Wrocław w państwie pierwszych Piastów .......... 361

WROCŁAW IN THE STATE OF THE FIRST PIAST RULERS

The article outlines the history of Wrocław during the period of the first Piast rulers— Mieszko I, Bolesław the Brave, and Mieszko II. It also addresses the problem of the origins of the Wrocław center. The authors then present the circumstances under which these lands were taken over by the Piasts, as well as the reasons behind Wrocław’s political rise. Particular attention is devoted to the changes taking place in the stronghold during the reign of Mieszko I, and an attempt is made to reconstruct the social structure of this center. The further growth of Wrocław’s prominence is closely associated with the reign of Bolesław the Brave, the foundation of a bishopric there in the year 1000, the reorganization of the local settlement network, and the intensification of regional trade. The article also offers an assessment of the reign of Mieszko II from the perspective of Wrocław’s history. Contrary to traditional assumptions, positive changes also occurred during his rule, as reflected in the image of the contemporary stronghold. The crisis of the 1030s was not as severe in its consequences as previously assumed. Within less than half a century, the Piasts succeeded in transforming a small stronghold of local significance into one of the most important centers of power in the Polish lands.

BIBLIOGRAFIA
BŁASZCZYK 2020a = D. BŁASZCZYK, Próba interpretacji przynależności społecznej, etnicznej i religijnej osób pochowanych na cmentarzysku w Pniu. Wczesne średniowiecze, w: Wczesnośredniowieczne i nowożytne cmentarzysko w Pniu, red. D. POLIŃSKI, Toruń 2020, s. ­257–274.

BOJARSKI ET AL. 2016 = J. BOJARSKI, W. CHUDZIAK, T. KOZŁOWSKI, L. REITSEMA, Wczesnośredniowieczne groby komorowe z ziemi chełmińskiej, w: Pochówki w grobach komorowych na ziemiach polskich w okresie wczesnego średniowiecza, red. D. BŁASZCZYK, D. STĘPNIEWSKA, Warszawa 2016, s. 102–121.

BUKO 2016a = A. BUKO, Cmentarzysko w Bodzi w świetle wyników badań interdyscyplinarnych, w: Bodzia. Elitarny cmentarz z początków państwa polskiego, red. A. BUKO, Warszawa 2016, s. 489–507.
BUTENT-STEFANIAK ET AL. 2013 = B. BUTENT-STEFANIAK, P. ILISCH, D. MALARCZYK, T. NOWAKIEWICZ, W. NAKIELSKI, Frühmittelalterliche Münzfunde aus Schlesien, w: Frühmittelalterliche Münzfunde aus Polen. Inventar IV, red. M. BOGUCKI, P. ILISCH, S. SUCHODOLSKI, Warszawa 2013, s. 226–494.

BUTENT-STEFANIAK, MALARCZYK 2009 = B. BUTENT-STEFANIAK, D. MALARCZYK, Obieg pieniężny na Śląsku we wczesnym średniowieczu (od X do połowy XII wieku), Wrocław 2009.

CATALOGI EPISCOPORUM WRATISLAVIENSIUM = Catalogi episcoporum Wratislaviensium, wyd. W. KĘTRZYŃSKI, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 6, Kraków 1893, s. 534–585.

CHOROWSKA ET AL. 2018 = M. CHOROWSKA, M. CABAN, P. DUMA, J. PIEKALSKI, I. GOMUŁKA, W cieniu Pałacu Hatzfeldtów i kościoła św. Wojciecha. Wstępne wyniki badań kwartału między pl. Nowy Targ a ul. Wita Stwosza we Wrocławiu, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne” 60, 2018, s. 241–263.

CHRZAN 2018 = K. CHRZAN, Miejsce w krajobrazie oraz funkcje wczesnośredniowiecznych grodów w dorzeczach środkowej i górnej Obry, Baryczy oraz środkowej Prosny w IX i X w., „Przegląd Archeologiczny” 66, 2018, s. 261–282.

CHRZAN 2024 = K. CHRZAN, Opracowanie wczesnośredniowiecznej ceramiki naczyniowej ze stanowiska Łozina 17, pow. wrocławski – wstęp do rozważań nad dziejami osadnictwa w północno-wschodniej i centralnej części obecnego Dolnego Śląska w X i XI w., „Przegląd Archeologiczny” 72, 2024, s. 153–185.

CHUDZIAK 2005 = W. CHUDZIAK, Z badań nad funkcją społeczną sierpów i półkosków na ziemiach słowiańskich we wczesnym średniowieczu, „Archaeologia Historica Polona” 15, 2005, s. 201–219.

CHUDZIAK ET AL. 2016 = W. CHUDZIAK, P. BŁĘDOWSKI, J. BOJARSKI, R. KAŹMIERCZAK, M. WEINKAUF, Kontekst archeologiczno-historyczny, w: Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie, studia archeologiczno-paleobotaniczne, red. W. CHUDZIAK, A. NORYŚKIEWICZ, Toruń 2016 (Mons Sancti Laurentii, t. 8), s. 13–68.

DEKÓWNA, PUROWSKI 2016 = M. DEKÓWNA, T. PUROWSKI, Paciorki szklane, w: Bodzia. Elitarny cmentarz z początków państwa polskiego, red. A. BUKO, Warszawa 2016, s. 153–206.

DEKÓWNA, PUROWSKI 2019 = M. DEKÓWNA, T. PUROWSKI, Biżuteria szklana z cmentarzyska w Dziekanowicach, w: Groby z biżuterią wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Dziekanowicach, t. 1, red. J. WRZESIŃSKI, Lednica 2019, s. 237–360.

FOKT 2014 = K. FOKT, Między Pragą a Miśnią. O lokalizacji Pobarane i Trebouane raz jeszcze, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 69, 2014, s. 3–21.

FOKT 2016 = K. FOKT, Efemeryczne plemiona i „dziwna wojna” gigantów. Szkic z dziejów Słowian zamieszkałych u stóp Sudetów Zachodnich, w: Od Bachórza do Światowida ze Zbrucza. Tworzenie się słowiańskiej Europy w ujęciu źródłoznawczym. Księga jubileuszowa Profesora Michała Parczewskiego, red. B. CHUDZIŃSKA, M. WOJENKA, M. WOŁOSZYN, Kraków–Rzeszów 2016, s. 193–200.

GARDEŁA ET AL. 2019 = L. GARDEŁA, K. KAJKOWSKI, Z. RATAJCZYK, S. WADYL, Oporządzenie jeździeckie i elementy rzędu końskiego, w: Ciepłe. Elitarna nekropola wczesnośredniowieczna na Pomorzu Wschodnim, red. S. WADYL, Gdańsk 2019, s. 139–164.

GEDIGA 2022 = B. GEDIGA, Gród wczesnośredniowieczny na Ostrówku w Opolu. Synteza, Wrocław 2022.

GÓRCZAK 2000 = Z. GÓRCZAK, Bunt Bezpryma jako początek tzw. reakcji pogańskiej w Polsce, w: Nihil superflum esse. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, red. J. STRZELCZYK, J. DOBOSZ, Poznań 2000, s. 115–121.

GÓRECKI 2001 = J. GÓRECKI, Gród na Ostrowie Lednickim na tle wybranych ośrodków grodowych pierwszej monarchii piastowskiej, Poznań 2001.

GRYGIEL 2014 = R. GRYGIEL, Cmentarzysko wareskich drużynników w Lutomiersku, w: Początki Łęczycy II. Archeologia o początkach Łęczycy, red. R. GRYGIEL, T. JUREK, Łódź 2014, s. 679–757.
HILCZERÓWNA 1956 = Z. HILCZERÓWNA (KURNATOWSKA), Ostrogi polskie z X–XIII wieku, Poznań 1956.

JAWORSKI 1993 = K. JAWORSKI, Wytwórczość i użytkowanie wyrobów z kości i poroża na wrocławskim Ostrowie Tumskim w X–XV wieku, Wrocław 1993 (maszynopis pracy doktorskiej w Archiwum Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego).

JAWORSKI 2005 = K. JAWORSKI, Grody w Sudetach (VIII–X w.), Wrocław 2005.

JAWORSKI 2015 = K. JAWORSKI, Wczesnośredniowieczne wyroby z kości i poroża w centralnej części wrocławskiego Ostrowa Tumskiego w świetle badań wykopu IIIF i sąsiednich, w: Kształtowanie się grodu na wrocławskim Ostrowie Tumskim. Badania przy ul. św. Idziego, red. A. LIMISIEWICZ, A. PANKIEWICZ, Wrocław 2015 (In Pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne, t. 1), s. 229–259.

JAWORSKI ET AL. 2013 = K. JAWORSKI, E. LISOWSKA, A. PANKIEWICZ, B. STANISŁAWSKI, Artefacts of Scandinavian Origin from the Cathedral Island (Ostrów Tumski) in Wrocław, w: Scandinavian Culture in Medieval Poland, red. S. MOŹDZIOCH, B. STANISŁAWSKI, P. WISZEWSKI, Wrocław 2013, s. 279–314.

KARA 1991 = M. KARA, Z badań nad wczesnośredniowiecznymi grobami z uzbrojeniem z terenu Wielkopolski, w: Od plemienia do państwa. Śląsk na tle wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny Zachodniej, red. L. LECIEJEWICZ, Wrocław–Warszawa 1991, s. 99–120.

KARA 2009 = M. KARA, Najstarsze państwo Piastów – rezultat przełomu czy kontynuacji? Studium archeologiczne, Poznań 2009.

KARA, KRĄPIEC 2000 = M. KARA, M. KRĄPIEC, Możliwości datowania metodą dendrochronologiczną oraz stan badań dendrochronologicznych wczesnośredniowiecznych grodzisk z terenu Wielkopolski, Dolnego Śląska i Małopolski, w: Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy, red. H. SAMSONOWICZ, Kraków 2000, s. 303–327.

KAŹMIERCZYK 1981 = J. KAŹMIERCZYK, Katedra wrocławska z X–XI w., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 36, 1981, s. 19–26.

KAŹMIERCZYK 1990 = J. KAŹMIERCZYK, Kamień w kulturze Ostrowa Tumskiego we Wrocławiu w wiekach X–XIII, Wrocław 1990.

KAŹMIERCZYK 1991 = J. KAŹMIERCZYK, Ku początkom Wrocławia, cz. 1: Warsztat budowlany i kultura mieszkalna Ostrowa Tumskiego od X do połowy XI wieku, Wrocław 1991.

KAŹMIERCZYK 1993 = J. KAŹMIERCZYK, Ku początkom Wrocławia, cz. 2: Warsztat budowlany i kultura mieszkalna Ostrowa Tumskiego od XI do połowy XIII wieku, Wrocław 1993.

KAŹMIERCZYK, KRAMAREK, LASOTA 1979 = J. KAŹMIERCZYK, J. KRAMAREK, C. LASOTA, Badania na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu w 1977 roku, „Silesia Antiqua” 21, 1979, s. 119–182.

KDŚ 1 = Kodeks dyplomatyczny Śląska, t. 1: 971–1204, wyd. K. MALECZYŃSKI, Wrocław 1956.

KOLENDA 2008 = J. KOLENDA, Wczesnośredniowieczny Milicz w świetle wykopalisk, w: Milicz. Clavis Regni Poloniae. Gród na pograniczu, red. J. KOLENDA, Wrocław 2008, s. 9–63.

KOSINA 1977 = R. KOSINA, Wrocławskie spichrze z XI w. – przyczynek do badań nad gospodarką regionu, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 25, 1977, s. 257–267.

KOSTRZEWSKI 1962 = J. KOSTRZEWSKI, Kultura prapolska, Warszawa 1962.

KOUŘIL, GRYC 2018 = P. KOUŘIL, J. GRYC, Early Medieval Stronghold in Opava-Kylešovice and Its Importance for the Understanding of the Silesian Region in the Turn of the Tenth-Eleventh Centuries, w: Moravian and Silesian Strongholds of the Tenth and Eleventh Centuries in the Context of Central Europe, red. P. KOUŘIL, R. PROCHÁZKA, Brno 2018, s. 185–213.

KOUŘIL, GRYC 2019 = P. KOUŘIL, J. GRYC, Czech Silesia in the Early Middle Ages, „Přehled výzkumů” 60/2, 2019, s. 93–143.

KÓČKA, OSTROWSKA 1955 = W. KÓČKA, E. OSTROWSKA, Prace wykopaliskowe we Wrocławiu w latach 1949–1951, „Studia Wczesnośredniowieczne” 3, 1955, s. 271–275.

KRONIKA GALLA 1989 = ANONIM TZW. GALL, Kronika polska, tłum. R. GRODECKI, oprac. M. PLEZIA, wyd. 6, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989 (Biblioteka Narodowa. Seria I, nr 59).

KRONIKA THIETMARA = Kronika Thietmara, tłum. M.Z. JEDLICKI, Poznań 1953.

KRZYSZOWSKI, BŁASZCZYK 2016 = A. KRZYSZOWSKI, D. BŁASZCZYK, Datowanie radiowęglowe grobów komorowych z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Sowinkach (stan. 23a) w Wielkopolsce, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 21, 2016, s. 214–234.

KURASIŃSKI 2023 = T. KURASIŃSKI, Nie tylko z drewna. Wiadra klepkowe obite blachą w grobach wczesnośredniowiecznych na terenie ziem polskich, „Przegląd Archeologiczny” 71, 2023, s. 185–242.

KURNATOWSKA 2002 = Z. KURNATOWSKA, Początki Polski, Poznań 2002 (Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Mała Biblioteka PTPN, t. 9).

LABUDA 1988e = G. LABUDA, Studia nad początkami państwa polskiego, t. 2, Poznań 1988.

LABUDA 1992 = G. LABUDA, Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego, Kraków 1992 (Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego, t. 73).

LECIEJEWICZ 2000a = L. LECIEJEWICZ, Kołobrzeg – wczesne miasto na pomorskim wybrzeżu Bałtyku, w: Salsa Cholbergiensis. Kołobrzeg w średniowieczu, red. L. LECIEJEWICZ, M. RĘBKOWSKI, Kołobrzeg 2000, s. 73–83.
LISOWSKA 2013 = E. LISOWSKA, Wydobycie i dystrybucja surowców kamiennych we wczesnym średniowieczu na Dolnym Śląsku, Wrocław 2013.

LISOWSKA 2015 = E. LISOWSKA, Między pracą a zabawą. Mozaika surowcowa wyrobów kamiennych z badań przy kościele św. Idziego we Wrocławiu, w: Kształtowanie się grodu na wrocławskim Ostrowie Tumskim. Badania przy ul. św. Idziego, red. A. LIMISIEWICZ, A. PANKIEWICZ, Wrocław 2015 (In Pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne, t. 1), s. 293–322.

ŁOWMIAŃSKI 1970 = H. ŁOWMIAŃSKI, Początki Polski, t. 4, Warszawa 1970.

ŁOWMIAŃSKI 1985 = H. ŁOWMIAŃSKI, Początki Polski, t. 6: Polityczne i społeczne procesy kształtowania się narodu do początku wieku XIV, cz. 2, Warszawa 1985.

MAŁACHOWICZ 1981 = E. MAŁACHOWICZ, Wrocław na wyspach. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1981.

MAŁACHOWICZ 2000a = E. MAŁACHOWICZ, Katedra wrocławska. Dzieje i architektura, wyd. 1, Wrocław 2000.

MAŁACHOWICZ 2012 = E. MAŁACHOWICZ, Katedra wrocławska. Dzieje i architektura, wyd. 3, Wrocław 2012.

MARCINKIEWICZ, PIEKALSKI 2018 = K. MARCINKIEWICZ, J. PIEKALSKI, Przemiany zagospodarowania terenu w fazach protomiejskich, w: Rytm rozwoju miasta na kulturowym pograniczu. Studium strefy placu Nowy Targ we Wrocławiu, cz. 1, red. J. PIEKALSKI, K. WACHOWSKI, Wrocław 2018 (Wratislavia Antiqua, t. 23/1), s. 21–140.

MARKIEWICZ 2008 = M. MARKIEWICZ, Biżuteria szklana z wczesnośredniowiecznych cmentarzysk strefy chełmińsko-dobrzyńskiej, „Mons Sancti Laurentii” 4, 2008.

MATLA 2018 = M. MATLA, The Expansion of the Přemyslids and the Piasts between the Late Tenth Century and the 1030s, and the Possibilities for Control over Areas and the Role of Strongholds, w: Moravian and Silesian Strongholds of the Tenth and Eleventh Centuries in the Context of Central Europe, red. P. KOUŘIL, R. PROCHÁZKA, Brno 2018, s. 25–38.

MATLA-KOZŁOWSKA 2008 = M. MATLA-KOZŁOWSKA, Pierwsi Przemyślidzi i ich państwo (od X do połowy XI wieku). Ekspansja terytorialna i jej polityczne uwarunkowania, Poznań 2008.

MATYJA 2023 = A. MATYJA, Cmentarzysko szkieletowe „Niemcza II” na tle wczesnośredniowiecznych praktyk sepulkralnych na pograniczu śląsko-czeskim, Wrocław 2023 (maszynopis pracy doktorskiej w Archiwum Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego).

MICHAŁOWSKI 2005a = R. MICHAŁOWSKI, Zjazd gnieźnieński. Religijne przesłanki powstania arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, Wrocław 2005.

MŁYNARSKA-KALETYNOWA 1986 = M. MŁYNARSKA-KALETYNOWA, Wrocław w XII–XIII wieku. Przemiany społeczne i osadnicze, Wrocław 1986.

MŁYNARSKA-KALETYNOWA 1992 = M. MŁYNARSKA-KALETYNOWA, Najdawniejszy Wrocław, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992

MOŹDZIOCH 1990 = S. MOŹDZIOCH, Organizacja gospodarcza państwa wczesnopiastowskiego na Śląsku. Studium archeologiczne, Wrocław–Warszawa–Kraków 1990.

MOŹDZIOCH 1998 = S. MOŹDZIOCH, Wczesnośredniowieczne grody śląskie a ówczesne podziały plemienne, w: Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum, red. H. KÓČKA-KRENZ, W. ŁOSIŃSKI, Poznań 1998, s. 99–114.

MOŹDZIOCH 2000a = S. MOŹDZIOCH, Nowe dane do zagadnienia socjotopografii piastowskich grodów kasztelańskich w X–XII wieku na przykładzie Wrocławia i Bytomia Odrzańskiego na Śląsku, w: Osadnictwo i architektura na ziemiach polskich w dobie Zjazdu Gnieźnieńskiego, red. A. BUKO, Z. ŚWIECHOWSKI, Warszawa 2000, s. 331–354.

MOŹDZIOCH 2000b = S. MOŹDZIOCH, Śląsk między Gnieznem a Pragą, w: Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy, red. H. SAMSONOWICZ, Kraków 2000, s. 169–198.

MOŹDZIOCH 2004 = S. MOŹDZIOCH, Wrocław-Ostrów Tumski in the Early Middle Ages, w: Polish Lands at the Turn of the First and the Second Millennia, red. P. URBAŃCZYK, Warszawa 2004, s. 319–338.

MOŹDZIOCH, PRZYSIĘŻNA-PIZARSKA 2008 = S. MOŹDZIOCH, M. PRZYSIĘŻNA-PIZARSKA, Gród Recen – refugium episcopi, w: Milicz. Clavis Regni Poloniae. Gród na pograniczu, red. J. KOLENDA, Wrocław 2008, s. 235–254.

NADOLSKI 1954 = A. NADOLSKI, Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku, Łódź 1954.

NOWAKOWA 1951 = J. NOWAKOWA, Rozmieszczenie komór celnych i przebieg dróg handlowych na Śląsku do końca XIV wieku, Wrocław 1951.

OSTROWSKA 1961 = E. OSTROWSKA, Wczesnośredniowieczne budownictwo drewniane na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu, „Silesia Antiqua” 3, 1961, s. 164–179.

PANKIEWICZ 2020 = A. PANKIEWICZ, Pottery at the Borderland: Southern Influences in Silesia and Lesser Poland in 9th and 10th Century, Wrocław 2020.

PANKIEWICZ 2022 = A. PANKIEWICZ, Między centrum, zapleczem a szlakiem handlowym. Wymiana i obieg pieniężny w tzw. ośrodkach centralnych we wczesnym średniowieczu na przykładzie Wrocławia, „Archeologia Polski” 67, 2022, s. 159–198.

PANKIEWICZ 2023 = A. PANKIEWICZ, Wrocław. Gród na Ostrowie Tumskim we wczesnym średniowieczu, Warszawa–Wrocław 2023 (Origines Polonorum, t. 18).

PANKIEWICZ, RODAK 2022 = A. PANKIEWICZ, S. RODAK, Przemiany osadnicze na terenie Wrocławia i jego przedpola we wczesnym średniowieczu, „Przegląd Archeologiczny” 70, 2022, s. 211–244.

PANKIEWICZ, SIEMIANOWSKA, SADOWSKI 2017 = A. PANKIEWICZ, S. SIEMIANOWSKA, K. SADOWSKI, Wczesnośredniowieczna biżuteria szklana z głównych ośrodków grodowych Śląska (Wrocław, Opole, Niemcza), Wrocław 2017 (In Pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne, t. 3).

PASZKIEWICZ 2023 = B. PASZKIEWICZ, Śląsk w X wieku: źle postawione zagadnienie, „Slavia Antiqua” 64, 2023, s. 77–131.

PATERNOGA, RZEŹNIK, SIEMIANOWSKA 2017 = M. PATERNOGA, P. RZEŹNIK, S. SIEMIANOWSKA, Naczynia Solniki-Lipowiec. Lokalna grupa ceramiki całkowicie obtaczanej w północnej części Śląska, w: Ceramika i szkło w archeologii i konserwacji, red. S. SIEMIANOWSKA, P. RZEŹNIK, K. CHRZAN, Wrocław 2017, s. 83–105.

PIEKALSKI 1991 = J. PIEKALSKI, Wrocław średniowieczny. Studium kompleksu osadniczego na Ołbinie w VII–XIII w., Wrocław 1991.

PIEKALSKI 2014 = J. PIEKALSKI, Praga, Wrocław i Kraków. Przestrzeń publiczna i prywatna w czasach średniowiecznego przełomu, Wrocław 2014 (Acta Universitatis Wratislaviensis, t. 3553; Złota Seria Uniwersytetu Wrocławskiego, t. 8).

PROCHÁZKA 2009 = R. PROCHÁZKA, Vývoj opevňovací techniky na Moravě a v českém Slezsku v raném středověku, Brno 2009.

ROBAK 2008 = Z. ROBAK, Badania nad stratygrafią i chronologią warstw osadniczych grodu na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu. Propozycja reinterpretacji wyników, „Silesia Antiqua” 44, 2008, s. 85–121.

RODAK 2017 = S. RODAK, Podstawy datowania grodów z końca X–początku XIII wieku na Dolnym Śląsku, Wrocław 2017 (In Pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne, t. 4).

ROSIK 2000 = S. ROSIK, Reinbern – Salsae Cholbergiensis ecclesiae episcopus, w: Salsa Cholbergiensis – Kołobrzeg w średniowieczu, red. L. LECIEJEWICZ, M. RĘBKOWSKI, Kołobrzeg 2000, s. 85–93.
RZEŹNIK 1995a = P. RZEŹNIK, Ceramika naczyniowa z Ostrowa Tumskiego we Wrocławiu w X–XI wieku, Poznań 1995 (Prace Komisji Archeologicznej, t. 14).

RZEŹNIK 1995b = P. RZEŹNIK, K výzkumu keramického importu v raně městské Vratislavi, „Archae­ologia historica” 20, 1995, s. 589–600.

RZEŹNIK 2000 = P. RZEŹNIK, Gród wrocławski około roku 1000, w: Śląsk około roku 1000. Materiały z sesji naukowej we Wrocławiu w dniach 14–15 maja 1999 roku, red. M. MŁYNARSKA-KALETYNOWA, E. MAŁACHOWICZ, Wrocław 2000, s. 139–148.

RZEŹNIK 2004 = P. RZEŹNIK, Ostrów Tumski we Wrocławiu w świetle tzw. importów ceramicznych, Wrocław 2004 (rękopis opracowania udostępniony przez Autora).

RZEŹNIK 2006 = P. RZEŹNIK, Problem tezauryzacji mis żelaznych typu śląskiego w świetle studiów źródłoznawczych tzw. skarbów jednorodnych, „Fontes Archaeologici Posnanienses” 42, 2006, s. 175–204.

RZEŹNIK, ŻUREK 2001 = P. RZEŹNIK, A. ŻUREK, Wrocław ok. roku 1000, w: Polska na przełomie I i II tysiąclecia, red. S. SKIBIŃSKI, Poznań 2001, s. 335–352.

SANKIEWICZ 2013 = P. SANKIEWICZ, Kolekcja toporów ze zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, w: Topory średniowieczne z Ostrowa Lednickiego i Giecza, red. A. WYRWA, P. SANKIEWICZ, Lednica 2013, s. 25–34.

STANISŁAWSKI 2013 = B. STANISŁAWSKI, Jómswikingowie z Wolina-Jómsborga. Studium archeo­logiczne przenikania kultury skandynawskiej na ziemie polskie, Wrocław 2013.

STRZELCZYK 2003 = J. STRZELCZYK, Bolesław Chrobry, wyd. 2, Poznań 2003.

TABAKA 2013 = A. TABAKA, Monety i biżuteria z Ostrowa Lednickiego i okolicy. Analiza i historyczna kwerenda znalezisk, w: Monety i biżuteria z Ostrowa Lednickiego i okolicy, red. A. TABAKA, A.M. WYRWA, Lednica 2013, s. 17–42.

TIETZ 2020 = B. TIETZ, Sierp w wodzie – czy ziemski atrybut ujarzmiał wodę?, w: Świat Słowian. Na pograniczu chrześcijaństwa i pogaństwa, red. P. BANASIAK, M. FREYGANT, Toruń 2020, s. 33–59.

URBAŃCZYK 2017 = P. URBAŃCZYK, Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń 2017 (Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej).

WACHOWSKI 1997 = K. WACHOWSKI, Śląsk w dobie przedpiastowskiej. Studium archeologiczne, Wrocław 1997.

WACHOWSKI 2006 = K. WACHOWSKI, Funkcja okuć typu lutomierskiego, „Archeologia Polski” 51, 2006, s. 155–161.

WADYL 2019b = S. WADYL, Ciepłe – nie tylko elitarna nekropola. Próba podsumowania, w: Ciepłe. Elitarna nekropola wczesnośredniowieczna na Pomorzu Wschodnim, red. S. WADYL, Gdańsk 2019, s. 495–498.