Praworządność i konstytucje: (stan na 21.12.2025)
Synopsis
THE RULE OF LAW AND CONSTITUTIONS (AS OF DECEMBER 21, 2025)
Debates surrounding the rule of law—which are ongoing not exclusively in Poland, and which typically encompass reflections on a given Member State’s relationship with the European Union and its legal framework—are fundamentally rooted in the conceptualization of the domestic legal order. It is occasionally suggested that this system remains ‘independent’ of the political interplay among numerous actors striving to seize power and impose their will upon all citizens. Such independence, however, is doubtful within a liberal democracy predicated on the conviction that the nation/people periodically elect a ‘governing majority’ that determines the substance of legal norms on their behalf. Although the constitution crowns the legal system as the supreme normative act, it is frequently interpreted by political victors in a manner unacceptable to the defeated. Statutory laws are sometimes bypassed despite retaining their binding force, or are even ‘superseded’ by parliamentary resolutions. This raises fundamental questions regarding the formal validity of the law and the role of the executive branch in shaping legal content. In discussing both constitutional violations and the ramifications of a ‘militant democracy,’ it is worthwhile to revisit historical debates concerning the conceptualization of justice and its relationship to the will of any given legislator. This is valuable not merely in order to momentarily detach from current political struggles, but also to recognize more fundamental issues: the relationships between the nation and the state, the law and the political system, positive law and natural law, as well as the position of human rights and the rights of the human person in relation to these laws. These are some of the themes that are explored in the present collection of essays by a concerned lawyer and philosopher.
Chapters
-
TABLE OF CONTENTS
-
Wstęp: Od autora .......... 7
-
Szkic pierwszy: Polska tradycja praworządności .......... 11
-
Szkic drugi: Czymże jest państwo? Pytanie rozważane także w polskiej myśli politycznej .......... 37
-
Szkic trzeci: Jaki ustrój? Elementy debaty konstytucyjnej w Drugiej Rzeczypospolitej .......... 47
-
Szkic czwarty: Państwo narodu czy prawa? O pewnej dyskusji wokół Konstytucji Marcowej .......... 61
-
Szkic piąty: Uwag kilka historyka myśli politycznej o istocie Konstytucji RP z 1997 r. .......... 83
-
Szkic szósty: Aksjologia Konstytucji RP z 1997 roku. Perspektywa badacza myśli politycznej .......... 97
-
Szkic siódmy: Prawo naturalne uwzględniane w Konstytucji RP z 1997 r.? Wątpliwości historyka myśli politycznej .......... 125
-
Szkic ósmy: O prawie naturalnym jako ewentualnym normatywnym punkcie odniesienia w procesach prawodawczych .......... 143
-
Szkic dziewiąty: Uniwersalne prawa człowieka? Uwagi historyczne i współczesne .......... 155
-
Szkic dziesiąty: Konstytucjonalizm liberalny .......... 169
Downloads
References
Agamben G., Czym jest lud?, przeł. P. Mościcki, [w:] Agamben. Przewodnik „Krytyki Politycznej”, red. Zespół KP, Warszawa 2010.
Augustyniak U., Historia Polski 1572-1795, Warszawa 2008.
Augustyniak U., Wpływ konfesjonalizacji katolickiej na dyskurs polityczny w Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku. Wizje państwa i społeczeństwa, [w:] Wartości polityczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Struktury aksjologiczne i granice cywilizacyjne, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, J. Axer, Warszawa 2017, s. 52-86, Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą, t. 3, https://doi.org/10.31338/uw.9788323527893.pp.52-87.
Bełch S., Pisma św. Tomasza z Akwinu jako źródło politycznej doktryny Pawła Włodkowica, „Duszpasterz Polski Zagranicą” 1954, nr 4, s. 289-304.
Bernacki W., Myśl polityczna I Rzeczpospolitej, Kraków 2011, Arkana Historii.
Bobrzyński J., Jak napisać polską konstytucję, „Nasza Przyszłość” 1932, nr 18, s. 5-15.
Bobrzyński J., Na drodze walki. Z dziejów odrodzenia myśli konserwatywnej w Polsce, Warszawa 1928.
Bobrzyński J., Program i zadania krakowskiej szkoły konserwatywnej, Warszawa 1926.
Bobrzyński J., Sprzeczności idei demokratycznej, Warszawa 1929.
Bobrzyński M., Szkice i studja historyczne, t. 1, Kraków 1922, Biblioteka Historyczna Krakowskiej Spółki Wydawniczej.
Bocheński A., Dwie konstytucje, „Bunt Młodych” 1933, nr 36, s. 5-6.
Bocheński A., Rusyfikacja Polski współczesnej, „Problemy” 1934, nr 1 (15.12).
Bocheński J.M., O patriotyzmie, [w:] J.M. Bocheński, Katastrofa pacyfizmu, Lublin 1989, Biblioteka Konserwatysty.
Böhm F., Der Rechtsstaat und der soziale Wohlfahrtstaat, [w:] F. Böhm, Reden und Schriften, Karlsruhe 1960, s. 82-150.
Brague R., Królestwo człowieka. Geneza i klęska projektu nowożytnego, przeł. W. Dłuski, Warszawa 2020.
Broel-Plater K., W sprawie konserwatyzmu w Polsce, Warszawa 1922.
Bryk A., Konstytucjonalizm. Od starożytnego Izraela do liberalnego konstytucjonalizmu amerykańskiego, Kraków 2013.
Complak K., Normy pierwszego rozdziału Konstytucji RP, Wrocław 2007, Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo, 301.
Chmielewski A., Społeczeństwo otwarte czy wspólnota? Filozoficzne i moralne podstawy nowoczesnego liberalizmu oraz jego krytyka we współczesnej filozofii społecznej, Wrocław 2001.
Chruściak R., Osiatyński W., Tworzenie konstytucji w Polsce w latach 1989-1997, Warszawa 2001.
Czuma I., Renesans francuskiej filozofii prawniczej, „Czas” 1929, nr 52, s. 1-2.
Czuma I., Ustrojowe podstawy skarbowości, Warszawa 1937, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, t. 18.
Dudek D., Pojęcie i klasyfikacja zasad ustrojowych, [w:] Zasady ustroju III Rzeczypospolitej Polskiej, red. D. Dudek, Warszawa 2009, s. 17-25, Seria Akademicka.
Dunin-Karwicki S., Egzorbitancyje we wszystkich trzech stanach Rzeczypospolitej krótko zebrane…, [w:] S. Dunin-Karwicki, Dzieła polityczne z początku XVIII wieku, oprac. A. Przyboś, K. Przyboś, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992 Materiały Komisji Historycznej. Polska Akademia Nauk. Oddział w Krakowie, nr 32.
Działocha K., Trzciński J., Zagadnienie obowiązywania konstytucji marcowej w Polsce Ludowej 1944-1952, Wrocław 1977.
Ehrlich L., Paweł Włodkowic i Stanisław ze Skarbimierza, Warszawa 1954.
Ekes J., Złota demokracja, Kraków 2010, Biblioteka Myśli Politycznej, 71.
d’Entrèves A.P., Natural Law: An Introduction to Legal Philosophy, London 1957.
Esmein A., Prawo konstytucyjne, przeł. W. Konopczyński, K. Lutostański, Warszawa 1921.
Esmein A., Prawo konstytucyjne, przeł. W. Konopczyński, K. Lutostański, Warszawa 2013, Biblioteka Przeglądu Sejmowego.
Estreicher S., Odpowiedź na ankietę, „Nowe Państwo” 1931, nr 3, s. 20-21.
Estreicher S., Ograniczenie demokracji czy sejmokracji?, „Czas” 1928, nr 163 (19.07), s. 1.
Estreicher S., Zasada zwierzchnictwa narodu, [w:] Nasza konstytucja. Cykl odczytów urządzonych staraniem dyrekcji Szkoły Nauk Politycznych w Krakowie od 12-25 maja 1921 r., oprac. W. Abraham i in., Kraków 1922, s. 27-39.
Figgis J.N., Studies of Political Thought from Gerson to Grotius. 1414-1625, Cambridge 1931.
Frycz Modrzewski A., O poprawie Rzeczypospolitej, ks. I: O obyczajach, przeł. E. Jędrkiewicz, red. S. Bodniak, [w:] A. Frycz Modrzewski, Dzieła wszystkie, t. 1, Warszawa 1953.
Garlicki L., Artykuł 30, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. nauk. L. Garlicki, M. Zubik, t. 2, wyd. 2, Warszawa 2016.
Garlicki L., Materialna interpretacja klauzuli demokratycznego państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP, red. S. Wronkowska, Warszawa 2006, s. 125-126, Podstawowe Problemy Stosowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Garlicki L., Rozdział II, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. nauk. L. Garlicki, M. Zubik, t. 2, wyd. 2, Warszawa 2016.
Garlicki L., Derlatka M., Wstęp, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. nauk. L. Garlicki, M. Zubik, t. 1, wyd. 2, Warszawa 2016.
Gawkowska A., Biorąc wspólnotę poważnie? Komunitarystyczne krytyki liberalizmu, Warszawa 2004.
Gembarzewski L., Monarchja Narodowa jako hasło XX-go wieku, Warszawa 1934.
Gierke O. von, Das deutsche Genossenschaftsrecht, t. 3: Die Staats- und Korporationslehre des Alterthums und des Mittelalters und ihre Aufnahme in Deutschland, Berlin 1881.
Gierycz M., Europejski spór o człowieka. Studium z antropologii politycznej, Warszawa 2017.
Gilson E., Duch filozofii średniowiecznej, przeł. J. Rybałt, Warszawa 1958.
Górski A., Stronnictwa konserwatywne wobec reformy wyborczej, Kraków 1907, odbitka z „Przeglądu Polskiego”.
Grotius H., O prawie wojny i pokoju, przeł. R. Bierzanek, Warszawa 1957.
Grześkowiak-Krwawicz A., Regina libertas. Wolność w polskiej myśli politycznej XVIII wieku, Gdańsk 2006, Idee i Historia.
Grzybowski K., Zasady konstytucji kwietniowej. Komentarz prawniczy do części I. ustawy konstytucyjnej, Kraków 1937.
Gwiżdż A., Burżuazyjno-obszarnicza Konstytucja z 1921 roku w praktyce, Warszawa 1956.
Habermas J., Faktyczność i obowiązywanie. Teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego, przeł. A. Romaniuk, R. Marszałek, Warszawa 2005, Humanistyka Europejska.
Habermas J., Uwzględniając Innego. Studia do teorii politycznej, przeł. A. Romaniuk, Warszawa 2009.
Hayek F.A. von, Konstytucja wolności, przeł. J. Stawiński, Warszawa 2006.
Helcel A.Z., Aforyzmy o prawdziwym i fałszywym konserwatyzmie, [w:] H. Lisicki, Antoni Zygmunt Helcel: 1808-1870, t. 2, Lwów 1882, s. 32-37.
Hobbes T., Lewiatan, czyli Materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego, przeł. C. Znamierowski, Warszawa 1954, Biblioteka Klasyków Filozofii.
Höffe O., Immanuel Kant, przeł. A.M. Kaniowski, Warszawa 1995.
Höffe O., Sprawiedliwość polityczna. Podstawy krytycznej filozofii prawa i państwa, przeł. J. Merecki, Kraków 1999, Biblioteka Myśli Politycznej, 26.
Izdebski H., Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007.
Jaką ma być władza Prezydenta?, „Czas” 1930, nr 288 (16.12), s. 1.
Jaskólski M., Konserwatyzm-nacjonalizm. Studia nad konfrontacjami ideowymi konserwatyzmu krakowskiego i demokracji narodowej przed 1914 r., Kraków 1989, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Nauk Politycznych, z. 36.
Jaworski W.L., Notatki, Kraków 1929.
Jaworski W.L., P. Dmowski o konserwatystach. Roman Dmowski: ‘Upadek myśli konserwatywnej w Polsce’. Warszawa 1914, Kraków 1914.
Jaworski W.L., Projekt konstytucji, Kraków 1928.
Jaworski W.L., Reforma rolna, Kraków 1926.
Jones J.W., Historical Introduction to the Theory of Law, Oxford 1940.
Kalinka W., O książce prof. M. Bobrzyńskiego „Dzieje Polski w zarysie”, Kraków 1879.
Kantorowicz E.H., Pro Patria Mori in Medieval Political Thought, „The American Historical Review” 1951, Vol. 56, No. 3, s. 472-492, https://doi.org/10.2307/1848433.
Karpiński J., Wolność, równość i sprawiedliwość, [w:] J. Karpiński, Niepodległość od wewnątrz, Londyn 1983.
Kasperek F., Prawo polityczne ogólne z uwzględnieniem austryjackiego razem ze wstępną nauką ogólną o państwie, t. 2, Kraków 1881.
Kelly J.M., Historia zachodniej teorii prawa, przeł. D. Pietrzyk-Reeves i in., Kraków 2006.
Kempshall M.S., The Common Good in Late Medieval Political Thought, Oxford 1999, https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198207160.001.0001.
Kochan A., Człowiek – obywatel – prawo. Kwestie prawne a myśl i praktyka humanistyczna w procesach budowania polskiego społeczeństwa i narodu (do przełomu oświeceniowo-romantycznego), [w:] Humanizm polski i wspólnoty. Naród – społeczeństwo – państwo – Europa, red. M. Cieński,
Warszawa 2010, Humanizm. Syntezy, t. 8.
Kołłątaj H., Prawo polityczne narodu polskiego… (1790), [w:] H. Kołłątaj, Listy Anonima i prawo polityczne narodu polskiego, t. 1, Warszawa 1954.
Komunitarianie. Wybór tekstów, red. P. Śpiewak, Warszawa 2004.
Konarski S., O skutecznym rad sposobie albo o utrzymywaniu ordynaryinych seymów, Warszawa 1923.
Konstytucja marcowa, wstęp i opr. A. Burda, Lublin 1983, Dokumenty Naszej Tradycji.
Kosiakiewicz W., Katolicyzm a konserwatyzm, Warszawa 1914, Biblioteka Konserwatysty, nr 4. Kraynak R.P., Christian Faith and Modern Democracy: God and Politics in the Fallen World, Notre Dame 2001, https://doi.org/10.1353/book.129878.
Kryszeń G., Prokop K., Aksjologia polskiej konstytucji, Warszawa 2017.
Krzyżanowski S., Doktryna polityczna Pawła Włodkowica, [w:] S. Bełch i in., Paweł Włodkowic i polska szkoła prawa międzynarodowego, Warszawa 2018, s. 45-54, Tradycje Polskiej Myśli Prawa Międzynarodowego w XV Wieku, nr 3.
Kulesza W.T., Koncepcje ideowo-polityczne obozu rządzącego w Polsce w latach 1926-1935, Wrocław 1985.
Lecler J., Historia tolerancji w wieku reformacji, przeł. L. Kühn, H. Kühn, t. 2, Warszawa 1964.
Legutko R., Tolerancja. Rzecz o surowym państwie, prawie natury, miłości i sumieniu, Kraków 1998, Biblioteka Myśli Politycznej.
Levy E., Natural Law in Roman Thought, „Studia et Documenta Historiae et Iuris” 1949, No. 15, s. 1-23.
Locke J., Dwa traktaty o rządzie, przeł. Z. Rau, Warszawa 1992, Biblioteka Klasyków Filozofii.
Lubac H. de, Corpus mysticum. L’Eucharistie et l’Église au moyen age. Étude historique, Paris 1944, Théologie, 3.
Łabno A., Wolność i solidarność – antynomia czy dopełnienie w aksjologii współczesnego konstytucjonalizmu?, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej po 20 latach obowiązywania, red. A. Łabno, Warszawa 2020.
Mackiewicz S., Od wojny domowej wybaw nas Panie, „Słowo” 1926, nr 115 (19.V), s. 1.
Martyniak C., Moc obowiązująca prawa a teoria Kelsena, Lublin 1938, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, t. 2.
Martyniak C., Obiektywna podstawa prawa według św. Tomasza z Akwinu, Lublin 1949, Rozprawy Wydziału Nauk Społecznych. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 6.
Mazurkiewicz P., Czy w epoce postprawdy demokracja wciąż jeszcze jest możliwa?, [w:] Zmierzch demokracji liberalnej?, red. K.A. Wojtaszczyk, P. Stawarz, J. Wiśniewska-Grzelak, Warszawa 2018, s. 87-103.
McGrade A.S., Ockham and the Birth of Individual Rights, [w:] Authority and Power: Studies on Medieval Law and Government Presented to Walter Ullmann on His Seventieth Birthday, eds. B. Tierney, P. Linehan, Cambridge 1980, s. 145-165.
McGrade A.S., The Political Thought of William of Ockham: Personal and Institutional Principles, Cambridge 1974, Cambridge Studies in Medieval Life and Thought, 3rd ser., 7.
Międzynarodowa Komisja Teologiczna, W poszukiwaniu etyki uniwersalnej. Nowe spojrzenie na prawo naturalne, przeł. P. Napiwodzki, b.m. 2009.
Monahan A.P., From Personal Duties towards Personal Rights: Late Medieval and Early Modern Political Thought, 1300-1600, Montreal–Kingston 1994, McGill-Queen’s Studies in the History of Ideas, 17, https://doi.org/10.1515/9780773564114.
Monteskiusz, O duchu praw, przeł. T. Boy-Żeleński, Kraków 2016, Meandry Kultury.
Mouffe C., Paradoks demokracji, przeł. W. Jach, M. Kamińska, A. Orzechowski, Wrocław 2005, s. 30-31, Biblioteka Współczesnej Myśli Społecznej.
Niemyjski M., Koronni senatorowie duchowni wobec kwestii pokoju religijnego w artykułach konfederacji generalnej warszawskiej w pierwszym bezkrólewiu po śmierci Zygmunta Augusta, „Białostockie Teki Historyczne” 2008, nr 6, s. 53-75, https://doi.org/10.15290/bth.2008.06.03.
Niesiołowski A., Paweł Włodkowic i jego doktryny na tle epoki (z okazji 500-lecia jego śmierci), [w:] S. Bełch i in., Paweł Włodkowic i polska szkoła prawa międzynarodowego, Warszawa 2018, s. 55-75, Tradycje Polskiej Myśli Prawa Międzynarodowego w XV Wieku, nr 3.
Oakley F., Medieval Theories of Natural Law: William of Ockham and the Significance of the Voluntarist Tradition, „Natural Law Forum” 1961, Vol. 6, No. 1, s. 65-83, https://doi.org/10.1093/ajj/6.1.65.
Oakley F., The Political Thought of Pierre d’Ailly: The Voluntarist Tradition, New Haven 1964.
Oczapowski J.B., Osnowa i zakres encyklopedyi nauk politycznych w zarysie, „Przegląd Polski” R. 5, 1870, z. 2, s. 80-101.
Oczapowski J.B., Władza i układ państwa. Zarysy polityki i porówn. prawa konstytucyj., Kraków 1875.
Odezwa Stronnictwa Prawicy Narodowej, „Czas” 1926, nr 111 (17.V), s. 1.
Odpowiedź na ankietę konstytucyjną prof. dr. Stanisława Estreichera, „Nowe Państwo” 1931, nr 3.
Olszewski H., Doktryny prawno-ustrojowe czasów saskich (1697-1740), Warszawa 1961.
Olszewski H., Polska droga do państwa prawa. Refleksje o kulturze prawnej, [w:] H. Olszewski, Sejm w dawnej Rzeczypospolitej. Ustrój i idee, t. 2: Studia i rozprawy, Poznań 2002.
Opaliński Ł., Obrona Polski przeciw Janowi Barclay’owi, przeł. J. Tyszkowski, Lwów‒Warszawa 1921, Biblioteka Pisarzy Politycznych, 2.
Orzechowski S., Policya Królestwa Polskiego, na kształt Aristotelesowych Polityk wypisana i na świat dla dobra pospolitego trzema księgami wydana, Poznań 1859.
Ossowski S., Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzny, „Myśl Współczesna” 1946, nr 2, s. 154-175.
Pennington K., Władca i prawo (1200-1600). Suwerenność monarchy a prawa poddanych w zachodnioeuropejskiej tradycji prawnej, przeł. A. Pysiak, Warszawa 2012, Biblioteka Humanisty.
Peretiatkowicz A., Cezaryzm demokratyczny a konstytucja polska, Poznań 1929, Polski Związek Prawników Kresowców, 12.
Peretiatkowicz A., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Poznań 1924.
Peretiatkowicz A., Ustawa i sędzia. Problem społecznej wykładni ustaw, [w:] A. Peretiatkowicz, Studia prawnicze, Poznań 1938, s. 83-125.
Piasecki A., Reforma konstytucji w Polsce. Odczyt wygłoszony 23 czerwca 1934 r. w paryskiej „Academie des Sciences Morales et Politiques”, „Przegląd Współczesny” R. 13, 1934, t. 50 (nr 147-149), s. 197-220.
Piechowiak M., Aksjologiczne podstawy polskiego prawa, [w:] Synteza prawa polskiego od 1989 roku, red. T. Guz, J. Głuchowski, M.R. Pałubska, Warszawa 2013, s. 39-70, [on-line:] https://philarchive.org/archive/PIEAPP.
Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku konstytucyjnego, Warszawa 2012, Studia i Materiały Trybunału Konstytucyjnego. Monografie Konstytucyjne, nr 2.
Pietrzyk-Reeves D., Ład rzeczypospolitej. Polska myśl polityczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikańska, Kraków 2012.
Pinckaers S.T., Źródła moralności chrześcijańskiej. Jej metoda, treść, historia, przeł. A. Kuryś, Poznań 1994.
Plant R., Modern Political Thought, Oxford 1991.
Polska idea imperialna, oprac. A. Bocheński i in., Warszawa 1938.
Popiel J., O właściwym porządku spraw ogółu i o tych, którzy go mieszają, „Przegląd Polski” R. 41, 1906, z. 1, s. 529-542.
Posiedzenie Komisji Konstytucyjnej Senatu z dnia 11 grudnia 1934. Referat senatora Wojciecha Rostworowskiego, „Nowe Państwo” R. 3, 1935, z. 4(12), s. 55-80.
Prawo konstytucyjne Rzeczypospolitej Polskiej, red. P. Sarnecki, wyd. 3, Warszawa 1999, Podręczniki Prawnicze.
Projekt konstytucji, „Nasza Przyszłość” 1932, nr 24, s. 1-63.
Pryshlak M.O., Państwo w filozofii politycznej Łukasza Opalińskiego, przeł. G. Chomicki, Kraków 2000, Rzeczpospolita Wielu Narodów i Jej Tradycje.
Rand A., Cnota egoizmu. Nowa koncepcja egoizmu, przeł. J. Łoziński, Poznań 2015.
Randi E., A Scotist Way of Distinguishing between God’s Absolute and Ordained Powers, [w:] From Ockham to Wyclif, eds. A. Hudson, M. Wilks, Oxford 1987, s. 43-50, Studies in Church
History. Subsidia, 5.
Ratzinger J., Wolność i wyzwolenie. Wizja antropologiczna instrukcji „Libertatis conscientia”, przeł. J. Zychowicz, „Znak” R. 40, 1988, nr 7(398), s. 4-20.
Rembowski A., O samorządzie wiejskim w Królestwie Polskiem, [w:] Pisma Alexandra Rembowskiego, t. 1, Kraków–Warszawa 1901, s. 143-207.
Rogowicz J., Istota władzy głowy państwa we współczesnem prawie konstytucyjnem, Warszawa
1932, Wydawnictwo Seminarium Prawa Publicznego Uniwersytetu Warszawskiego, nr 13.
Rokosz zdrajcy Ojczyzny, „Gazeta Powszechna” 1926, nr 110 (15.V), s. 1-4.
Rommen H., Die ewige Wiederkehr des Naturrechts, München 1947, Hegner-Bücherei.
Rostworowski M., Zagadnienia ogólne, [w:] Nasza konstytucja. Cykl odczytów urządzonych staraniem dyrekcji Szkoły Nauk Politycznych w Krakowie od 12-25 maja 1921 r., oprac. W. Abraham i in., Kraków 1922, s. 1-13.
Sapała P., Relacja między wolnością a prawem w pismach Stanisława Orzechowskiego, [w:] Wartości polityczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Struktury aksjologiczne i granice cywilizacyjne,
red. A. Grześkowiak-Krwawicz, J. Axer, Warszawa 2017, s. 199-241, Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą, t. 3, https://doi.org/10.31338/uw.9788323527893.pp.199-241.
Sapieha E., Konstytucja racji stanu, Warszawa 1930.
Sarnecki P., Idee przewodnie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., „Przegląd Sejmowy” 1997, nr 5(22), s. 9-32.
Seńko W., Z badań nad historią myśli społeczno-politycznej w Polsce w XV wieku, [w:] Filozofia polska XV wieku, red. R. Palacz, Warszawa 1972, s. 20-57.
Skarga P., Kazania sejmowe, opr. J. Tazbir, Warszawa 2003, Skarby Biblioteki Narodowej.
Skinner Q., Wolność przed liberalizmem, przeł. A. Czarnecka, Toruń 2013, Polityka w Kulturze.
Sokolewicz W., Zubik M., Artykuł 1, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. nauk. L. Garlicki, M. Zubik, t. 1, wyd. 2, Warszawa 2016.
Stanisława Orzechowskiego i Augustyna Rotundusa debata o Rzeczypospolitej, red. K. Koehler, Kraków 2010, Humanitas Studia Kulturoznawcze. Źródła.
Starowolski S., Reformacya Obyczaiow Polskich: Wszytkim Stanom Oyczyzny naszey, teraźnieyszych czasow zepsowanych barzo potrzebna, b.m. i b.r.
Starowolski S., Wybór z pism, red. I. Lewandowski, Wrocław 1991, Biblioteka Narodowa. Seria 1, nr 2724.
Starzewski M., Starzyński Stanisław: Współczesny ustrój prawno-polityczny Polski i innych państw słowiańskich. Lwów, Jakubowski, 1928, str. 288., „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny
i Socjologiczny” R. 8, 1928, z. 3, s. 579-580.
Starzewski M., Środki zabezpieczenia prawnego konstytucyjności ustaw, Kraków 1928.
Starzyński S., Główne niedomagania naszego ustroju konstytucyjnego, [w:] Ankieta o Konstytucji z 17 marca 1921, red. W.L. Jaworski, Kraków 1924, s. 22-34.
Starzyński S., Kilka uwag o Konstytucji Rzeczypospolitej polskiej z 17 marca 1921, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” R. 1, 1921, z. 3, s. 413-424.
Starzyński S., Konstytucya Państwa Polskiego, Lwów 1921.
Starzyński S., Nadrzędność czy równorzędność ustaw konstytucyjnych ze zwykłemi? Normy prawne i metaprawne, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Władysława Abrahama, t. 2, Lwów 1931, s. 1-16 [87-102].
Starzyński S., O dążeniach do reformy ustroju w niektórych państwach a zwłaszcza w Polsce, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” R. 10, 1930, z. 1, s. 123*-133*.
Starzyński S., Projekt reformy konstytucji polskiej, Lwów 1928.
Starzyński S., recenzja zbioru Nasza Konstytucja, „Przegląd Prawa i Administracji” R. 47, 1922, z. 1, s. 273-283.
Starzyński S., Rozważania konstytucyjne, „Głos Prawa” 1934, nr 4-5, s. 23-40.
Starzyński S., W obronie praw podmiotowych, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Oswalda Balzera, t. 2, Lwów 1925.
Staszic S., Przestrogi dla Polski, oprac. S. Czarnowski, Wrocław 2003, Skarby Biblioteki Narodowej.
Straszewski M., Dzieje filozoficznej myśli polskiej w okresie porozbiorowym, t. 1: Od rozbiorów do roku 1831, Kraków 1912.
Szahaj A., E pluribus unum? Dylematy wielokulturowości i politycznej poprawności, Kraków 2004, Horyzonty Nowoczesności, t. 36.
Szahaj A., Jednostka czy wspólnota? Spór liberałów z komunitarystami a „sprawa polska”, Warszawa 2000, Biblioteka Polityczna „Aletheia”, t. 11.
Szahaj A., Relatywizm i fundamentalizm oraz inne szkice z filozofii kultury i polityki, Toruń 2008.
Szlachta B., Aksjologia Konstytucji RP z 1997 roku. Perspektywa badacza myśli politycznej, „Przegląd Sejmowy” 2017, nr 6(143), s. 125-150.
Szlachta B., Demokracja liberalna. Źródła, ustanowienie(?) i kres(?), Warszawa 2022.
Szlachta B., Konserwatyści a patriotyzm, [w:] Patriotyzm Polaków. Studia z historii idei, red. J. Kloczkowski, Kraków 2006, Polskie Tradycje Intelektualne, 1.
Szlachta B., Konstytucjonalizm, [w:] Słownik historii doktryn politycznych, red. nauk. M. Jaskólski, t. 3, Warszawa 2007.
Szlachta B., Konstytucjonalizm czy absolutyzm? Szkice z francuskiej myśli politycznej XVI wieku, Kraków 2005, Biblioteka Myśli Politycznej, 43.
Szlachta B., Kryzys liberalnej demokracji?, [w:] Zmierzch demokracji liberalnej?, red. K. Wojtaszczyk, Warszawa 2018, s. 69-79.
Szlachta B., „Nie zdradzać człowieka” – wieloaspektowość ludzkiej godności w nauczaniu Kościoła, [w:] Polonia Restituta. Dekalog dla Polski w 100-lecie odzyskania niepodległości, red. W. Pasierbek, A. Budzanowska, Kraków–Warszawa 2019.
Szlachta B., Nowożytny przełom w pojmowaniu prawa naturalnego, [w:] Kształtowanie postawy obywatelskiej, red. P. Lenartowicz, Kraków 1997, s. 35-80, Ordo Socialis (Stowarzyszenie Chrześcijańskich Dzieł Wychowania).
Szlachta B., O dwóch problemach katolickiej nauki społecznej (uwagi historyka myśli politycznej), [w:] Prekariat − perspektywa katolickiej nauki społecznej, red. J. Mazur, ks. Ł. Marczak,
Kraków 2017, s. 209-223, Spotkania Naukowe Wykładowców Katolickiej Nauki Społecznej, t. 13, https://doi.org/10.15633/9788374385985.12.
Szlachta B., O kategorii „suwerenność” z punktu widzenia historyka myśli politycznej, [w:] W obronie suwerenności, red. nauk. J. Majchrowski, Warszawa 2017, s. 34-65.
Szlachta B., Państwo a obywatel (uwagi o pojmowaniu obywatelstwa i praw z nim związanych), [w:] Państwo jako wyzwanie, red. A. Rzegocki, Kraków 2000, s. 75-103, Studia i Analizy, Ośrodek Myśli Politycznej w Krakowie, 4.
Szlachta B., Państwo prawa z perspektywy konserwatywnej filozofii polityki (zarys problematyki), [w:] Spory wokół teorii i praktyki państwa prawa, red. G. Ulicka, S. Wronkowska, Warszawa 2011, s. 29-45, Monografie Lex.
Szlachta B., Polscy konserwatyści wobec ustroju politycznego do 1939 roku, Kraków 2000, Biblioteka Myśli Politycznej, 29.
Szlachta B., Prawa człowieka a prawo naturalne i prawo narodów. Kilka uwag o nauczaniu społecznym Kościoła, [w:] Prawa człowieka, prawa narodów, red. Z. Zarębianka, Kraków 2018, s. 29-54.
Szlachta B., Prawo, [w:] Słownik społeczny, red. B. Szlachta, Kraków 2004, s. 971-1017.
Szlachta B., Prawo katolika – prawo liberała, „Znak” 1992, nr 11(450).
Szlachta B., Problemy teoretyczne (w tym aksjologiczne) znajdowane w preambule do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku (uwagi historyka myśli politycznej), [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. Ciągłość i zmiana, red. T. Słomka, A. Materska-Sosnowska, Warszawa 2012, s. 13-25.
Szlachta B., Rozważania o państwach prawa, „Universitas” 1994, nr 9-10, s. 8-18.
Szlachta B., Sprawiedliwość, prawo i uprawnienie w myśli św. Tomasza z Akwinu (zarys problematyki), [w:] Teka Łagowskiego. Księga jubileuszowa z okazji 70. urodzin Profesora Bronisława
Łagowskiego, red. P. Bartula, K. Haremska, Kraków 2008, s. 129-151.
Szlachta B., The Christian Concept of Voluntarism as a Source of Modern Political Thinking, [w:] The Problem of Political Theology, red. P. Armada, A. Górnisiewicz, K.C. Matuszek,
Kraków 2012, s. 101-109, Dyskurs Politologiczny.
Szostek A., Natura, rozum, wolność. Filozoficzna analiza koncepcji twórczego rozumu we współczesnej teologii moralnej, Lublin 1989.
Szreffel M., Bereza Kartuska jako przykład więzienia politycznego, „Studia Iuridica Toruniensia” 2010, nr 6, s. 207-219, https://doi.org/10.12775/sit.2010.009.
Szymański A., Zakon przyrodzony, Lwów 1931, odbitka z księgi pamiątkowej ku czci Władysława Abrahama.
Śliwa M., Polska myśl polityczna w I połowie XX wieku, Wrocław 1993.
Śpiewak P., W stronę wspólnego dobra, Warszawa 1998, Biblioteka Polityczna „Aletheia”, t. 6.
Tarnowski S., Leon Rzewuski. Wspomnienie o pismach, „Przegląd Polski” R. IV, 1870, nr 4, s. 199-237.
Tarnowski S., Pisarze polityczni XVI wieku, Kraków 2000, Biblioteka Klasyki Polskiej Myśli Politycznej, t. 1.
Ten C.L., Konstytucjonalizm i praworządność, przeł. C. Cieśliński, [w:] Przewodnik po współczesnej filozofii politycznej, red. P. Pettit, R.E. Goodin, Warszawa 1998.
Tierney B., Religion, Law, and the Growth of Constitutional Thought. 1150-1650, Cambridge 1982, Wiles Lectures, 1979.
Tomasz z Akwinu, św., Suma teologiczna, przeł. P. Bełch, Londyn 1985.
„Transit. Przegląd Europejski” 1996, nr 1.
Tuck R., Natural Rights Theories: Their Origin and Development, Cambridge 1979.
Tuleja P., Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności (wybrane problemy), Kraków 2003, Monografie Zakamycza.
Villey M., La genèse du droit subjectif chez Guillaume d’Occam, „Archives de Philosophie du Droit” 1964, No. 9, s. 97-127.
Weiler J.H.H., Chrześcijańska Europa. Konstytucyjny imperializm czy wielokulturowość?, przeł. W. Michera, Poznań 2003.
Wielgus S., Wpływ polskich uczonych średniowiecznych na kształtowanie się prawa narodów i związanych z nim praw człowieka, [w:] Personalizm polski, red. M. Rusiecki, Lublin 2008, Biblioteka Teologii Fundamentalnej, nr 3.
Włodkowic P., Ad aperiendam, pars II, [w:] Pisma wybrane Pawła Włodkowica, red. i przeł. L. Ehrlich, t. 2, Warszawa 1966.
Włodkowic P., Opinio Ostiensis, [w:] Pisma wybrane Pawła Włodkowica, red. i przeł. L. Ehrlich, t. 2, Warszawa 1966.
Włodkowic P., Saevientibus, [w:] Pisma wybrane Pawła Włodkowica, red. i przeł. L. Ehrlich, t. 1, Warszawa 1968.
Wolan A., De libertate politica sive civili. O wolności Rzeczypospolitej albo Ślacheckiej, przeł. S. Dubingowicz, Warszawa 2010, Humanizm. Inedita, t. 3.
Wołpiuk W.J., Instytucja konstytucjonalizmu a prawo konstytucyjne, [w:] Instytucje prawa konstytucyjnego w dobie integracji europejskiej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. Marii Kruk-Jarosz, red. J. Wawrzyniak, M. Laskowska, Warszawa 2009.
Zdziechowski M., Konserwatyzm a demokracja, „Słowo” 1926, nr 159 (11 VII), s. 1.
Zmierczak M., O pojmowaniu państwa prawa – perspektywa historyczna, [w:] Spory wokół teorii i praktyki państwa prawa, red. G. Ulicka, S. Wronkowska, Warszawa 2011, s. 11-28, Monografie Lex.
Zubik M., Konstytucyjne refleksje nad dobrem wspólnym na tle przemian w Rzeczypospolitej Polskiej ostatniej dekady XX w., [w:] Dobro wspólne. Problemy konstytucyjnoprawne i aksjologiczne, red. W.J. Wołpiuk, Warszawa 2008, s. 51-70.
Zwierzykowski M., „Sine iustitia in libertate żyć nie chcemy”. Prawo i sprawiedliwość w dyskursie politycznym kampanii sejmowych lat 1696-1762, [w:] Wartości polityczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Struktury aksjologiczne i granice cywilizacyjne, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, J. Axer, Warszawa 2017, s. 264-288, Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą, t. 3, https://doi.org/10.31338/uw.9788323527893.pp.264-288.