŚZŻAK) 2025, nr 1, s. 4–19.

Tryniecki K., Akcja „Jula” w Rogóżnie, „Biuletyn Informacyjny” (ŚZŻAK) 2024, nr 12(416), s. 9–14.

Tucholski J., Cichociemni, Warszawa 1985.

Tym J.S., Działania na Froncie Litewsko-Białoruskim (czerwiec 1919 – kwiecień 1920), Szczecin 2020.

Wasiewicz B., Odo Bujwid (1857–1942) – portret uczonego, cz. 2: Okres krakowski, „Przegląd Lekarski” 2018, nr 2(75), s. 102–109.

Wenda Z., Z Marszałkiem Śmigłym. Wspomnienia, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 1992, nr 101, s. 143–168.

Wieciech I.M., Inwigilowany. AK Akcja „Wiśnicz”, Łódź 2024.

Wojciechowski A., Podokręg Armii Krajowej Rzeszów kryptonim: „Woda”, „Ogniwo”, „Rezeda”, Warszawa 2013.

Woźny T., Łowczówek 1914, Szczecin 2023.

Wyszczelski L., Operacja Niemeńska 1920 roku, Warszawa 2003.

Wywiał P., Towarzystwo Sportowe „Strzelec”– z doświadczeń polskich organizacji paramilitarnych, [w:] Wojna – konflikt – spór. Obszary rywalizacji w przestrzeni międzynarodowej, red. R. Kordoński, A. Kordońska, Ł. Muszyński, Olsztyn–Lwów 2020, s. 8–20.

Zagórski A., Okręg Kraków Armii Krajowej, [w:] Armia Krajowa, rozwój organizacyjny, red. K. Komorowski, Warszawa 1996, s. 98–129.

Zientara M., Wystawa Architektury i Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym w Krakowie w 1912 r., „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1991, z. 18, s. 100–110.

Zinkow J., Wokół Niepołomic i Puszczy Niepołomickiej. Monograficzny przewodnik turystyczny i krajoznawczy po zachodniej części Kotliny Sandomierskiej, Niepołomice 2009.

Grott-Jednostka-Wojskowa-NIL

Published

12 December 2025

Details about the available publication format: PDF (Open Access)

PDF (Open Access)

ISBN-13 (15)

978-83-8368-336-2

Details about the available publication format: Paperback

Paperback

ISBN-13 (15)

978-83-8368-335-5

How to Cite

Grott, O. (Ed.). (2025). Jednostka Wojskowa NIL: Współczesność – historia – tradycja. Księgarnia Akademicka Publishing. https://doi.org/10.12797/9788383683362