Słownictwo w dydaktyce języka: Świat słów na przykładzie języka polskiego jako obcego

Authors

Anna Seretny
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
https://orcid.org/0000-0002-5377-4881

Summary

Proces kształcenia językowego to podróż w krainę słów. Nie można wyruszać w nią bez mapy i kompasu. By świadomie wspomagać wysiłki uczących się i kierunkować ich działania, trzeba wiedzieć, jak opanowują słowa, dlaczego je zapominają, jak przechowują je w pamięci. Im większa będzie więc wiedza nauczyciela na temat procesu opanowania leksyki, tym efektywniej będzie mógł wspomagać uczących się w pokonywaniu trudności pojawiających się w trakcie nauki, dobierając odpowiednie metody, materiały i techniki pracy, tworząc odpowiednią atmosferę czy właściwie rozkładając akcenty w czasie zajęć.

Fragment rozdziału III

Parafrazując słowa Autorki, taką mapą i kompasem dla wszystkich nauczycieli języka polskiego jako obcego, a także innych języków obcych oraz dla osób uczących się samodzielnie języka może być książka Słownictwo w dydaktyce języka. Świat słów na przykładzie języka polskiego jako obcego. Jest ona jednak, według mnie, czymś więcej niż przewodnikiem, jest monografią, poświęconą kształceniu kompetencji leksykalnej uczących się języka polskiego. Książka ma spójną kompozycję, przejrzystą i jednolitą metodologię, logiczne i dobrze udokumentowane wywody. Odbiorca cały czas może śledzić proces twórczy Autorki, która na początku każdego rozdziału pokazuje problem, stawia tezę, następnie problem analizuje i wreszcie ukazuje jego rozwiązanie. Na rynku wydawniczym brakuje prac, w których refleksja naukowa i wiedza teoretyczna tak umiejętnie łączyłaby się z rozwiązaniami praktycznymi.

Z recenzji prof. dr hab. Bożeny Ostromęckiej-Frączak

Chapters

  • TABLE OF CONTENTS
  • Od Autorki .......... 11
  • Słownictwo w glottodydaktyce polonistycznej – wprowadzenie .......... 15
  • I. ZASÓB SŁOWNICTWA W NAUCZANIU JĘZYKA OBCEGO .......... 25
  • 1. Czego uczyć? – dobór treści kształcenia .......... 25
  • 1.1. Co to jest wyraz? .......... 26
  • 1.2. Zasób leksykalny języka naturalnego .......... 27
  • 1.3. Zasób leksykalny rodzimego użytkownika języka .......... 27
  • 1.4. Słownictwo najczęściej używane .......... 30
  • 1.5. Listy frekwencyjne na potrzeby dydaktyki języka .......... 32
  • 2. Europejski system opisu kształcenia językowego (2003) – zalecenia w zakresie doboru leksykalnych treści nauczania .......... 37
  • 3. Nowa rzeczywistość – nowe potrzeby .......... 39
  • 4. Podsumowanie .......... 44
  • II. CO TO ZNACZY ZNAĆ SŁOWO? .......... 45
  • 1. Znajomość słowa – przegląd koncepcji glottodydaktycznych .......... 45
  • 1.1. Ujęcie L. Cronbacha (1942) .......... 46
  • 1.2. Propozycja J. Richardsa (1976) .......... 46
  • 1.3. Koncepcja I. S. P. Nationa (2001) .......... 47
  • 1.4. Stanowisko autorów Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego (2003) .......... 50
  • 2. Aspekty znajomości słowa – implikacje dydaktyczne .......... 51
  • 2.1. Znaczenie .......... 52
  • 2.2. Forma gramatyczna .......... 53
  • 2.3. Relacje leksykalne .......... 57
  • 3. Podsumowanie .......... 68
  • III. PROCES PRZYSWAJANIA I UCZENIA SIĘ SŁOWNICTWA .......... 71
  • 1. Wprowadzenie .......... 71
  • 2. Proces przyswajania słownictwa w języku rodzimym – zarys problematyki .......... 72
  • 3. Słownik mentalny rodzimych użytkowników języka .......... 75
  • 4. Proces uczenia się leksyki w języku obcym .......... 78
  • 4.1. Słownik mentalny uczących się .......... 79
  • 4.2. Słownik pasywny a słownik aktywny .......... 81
  • 4.3. Modele opanowywania słownictwa .......... 83
  • 5. Pamięć i jej znaczenie w procesie opanowywania języka docelowego .......... 86
  • 5.1. Rodzaje pamięci .......... 87
  • 5.2. Fazy pamięci .......... 91
  • 5.3. Implikacje dydaktyczne .......... 92
  • 6. Podsumowanie .......... 93
  • IV. SŁOWNICTWO A METODY NAUCZANIA JĘZYKÓW OBCYCH .......... 95
  • 1. Wprowadzenie .......... 95
  • 2. Metody nauczania języka obcego .......... 95
  • 3. Słownictwo a metody nauczania .......... 97
  • 3.1. Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa .......... 97
  • 3.2. Metoda bezpośrednia .......... 99
  • 3.3. Metoda audiolingwalna .......... 100
  • 3.4. Metoda kognitywna .......... 102
  • 3.5. Podejście komunikacyjne .......... 103
  • 3.6. Podejście zadaniowe .......... 108
  • 4. Podsumowanie .......... 110
  • V. NAUCZANIE SŁOWNICTWA .......... 113
  • 1. Wprowadzenie .......... 113
  • 1.1. Pośrednia i bezpośrednia dydaktyka leksyki, nauczanie wszerz a nauczanie w głąb .......... 113
  • 1.2. Dynamika wprowadzania nowej leksyki .......... 115
  • 1.3. Stopień trudności wyrazów .......... 116
  • 2. Fazy nauczania leksyki na etapie przedkomunikacyjnym .......... 119
  • 2.1. Faza poznawcza .......... 120
  • 2.2. Faza utrwalania i powtarzania leksyki .......... 129
  • 2.3. Wnioski .......... 155
  • 3. Nowe rozwiązania – nowe możliwości .......... 156
  • 3.1. Teoria inteligencji wielorakich H. Gardnera (1983) .......... 156
  • 3.2. Teoria prototypów E. Rosch (1978) .......... 158
  • 3.3. Elementy kognitywnej teorii metafory .......... 160
  • 3.4. Mapy myśli T. Buzana i B. Buzana (1999) .......... 161
  • 3.5. Korpusy językowe w nauczaniu słownictwa .......... 163
  • 3.6. Podejście leksykalne M. Lewisa (1993, 1997) .......... 165
  • 3.7. Kaligramy w dydaktyce słownictwa .......... 166
  • 4. Podsumowanie .......... 167
  • VI. SŁOWNICTWO A SPRAWNOŚCI RECEPTYWNE: SŁUCHANIE, CZYTANIE .......... 169
  • 1. Czytanie a słuchanie .......... 169
  • 2. Rozumienie ze słuchu a słownictwo .......... 170
  • 2.1. Teksty do słuchania wspomagające rozwijanie kompetencji leksykalnej .......... 172
  • 2.2. Implikacje dydaktyczne .......... 177
  • 3. Rozumienie tekstu pisanego a słownictwo .......... 185
  • 3.1. Znajomość leksyki a proces czytania .......... 186
  • 3.2. Implikacje dydaktyczne .......... 195
  • 4. Podsumowanie .......... 201
  • VII. SŁOWNICTWO A SPRAWNOŚCI PRODUKTYWNE: MÓWIENIE, PISANIE .......... 203
  • 1. Język mówiony a język pisany .......... 203
  • 2. Mówienie .......... 206
  • 2.1. Formuliczność języka .......... 207
  • 2.2. Implikacje dydaktyczne .......... 209
  • 2.3. Wnioski .......... 222
  • 3. Pisanie .......... 223
  • 4. Podsumowanie .......... 238
  • VIII. STRATEGIE UCZENIA SIĘ SŁOWNICTWA .......... 239
  • 1. Sukces w nauce języka? .......... 239
  • 2. Strategie uczenia się .......... 241
  • 2.1. Typologia strategii uczenia się R. Oxford (1990, 2011) .......... 243
  • 2.2. Taksonomia strategii uczenia się J. M. O’Malleya i A. U. Chamot (1990) .......... 244
  • 2.3. Strategie komunikacyjne w ujęciu autorów ESOKJ (2003) .......... 245
  • 2.4. Wnioski .......... 246
  • 3. Uwarunkowania doboru strategii uczenia się .......... 248
  • 4. Strategie uczenia się słownictwa .......... 250
  • 4.1. Definicje strategii uczenia się słownictwa .......... 250
  • 4.2. Inwentarze strategii i próby ich systematyzacji .......... 251
  • 4.3. Badania strategii uczenia się słownictwa .......... 254
  • 4.4. Trening w zakresie strategii uczenia się słownictwa .......... 256
  • 5. Badania strategii uczenia się słownictwa w glottodydaktyce polonistycznej .......... 257
  • 6. Podsumowanie .......... 259
  • IX. BADANIE KOMPETENCJI LEKSYKALNEJ I TESTOWANIE ZNAJOMOŚCI SŁOWNICTWA .......... 261
  • 1. Cele i rodzaje kontroli .......... 261
  • 2. Badania kompetencji leksykalnej .......... 262
  • 2.1. Badania ilościowe .......... 263
  • 2.2. Badania jakościowe .......... 269
  • 2.3. Podsumowanie .......... 272
  • 3. Testowanie znajomości słownictwa .......... 272
  • 3.1. Testowanie na poziomie recepcji .......... 273
  • 3.2. Testowanie na poziomie produkcji .......... 274
  • 3.3. Uwagi dotyczące technik testowania .......... 276
  • 4. Ocenianie stopnia znajomości słownictwa – poprawa i ocena testów leksykalnych .......... 278
  • 5. Podsumowanie .......... 279
  • X. SŁOWNICTWO A PROGRAMY NAUCZANIA – KOMPONENT LEKSYKALNY W DOKUMENTACH PROGRAMOWYCH .......... 281
  • 1. Program nauczania .......... 281
  • 2. Komponent leksykalny programu nauczania .......... 282
  • 2.1. Cel kształcenia .......... 283
  • 2.2. Determinanty doboru treści nauczania komponentu leksykalnego .......... 283
  • 2.3. Układ treści nauczania .......... 287
  • 2.4. Techniki pracy .......... 288
  • 2.5. Ocenianie .......... 288
  • 3. Ewaluacja programu – ante re, in re, post re .......... 289
  • 4. Komponent leksykalny w standaryzowanych programach nauczania języka polskiego jako obcego .......... 291
  • 4.1. Język polski jako obcy. Programy nauczania na tle badań współczesnej polszczyzny, pod redakcją W. Miodunki (1992) .......... 292
  • 4.2. Standardy wymagań egzaminacyjnych Państwowej Komisji Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego (2003) .......... 293
  • 4.3. A1 – elementarny poziom zaawansowania w języku polskim, W. Martyniuk (2004) .......... 294
  • 4.4. Pogramy nauczania języka polskiego jako obcego. Poziomy A1-C2, pod redakcją I. Janowskiej i in. (2011) .......... 294
  • 5. Podsumowanie .......... 295
  • XI. LEKYSKOGRAFIA PEDAGOGICZNA – SŁOWNIKI W NAUCZANIU JĘZYKA OBCEGO .......... 297
  • 1. Wprowadzenie .......... 297
  • 2. Słowniki dwujęzyczne w perspektywie dydaktycznej .......... 299
  • 3. Słowniki pedagogiczne .......... 303
  • 3.1. Geneza gatunku .......... 302
  • 3.2. Rozwój gatunku .......... 304
  • 3.3. Jednojęzyczny słownik objaśniający – specyfika gatunku .......... 305
  • 4. Leksykografia pedagogiczna w Polsce .......... 307
  • 4.1. Jednojęzyczne słowniki ogólne .......... 307
  • 4.2. Słowniki specjalistyczne dla cudzoziemców .......... 309
  • 4.3. Leksykografia ogólna w służbie pedagogicznej .......... 315
  • 5. Obecne potrzeby polskiej leksykografii pedagogicznej .......... 316
  • 6. Podsumowanie – słowniki w pracy dydaktycznej .......... 317
  • Aneksy .......... 319
  • Bibliografia .......... 339
  • Słowniki i encyklopedie .......... 339
  • Opracowania przedmiotowe .......... 341
  • Strony internetowe .......... 373

Downloads

Download data is not yet available.
Cover for Słownictwo w dydaktyce języka: Świat słów na przykładzie języka polskiego jako obcego
Published
August 24, 2014

Details about the available publication format: PDF

PDF
ISBN-13 (15)
78-83-7638-604-1

Details about the available publication format: Paperback

Paperback
ISBN-13 (15)
978-83-7638-554-9