Państwo pierwszych Piastów w kręgu zainteresowań odnowionego Cesarstwa Zachodniego .......... 493

THE STATE OF THE FIRST PIASTS WITHIN THE SPHERE OF INTEREST OF THE RENEWED WESTERN EMPIRE

The article seeks to shed light on the dynastic, kinship, and other ties that connected the Piasts with representatives of the political elites of the former German Empire. It examines the mechanisms that led to the incorporation of the rulers of the Polans into the circle of contemporary corporatio militaris, as well as the role of the act of conversion (the adoption of Christianity) and the strategic dynastic marriages they contracted. The latter, in turn, led to the recognition of the Piasts as “venerable rulers,” whose salvation was prayed for in the most important liturgical centers of the Empire. This integration involved not only the conscious reception of selected of post-Carolingian European cultural elements by the Piasts, but also their direct adoption of the traditions of the eminent aristocratic houses of the renewed Empire, such as the Ezzonids, the Ekkehardiners, and the Ottonians.

BIBLIOGRAFIA
ALBUM PALAEOGRAPHICUM = Album paleographicum, wyd. S. KRZYŻANOWSKI, Kraków 1927.

ALTHOFF 1984 = G. ALTHOFF, Adels und Königsfamilien im Spiegel ihrer Memorialüberliefierung. Studien zum Totengedenken der Billunger und Ottonen, Münster 1984 (Münstersche Mittel­alterschriften, t. 47).
ALTHOFF 1992 = G. ALTHOFF, Amicitiae und Pacta. Bündnis, Einung, Politik und Gebetsgedenken im beginnenden 10. Jahrhundert, Hannover 1992.

ALTHOFF 2002 = G. ALTHOFF, Symbolische Kommunikation zwischen Piasten und Ottonen, w: Polen und Deutschland vor 1000 Jahren, red. M. BORGOLTE, Berlin 2002, s. 293–308.
ALTHOFF 2009 = G. ALTHOFF, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, tłum. M. TYCNER-WOLICKA, Warszawa 2009.

ANNALES HILDESHEIMENSES 1839 = Annales Hildesheimenses, wyd. G.H. PERTZ, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 3, Hannoverae 1839.

ANNALES NECROLOGICI FULDENSES = Annales necrologici Fuldenses, wyd. G. WAITZ, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 13, Hannoverae 1881.

ANNALES POLONORUM = Annales Polonorum, wyd. G.H. PERTZ, Hannoverae 1866 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 19).

ANNALES REGNI FRANCORUM = Annales Regni Francorum, wyd. G.H. PERTZ, Hannoverae 1895 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum).

BANASZKIEWICZ 1990a = J. BANASZKIEWICZ, Bolesław i Peredsława. Uwagi o uroczystości stanowienia władcy w związku z wejściem Chrobrego do Kijowa, „Kwartalnik Historyczny” 97, 1990, nr 3–4, s. 3–35.
BARNAT 1997 = R. BARNAT, Siły zbrojne Bolesława Chrobrego w świetle relacji Galla Anonima, „Przegląd Historyczny” 88, 1997, s. 223–235.

BEDOS-REZAK 2000 = B.M. BEDOS-REZAK, Medieval Identity. A Sign and a Concept, „The American Historical Review” 105, 2000, s. 1489–1533.

BERTHOLDI ZWIFALDENSIS CHRONICON = Bertholdi liber de constructione monasterii Zwivildensis, wyd. D.O. ABEL, w: Annales et chronica aevi Salici. Vitae aevi Carolini et Saxonici, Hannoverae 1852 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 10).

BLOCH 1962 = M. BLOCH, Feudal Society. The Growth of Ties of Dependence, tłum. L.A. MA­NYON, London–New York 1962.

BORAWSKA 1979 = D. BORAWSKA, Margrabia Miśni Ekkehard I i Ludolfingowie, „Kwartalnik Historyczny” 86, 1979, s. 933–950.

BORAWSKA 1981 = D. BORAWSKA, Mieszko I i Oda w gronie consanguineorum Ludolfingów, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów, t. 1, red. S.K. KUCZYŃSKI, Warszawa 1981, s. 11–34.

BRACHMANN, HERRMANN 1991 = Frühgeschichte der europäischen Stadt. Voraussetzungen und Grundlagen, red. H.-J. BRACHMANN, J. HERRMANN, Berlin 1991.

BRUNWILARENSIS MONASTERII FUNDATORUM ACTUS = Brunwilarensis monasterii fundatorum actus, wyd. G.H. PERTZ, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 14, Hannoverae 1883.

BUB 2020 = A. BUB, Adventus episcopi. Das Adventusritual der Bischöfe zu Bamberg im ausgehenden Mittelalter im Vergleich zwischen ihrer Kathedralstadt und der Reichstadt Nürn­berg, Erlangen 2020.
BUKO 2011 = A. BUKO, Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej. Odkrycia – hipotezy – interpretacje, Warszawa 2011.

BUKO 2021 = A. BUKO, Świt państwa polskiego, Warszawa 2021.

CAPITULARIA REGUM FRANCORUM = Capitularia regum Francorum, wyd. A. BORETIUS, Hannoverae 1883 (Monumenta Germaniae Historica. Capitularia, t. 1).

CHRONICLE OF FRUTOLF = Frutolf Of Michelsberg, Chronicle (1001–1101), w: Chronicles of the Investiture Contest. Frutolf of Michelsberg and His Continuators, red. T.J.H. MCCARTHY, Manchester–New York 2013, s. 85–137.

CIESIELSKA 2012 = A. CIESIELSKA, Królestwo, państwo, wodzostwo czy system prawa książęcego? O formach organizacji społecznych na etapie wczesnopaństwowym kilka uwag teoretycznych, „Studia Lednickie” 11, 2012, s. 47–57.

CLAESSEN, SKALNIK 1978 = The Early State, red. H.J.M. CLAESSEN, P. SKALNIK, Hague–Paris–New York 1978.

CLAUDE 1972 = D. CLAUDE, Geschichte des Erzbistums Magdeburg bis in das 12. Jahrhundert. Die Geschichte der Erzbischöfe bis auf Ruotger (1124), t. 1, Köln–Wien 1972.

CURTA 2006 = F. CURTA, Merovingian and Carolingian Gift Giving, „Speculum” 81, 2006, s. 671–699.

DALEWSKI 2008 = Z. DALEWSKI, Ritual and Politics. Writing the History of a Dynastic Conflict in Medieval Poland, Leiden–Boston 2008.

DAS MARTYROLOG-NECROLOG = Das Martyrolog-Necrolog von St. Emmeram zu Regensburg, wyd. E. FRIESE, D. GEUENICH, J. WOLLASCH, Hannover 1986 (Monumenta Germaniae Historica. Libri memoriales et necrologia, nova series, t. 3).

DE KAROLO REGE = De Karolo rege et Leone papa, w: Monumenta Germaniae Historica. Poetae Latini aevi Carolini, t. 1, wyd. E. DÜMMLER, Berolini 1881, s. 369–379.

DI TOMASSO 2021 = L. DI TOMASSO, The Four Kingdoms of Daniel in the Early Mediaeval Apocalyptic Tradition, w: Four Kingdom Motifs before and beyond the Book of Daniel, red. A.B. PERRIN ET AL., Leiden–Boston 2021, s. 214–230.

DIE KANONESSAMMLUNG = Die Kanonessammlung des Kardinals Deusdedit, t. 1, wyd. V.W. GLANVELL, Paderborn 1905.

DIE TOTENBÜCHER VON MERSEBURG = Die Totenbücher von Merseburg, Magdeburg und Lüneburg, wyd. G. ALTHOFF, J. WOLLASCH, Hannover 1983 (Monumenta Germaniae Historica. Libri memoriales et necrologica, nova series).

EKKEHARDI URAGIENSIS CHRONICA = Ekkehardi Uragiensis chronica, w: Chronica et annales aevi Salici, wyd. G.H. PERTZ, Hannoverae 1844 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 6).

EPISTOLA BRUNONIS = Epistola Brunonis ad Henricum regem, wyd. J. KARWASIŃSKA, Warszawa 1973 (Monumenta Poloniae Historica, nova series, t. 4/3), s. 102–104.

GALLI ANONYMI CRONICA = Galli Anonymi cronica et gesta ducum sive principum Polonorum, wyd. K. MALECZYŃSKI, Kraków 1952 (Monumenta Poloniae Historiaca. Series Nova, t. 2).

GARRISON 2009 = E. GARRISON, Ottonian Art and Its Afterlife. Revisiting Percy Ernst Schramm’s Portraiture Idea, „Oxford Art Journal” 32, 2009, s. 207–220.

GASPAR 2011 = C.N. GASPAR, (Re)claiming Adalbert. Patristic Quotations and Their Function in Canaparius’ Vita S. Adalberti, w: Promoting the Saints. Cults and Their Contexts from Late Antiquity until the Early Modern Period, red. O. GECSER ET AL., Wien 2011, s. 31–40.

GESTA HAMBURGENSIS = Magistri Adam Bremensis Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum, wyd. B. SCHMEIDLER, Hannover–Leipzig 1917 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum).

GIEYSZTOR 2000 = A. GIEYSZTOR, Nowi przybysze do Europy roku tysięcznego, w: Święty Wojciech i jego czasy. Materiały z III Sympozjum Historyczno-Archeologicznego Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie Saint Maurice, 12–13 kwietnia 1997 roku, red. A. ŻAKI, Kraków 2000, s. 9–22.

GÓRECKI 2002 = J. GÓRECKI, Ostrów Lednicki na tle wczesnośredniowiecznej sieci osadniczej rynny Jeziora Lednickiego, „Studia Lednickie” 7, 2002, s. 29–41.

HARDY 2022 = D. HARDY, Were There ‘Territories’ in the German Lands of the Holy Roman Empire in the Fourteenth to Sixteenth Centuries?, w: Constructing and Representing Territory in Late Medieval and Early Modern Europe, red. M. DAMEN, K. OVERLAET, Amsterdam 2022, s. 29–49.

HERTEL 1980 = J. HERTEL, Przezwiska Piastów w średniowieczu: z badań nad antroponomastyką historyczną, „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Historia 16, 1980, s. 151–164.

HROTSVITHAE OPERA = Hrotsvithae opera, wyd. P. DE WINTERFELD, Berolini 1902 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum, t. 34).

JAKUBIAK 2020 = K. JAKUBIAK, Dyskurs historiograficzny, historiozoficzny i pedagogiczny o charakterze narodowym Polaków z przełomu XIX i XX w., „Podstawy Edukacji” 13, 2020, s. ­207–214.
JASIŃSKI 2000b = K. JASIŃSKI, Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa–Wrocław 2000.

JUREK 2016b = T. JUREK, „Usque in Vurta fluvium”. Nad trybutem Mieszkowym, „Kwartalnik Historyczny” 123, 2016, nr 3, s. 426–445.

KANTOROWICZ 1957 = E.H. KANTOROWICZ, The King’s Two Bodies. A Study in Medieval Political Theology, Princeton 1957.

KARA 2004 = M. KARA, Archeologia o początkach państwa Piastów. Wybrane zagadnienia, w: Kolory i struktury średniowiecza, red. W. FAŁKOWSKI, Warszawa 2004, s. 253–317.

KARA 2006a = M. KARA, Nowe w archeologii Wielkopolski wczesnośredniowiecznej – 15 lat później, w: Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce – 15 lat później, red. W. CHUDZIAK, S. MOŹDZIOCH, Toruń–Wrocław–Warszawa 2006, s. 207–244.

KARA 2009 = M. KARA, Najstarsze państwo Piastów – rezultat przełomu czy kontynuacji? Studium archeologiczne, Poznań 2009.

KURNATOWSKA 1998a = Z. KURNATOWSKA, Początki państwa i chrześcijaństwa w Polsce w świetle źródeł archeologicznych, w: Archeologia wielkopolska. Osiągnięcia ochrony zabytków, Poznań 1998, s. 91–101.

KURNATOWSKA 2004 = Z. KURNATOWSKA, Jak Piastowie budowali państwo, w: Zamach stanu w dawnych społecznościach, red. A. SOŁTYSIAK, J. OLKO, Warszawa 2004, s. 211–218.

KURNATOWSKA 2008a = Z. KURNATOWSKA, Początki i rozwój państwa, w: Pradzieje Wielkopolski. Od epoki kamienia do średniowiecza, red. M. KOBUSIEWICZ, Poznań 2008, s. 297–395

LABUDA 2006b = G. LABUDA, Zjazd i synod gnieźnieński roku 1000 w nowym oświetleniu historiograficznym, w: Cognitoni gestorum. Studia z dziejów średniowiecza dedykowane Profesorowi Jerzemu Strzelczykowi, red. D.A. SIKORSKI, A.M. WYRWA, Poznań–Warszawa 2006, s. 163–184.

LAMPERTI ANNALES = Lamperti annales, w: Lamperti monachi Hersfeldensis opera, wyd. O. HOLDER-EGGER, Hannoverae-Lipsiae 1894 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum, t. 38).

LANDES 2000 = R. LANDES, The Fear of an Apocalyptic Year 1000. Augustinian Historiography, Medieval and Modern, „Speculum” 75, 2000, s. 97–145.

LATOSZEK 2017 = P. LATOSZEK, Papiestwo a regnum piastowskie w latach ok. 965–973, „Saeculum Christianum” 24, 2017, s. 54–67.

LAUDAGE 2003 = J. LAUDAGE, Widukind von Corvey und die deutsche Geschichtswissenschaft, w: Von Fakten und Fiktionen. Mittelalterliche Geschichtsdarstellungen und ihre kritische Aufarbeitung, red. J. LAUDAGE, Köln–Weimar–Wien 2003, s. 199–212.

LÜBKE 2001 = C. LÜBKE, Fremde im östlichen Europa. Von Gesellschaften ohne Staat zu verstaat­lichten Gesellschaften (9.–11. Jahrhundert), Köln–Weimar–Wien 2001.

MADDICOTT, PALLISER 2000 = The Medieval State. Essays Presented to James Campbell, red. J.R. MADDICOTT, D.M. PALLISER, Cambridge 2000.

MANUSCRIPTUM GERTRUDAE = Manuscriptum Gertrudae filiae Mesconis II regis Poloniae, wyd. V. MEYSZTOWICZ, „Antemurale” 2, 1955.

MCCARTHY 2020 = T.J.H. MCCARTHY, Ottonian Germany, w: Debating Medieval Europe. The Early Middle Ages 450–1050, red. S. MOSSMAN, Manchester 2020, s. 97–119.

MICHAŁOWSKI 1989 = R. MICHAŁOWSKI, Princeps fundator. Studium z dziejów kultury politycznej w Polsce X–XIII wieku, Warszawa 1989.

MODZELEWSKI 2000 = K. MODZELEWSKI, Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X–XII w., Poznań 2000.

MÜHLE 2023 = E. MÜHLE, Slavs in the Middle Ages between Idea and Reality, Leiden–Boston 2023.

NASH 2022 = P. NASH, Italy and Her [German] Invaders Otto III’s and Frederick Barbarossa’s Early Tours of Italy – Pomp, Generosity and Ferocity, w: Conflict and Violence in Medieval Italy 568–1154, red. C. HEATH, R. HOUGHTON, Amsterdam 2022, s. 243–264.

NECROLOG DES KLOSTERS MICHELSBERG = Das Necrolog des Klosters Michelsberg in Bamberg, wyd. J. NOSPICKEL, Hannover 2004 (Monumenta Germaniae Historica. Libri memoriales et necrologica, nova series).
NECROLOGIUM WELTENBURGENSE = Necrologium Weltenburgense, w: Necrologia Germaniae, wyd. F.L. BAUMANN, Berlin 1905 (Monumenta Germaniae Historica. Necrologia, t. 1).

NECROLOGIUM ZWIEFALTENSE = Necrologium Zwiefaltense, w: Necrologia Germaniae, wyd. F.L. BAUMANN, Berlin 1905 (Monumenta Germaniae Historica. Necrologia, t. 1).

NELSON 1977 = J.L. NELSON, Kingship, Law and Liturgy in the Political Thought of Hincmar of Rheims, „Speculum” 92, 1977, s. 241–279.

NITHARDI HISTORIARUM LIBRI = Nithardi Historiarum libri IIII, wyd. E. MÜLLER, Hannoverae–Lipsiae 1907 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum, t. 44).

NOWAK 1982 = W. NOWAK, Św. Bruno z Kwerfurtu i jego kult w diecezji warmińskiej, „Studia Warmińskie” 19, 1982, s. 61–93.

OEXLE 1976 = O.G. OEXLE, Memoria und Memorialüberlieferung im früheren Mittelalter, „Frühmittelalterliche Studien” 10, 1976, s. 70–95.
OTISK 2019 = M. OTISK, Pojednání Gerberta z Remeše. O sféře, „AIGHP” 21, 2019, s. 26–45.

PERRIN ET AL. 2021 = Four Kingdom Motifs Before and Beyond the Book of Daniel, red. A.B. PERRIN ET AL., Leiden–­Boston 2021.

PLESZCZYŃSKI 2006a = A. PLESZCZYŃSKI, Gorliwość neofitów. Religijność osobista Przemyślidów i Piastów w X i na początku XI wieku, w: Przemyślidzi i Piastowie – twórcy i gospodarze średniowiecznych monarchii, red. J. DOBOSZ, Poznań 2006, s. 93–99.

PLESZCZYŃSKI 2006b = A. PLESZCZYŃSKI, Mieszko I i jego państwo w opisie Ibrahima ibn Jakuba a archetyp „dzikiej Północy”, w: Mundus hominis – cywilizacja, kultura, natura, red. S. ROSIK, P. WISZEWSKI, Wrocław 2006, s. 209–220.

PLESZCZYŃSKI 2008 = A. PLESZCZYŃSKI, Niemcy wobec pierwszej monarchii piastowskiej (963–1034). Narodziny stereotypu. Postrzeganie i cywilizacyjna klasyfikacja władców Polski i ich kraju, Lublin 2008.

PRANKE 2011 = P. PRANKE, Pierwsi Piastowie w kręgach pamięci Imperium chrześcijańskiego, „Preliminaria. Studia nad dziejami idei i instytucji” 23, 2011, s. 119–141.

PRANKE 2024b = P. PRANKE, Władza, Kościół i handel. Ekonomiczne stymulatory funkcjonowania wczesnych form państwowych w dobie formowania się gospodarki europejskiej. Studium porównawcze, Toruń 2024.

PRANKE 2025a = P. PRANKE, Relacje władztwa wczesnopiastowskiego z obszarem Cesarstwa w czasach Bolesława Chrobrego, w: Polska w czasach Bolesława Chrobrego, red. D.A. SIKORSKI, E. SIEMIANOWSKA, Gniezno 2025 (w druku).

PRANKE 2025b = P. PRANKE, Wojewoda Sieciech między historiografią a źródłami. Wczesnośredniowieczne znaleziska zespołów kruszcowych z Brześcia Kujawskiego, w: Brześć Kujawski, red. J. DUMANOWSKI, Toruń 2025 (w druku).

PRANKE, CISZAK 2023 = P. PRANKE, M. CISZAK, Bolesław Chrobry, Empire and the Role of Memoria. The Political and Economical Understanding of Medieval Power Network, w: Between East and West. Studies on the History of Memory, Commemoration and Reception of Medieval Culture, red. P. PRANKE, Göttingen 2023, s. 16–31.

ROSIK 2010 = S. ROSIK, Slavi – sclavi? Chrystianizacja a zmierzch niewolnictwa na Słowiańszczyźnie (w kręgu żywotów św. Ottona z Bambergu), w: Świat średniowiecza. Studia ofiarowane Profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi, red. A. BARTOSZEWICZ ET AL., Warszawa 2010, s. 98–106.

SAMSONOWICZ 2010 = H. SAMSONOWICZ, Uwagi o istocie miasta w dziejach, w: Klio viae et invia. Opuscula Marco Cetwiński dedicata, red. A. ODRZYWOLSKA-KIDAWA, Warszawa 2010, s. 271–276.

SIKORSKI 2013 = D.A. SIKORSKI, Kościół w Polsce za Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Rozważania nad granicami poznania historycznego, wyd. 2, Poznań 2013 (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Seria Historia, nr 216).

SOCHACKI 2001 = J. SOCHACKI, Koronacje królewskie Bolesława Chrobrego w 1000 i 1025 roku, „Słupskie Studia Historyczne” 9, 2001, s. 259–287.

STRZELCZYK 1992 = J. STRZELCZYK, Mieszko Pierwszy, Poznań 1992.

STRZELCZYK 2000a = J. STRZELCZYK, Bolesław Chrobry – osobowość i polityka w opinii współczesnych i potomnych, w: Salsa Cholbergiensis. Kołobrzeg w średniowieczu, red. L. LECIEJEWICZ, M. RĘBKOWSKI, Kołobrzeg 2000, s. 62–63.

SZCZERBA 2017 = A. SZCZERBA, Powołanie Kierownictwa Badań nad Początkami Państwa Polskiego, „Przegląd Archeologiczny” 65, 2017, s. 13–18.

SZCZERBA 2021 = A. SZCZERBA, Kierownictwo Badań nad Początkami Państwa Polskiego (1949–1953). Geneza, działalność, znaczenie, Łódź 2021.

THIETMARI CHRONICON = Thietmari Merseburgensis episcopi chronicon, wyd. R. HOLTZMANN, München 1935 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 9).

TRAWKOWSKI 2005 = S. TRAWKOWSKI, Opuscula medievistica. Studia nad historią społeczną Polski wczesnopiastowskiej, Warszawa 2005.

TYSZKIEWICZ 2009 = J. TYSZKIEWICZ, Brunon z Querfurtu w Polsce i krajach sąsiednich w tysiąclecie śmierci 1009–2009, Pułtusk 2009.

URBAŃCZYK 2004 = P. URBAŃCZYK, Kto deponował skarby zdeprecjonowanego srebra i dlaczego?, „Wiadomości Numizmatyczne” 48, 2004, z. 2 (178), s. 167–180.

URBAŃCZYK 2010 = P. URBAŃCZYK, What Did Early Medieval Authors Know About Structures of Governance and Religion in Northern Central Europe? (A Comment on M. Hardt), w: Trade and Communication Networks of the First Millennium A.D in the Northern Part of Central Europe. Central Places, Beach Markets, Landing Places and Trading Centres, t. 1, red. B. LUDOWICI ET AL., Hannover 2010, s. 356–361.

VITA HENRICI REGIS = Die Vita Heinrici regis et confessoris und ihre Bearbeitung durch den Bamberger Diakon Adelbert, wyd. M. STUMPF, Hannover 1999 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum).

VITA SANCTI OUDALRICI = Gerhardi vita sancti Oudalrici episcopi, wyd. G. WAITZ, Hannover 1841 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. 4).

WARNKE 1964 = C. WARNKE, Die Anfänge des Fernhandels in Polen 900–1025, Würzburg 1964.

WENTA 2012 = J. WENTA, Bamberg, Regensburg, Zwiefalten, Saint-Gilles. Początki i finał piastowskiej obecności, w: Historia narrat. Studia mediewistyczne ofiarowane Profesorowi Jackowi Banaszkiewiczowi, red. A. PLESZCZYŃSKI ET AL., Lublin 2012, s. 317–328.

WEST 2013 = C. WEST, Reframing the Feudal Revolution. Political and Social Transformation between Marne and Moselle, c. 800–1100, Cambridge–New York 2013.

WIDUKINDI RERUM GESTARUM = Widukindi monachi Corbeiensis rerum gestarum Saxonicarum libri tres, wyd. K.A. KEHR, Hannoverae–Lipsiae 1904 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum).

WIERZBICKI 2019 = A. WIERZBICKI, Jak powstało państwo polskie? Hipoteza podboju w historiografii polskiej XIX i XX wieku, Warszawa 2019.

WISZEWSKI 2006 = P. WISZEWSKI, Po co Mieszko wzrok odzyskał, czyli między historią a „wiedzą o człowieku”. Kultura Anonima zwanego Gallem i kłopoty interdyscyplinarnych badań pewnej legendy, w: Mundus hominis – cywilizacja, kultura, natura, red. S. ROSIK, P. WISZEWSKI, Wrocław 2006, s. 457–473.

WISZEWSKI 2010 = P. WISZEWSKI, Domus Bolezlai. Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138), Leiden–Boston 2010.